94 ॥ इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे प्रथमपादे धर्मशान्तिनिर्देशो नाम चतुर्दशो ऽध्यायः धर्मराज उवाच पाप भेदान्प्रवक्ष्यामि यथा स्थूलाश्च यातनाः । शृणुष्व धैर्यमास्थाय रौद्रा ये नरका यतः
94 // iti śrībṛhannāradīyapurāṇe pūrvabhāge prathamapāde dharmaśāntinirdeśo nāma caturdaśo 'dhyāyaḥ dharmarāja uvāca pāpa bhedānpravakṣyāmi yathā sthūlāśca yātanāḥ / śṛṇuṣva dhairyamāsthāya raudrā ye narakā yataḥ
1 ॥ पापिनो ये दुरात्मानो नरकाग्निषु सन्ततम् । पच्यन्ते येषु तान्वक्ष्ये भयङ्करफलप्रदान्
1 // pāpino ye durātmāno narakāgniṣu santatam / pacyante yeṣu tānvakṣye bhayaṅkaraphalapradān
2 ॥ तपनोवालुकाकुम्भौमहारौरवरौरवौ । कुम्भघीपाको निरुच्छ्वासः कालसूत्रः प्रमर्दनः
2 // tapanovālukākumbhaumahārauravarauravau / kumbhaghīpāko nirucchvāsaḥ kālasūtraḥ pramardanaḥ
3 ॥ असिपत्रवनं घोरं लालाभक्षोहिमोत्कटः । मूषावस्था वसाकूपस्तथा वैतरणी नदी
3 // asipatravanaṃ ghoraṃ lālābhakṣohimotkaṭaḥ / mūṣāvasthā vasākūpastathā vaitaraṇī nadī
4 ॥ भक्ष्यन्ते मूत्रपानं च पुरीषह्लद एव च । तत्पशूलं तत्पशिला शाल्मलीद्रुम एव च
4 // bhakṣyante mūtrapānaṃ ca purīṣahlada eva ca / tatpaśūlaṃ tatpaśilā śālmalīdruma eva ca
5 ॥ तथा शोणितकूपश्च घोरः शोणितभोजनः । स्वमांसभोजनं चैव वह्निज्वालानिवेशनम्
5 // tathā śoṇitakūpaśca ghoraḥ śoṇitabhojanaḥ / svamāṃsabhojanaṃ caiva vahnijvālāniveśanam
6 ॥ शिलावृष्टिः शस्त्रवृष्टिर्वह्निवृष्टिस्तथैव च । क्षारोदकं चोष्णतोयं तत्पायः पिण्डभभणम्
6 // śilāvṛṣṭiḥ śastravṛṣṭirvahnivṛṣṭistathaiva ca / kṣārodakaṃ coṣṇatoyaṃ tatpāyaḥ piṇḍabhabhaṇam
7 ॥ अथ शिरःशोषणं च मरुत्प्रपतनं तथा । तथा पाशाणवर्णं च कृमिभोजनमेव च
7 // atha śiraḥśoṣaṇaṃ ca marutprapatanaṃ tathā / tathā pāśāṇavarṇaṃ ca kṛmibhojanameva ca
8 ॥ क्षारो दपानं भ्रमणं तथा क्रकचदारणम् । पुरीषलेपनं चैव पुरीषस्य च भोजनम्
8 // kṣāro dapānaṃ bhramaṇaṃ tathā krakacadāraṇam / purīṣalepanaṃ caiva purīṣasya ca bhojanam
9 ॥ रेतः पानं महाघोरं सर्वसन्धिषुदाहनम् । धूमपानं पाशबन्धं नानाशूलानुलेपनम्
9 // retaḥ pānaṃ mahāghoraṃ sarvasandhiṣudāhanam / dhūmapānaṃ pāśabandhaṃ nānāśūlānulepanam
10 ॥ अङ्गारशयनं चैव तथा मुसलमर्द्दनम् । बहूनि काष्ठयन्त्राणि कषणं छेदनं तथा
10 // aṅgāraśayanaṃ caiva tathā musalamarddanam / bahūni kāṣṭhayantrāṇi kaṣaṇaṃ chedanaṃ tathā
11 ॥ पतनोत्पतनं चैव गदादण्डादिपीहनम् । गजदन्तप्रहरणं नानासर्पैश्च दंशनम्
11 // patanotpatanaṃ caiva gadādaṇḍādipīhanam / gajadantapraharaṇaṃ nānāsarpaiśca daṃśanam
12 ॥ शीताम्बुसेचनं चैव नासायां च मुखे तथा । घोरक्षाराम्बुपानं च तथा लवणभक्षणम्
12 // śītāmbusecanaṃ caiva nāsāyāṃ ca mukhe tathā / ghorakṣārāmbupānaṃ ca tathā lavaṇabhakṣaṇam
13 ॥ स्त्रायुच्छेदं स्नायुबन्धमस्थिच्छेदं तथैव च । क्षाराम्बुपूर्णरन्ध्राणां प्रवेशं मांसभोजनम्
13 // strāyucchedaṃ snāyubandhamasthicchedaṃ tathaiva ca / kṣārāmbupūrṇarandhrāṇāṃ praveśaṃ māṃsabhojanam
14 ॥ पित्तपानं महाघोरं तथैवःश्लेष्मभोजनम् । वृक्षाग्रात्पातनञ्चैव जलान्तर्मज्जनं तथा
14 // pittapānaṃ mahāghoraṃ tathaivaḥśleṣmabhojanam / vṛkṣāgrātpātanañcaiva jalāntarmajjanaṃ tathā
15 ॥ पाषाणधारणं चैव शयनं कण्टकोपरि । पिपीलिकादंशनं च वृश्चिकैश्चापि पीडनम्
15 // pāṣāṇadhāraṇaṃ caiva śayanaṃ kaṇṭakopari / pipīlikādaṃśanaṃ ca vṛścikaiścāpi pīḍanam
16 ॥ व्याघ्रपीडा शिवापीडा तथा महिषमीडनम् । कर्द्दमे शयनं चैव दुर्गन्धपरिपूरणम्
16 // vyāghrapīḍā śivāpīḍā tathā mahiṣamīḍanam / karddame śayanaṃ caiva durgandhaparipūraṇam
17 ॥ बहुशश्चार्धशयनं महातिक्तनिषेवणम् । अत्युष्णतैलपानं च महाकटुनिषेवणम्
17 // bahuśaścārdhaśayanaṃ mahātiktaniṣevaṇam / atyuṣṇatailapānaṃ ca mahākaṭuniṣevaṇam
18 ॥ कषायोदकपानं च तत्पपाषाणतक्षणम् । अत्युष्णशीतस्नानं च तथा दशनशीर्णनम्
18 // kaṣāyodakapānaṃ ca tatpapāṣāṇatakṣaṇam / atyuṣṇaśītasnānaṃ ca tathā daśanaśīrṇanam
19 ॥ तत्पायः शयनं चैव ह्ययोभारस्य बन्धनम् । एवमाद्यामहाभाग यातनाः कोटिकोटिशः
19 // tatpāyaḥ śayanaṃ caiva hyayobhārasya bandhanam / evamādyāmahābhāga yātanāḥ koṭikoṭiśaḥ
20 ॥ अपि वर्षसहस्रेण नाहं निगदितुं क्षमः । एतेषु यस्य यत्प्रात्पं पापिनः क्षितिरक्षक
20 // api varṣasahasreṇa nāhaṃ nigadituṃ kṣamaḥ / eteṣu yasya yatprātpaṃ pāpinaḥ kṣitirakṣaka
21 ॥ तत्सर्वं संप्रपक्ष्यामि तन्मे निगदतः शृणु । ब्रह्महा च सुरापी च स्तेयी च गुरुतल्पगः
21 // tatsarvaṃ saṃprapakṣyāmi tanme nigadataḥ śṛṇu / brahmahā ca surāpī ca steyī ca gurutalpagaḥ
22 ॥ महापातकिनस्त्वेते तत्संसर्गी च पञ्चमः । पन्तिभेदीवृथापाकी नित्यं ब्रह्मणदूषकः
22 // mahāpātakinastvete tatsaṃsargī ca pañcamaḥ / pantibhedīvṛthāpākī nityaṃ brahmaṇadūṣakaḥ
23 ॥ आदेशी वेदविक्रेता पञ्चैते ब्रह्मधातकाः । ब्रह्मणं यः समाहूय दास्यामीति धनादिकम् । एश्चान्नास्तीति यो ब्रुयात्तमाहुर्ब्रह्मघातिनम्
23 // ādeśī vedavikretā pañcaite brahmadhātakāḥ / brahmaṇaṃ yaḥ samāhūya dāsyāmīti dhanādikam / eścānnāstīti yo bruyāttamāhurbrahmaghātinam
24 ॥ स्नानार्थं पूजनार्थं वा गच्छतो ब्राह्मणस्य यः । समायात्यन्तरायत्वं तमाहुर्ब्रह्मधातिनम्
24 // snānārthaṃ pūjanārthaṃ vā gacchato brāhmaṇasya yaḥ / samāyātyantarāyatvaṃ tamāhurbrahmadhātinam
25 ॥ पस्निन्दासु निरतश्चात्मोत्कर्षरतश्व यः । असत्यनिरतश्वचैव ब्रह्महा परिकीर्तितः
25 // pasnindāsu nirataścātmotkarṣarataśva yaḥ / asatyanirataśvacaiva brahmahā parikīrtitaḥ
26 ॥ अधर्मस्यानुमन्ता च ब्रह्महा परिकीर्तितः । अन्योद्वेगरतश्चैव अन्येषां दोषसूवकः
26 // adharmasyānumantā ca brahmahā parikīrtitaḥ / anyodvegarataścaiva anyeṣāṃ doṣasūvakaḥ
27 ॥ दम्भाचाररतश्वैव ब्रह्महेत्यभिधीयते । नित्यं प्रतिग्रहरतस्तथा प्राणिवधे रतः
27 // dambhācārarataśvaiva brahmahetyabhidhīyate / nityaṃ pratigraharatastathā prāṇivadhe rataḥ
28 ॥ अधर्मस्यानुममन्ता च ब्रह्महा परिकीर्तितः । ब्रह्महत्या समं पापमेव बहुविधं नृप
28 // adharmasyānumamantā ca brahmahā parikīrtitaḥ / brahmahatyā samaṃ pāpameva bahuvidhaṃ nṛpa
29 ॥ सुरापानसमं पापं प्रवक्ष्यामि समासतः । गणान्नभोजनं चैव गणिकानां निषेवणम्
29 // surāpānasamaṃ pāpaṃ pravakṣyāmi samāsataḥ / gaṇānnabhojanaṃ caiva gaṇikānāṃ niṣevaṇam
30 ॥ पतितान्नादनं चैव सुरापानसमं स्मृतम् । उपासमापरित्यागो देवलानां च भोजनम्
30 // patitānnādanaṃ caiva surāpānasamaṃ smṛtam / upāsamāparityāgo devalānāṃ ca bhojanam
31 ॥ सुरापयोषित्संयोगः सुरापानसमः स्मृतः । यः शूद्रेण समाहतो भोजनं कुरुते द्विजः
31 // surāpayoṣitsaṃyogaḥ surāpānasamaḥ smṛtaḥ / yaḥ śūdreṇa samāhato bhojanaṃ kurute dvijaḥ
32 ॥ सुरापी स हि विज्ञेयः सर्वधर्मबहिष्कृतः । यः शूद्रेणाभ्यनुज्ञातः प्रेष्यकर्म करिति च
32 // surāpī sa hi vijñeyaḥ sarvadharmabahiṣkṛtaḥ / yaḥ śūdreṇābhyanujñātaḥ preṣyakarma kariti ca
33 ॥ सुरापान समं पापं लभते स नराधमः । एवं बहुविधं पापं सुरापानसमं स्मृतम्
33 // surāpāna samaṃ pāpaṃ labhate sa narādhamaḥ / evaṃ bahuvidhaṃ pāpaṃ surāpānasamaṃ smṛtam
34 ॥ हेमस्तेयसमं पापं प्रवक्ष्यामि निशामय । कन्दमूलफलानां च कस्तूरी पटवाससाम्
34 // hemasteyasamaṃ pāpaṃ pravakṣyāmi niśāmaya / kandamūlaphalānāṃ ca kastūrī paṭavāsasām
35 ॥ सदा स्तेयं च रत्नानां स्वर्णस्तेयसमं स्मृतम् । ताम्रायस्त्रपुकांस्यानामाज्यस्य मधुनस्तथा
35 // sadā steyaṃ ca ratnānāṃ svarṇasteyasamaṃ smṛtam / tāmrāyastrapukāṃsyānāmājyasya madhunastathā
36 ॥ स्तेयं सुगन्धद्रव्याण्णां स्वर्णस्तेयसमं स्मृतम् । क्रमुकस्यापिहरणमम्भसां चन्दनस्य च
36 // steyaṃ sugandhadravyāṇṇāṃ svarṇasteyasamaṃ smṛtam / kramukasyāpiharaṇamambhasāṃ candanasya ca
37 ॥ पर्णरसापहरणं स्वर्णस्तेयसमं स्मृतम् । पितृयज्ञपरित्यागो धर्मकार्यविलोपनम्
37 // parṇarasāpaharaṇaṃ svarṇasteyasamaṃ smṛtam / pitṛyajñaparityāgo dharmakāryavilopanam
38 ॥ यतीर्नां निन्दतं चैव स्वर्णस्तेयसमं स्मृतम् । भक्ष्याणां चापहरणं धान्यानां हरणं तथा
38 // yatīrnāṃ nindataṃ caiva svarṇasteyasamaṃ smṛtam / bhakṣyāṇāṃ cāpaharaṇaṃ dhānyānāṃ haraṇaṃ tathā
39 ॥ रुद्राक्षहरणं चैव स्वर्णस्तेयसमं स्मृतम् । भागीनीगमनं चैव पुत्रस्त्रीगमनं तथा
39 // rudrākṣaharaṇaṃ caiva svarṇasteyasamaṃ smṛtam / bhāgīnīgamanaṃ caiva putrastrīgamanaṃ tathā
40 ॥ रजस्वलादिगमनं गुरुतल्पसमं स्मृतम् । हीनजात्याभिगमनं मद्यपस्त्रीनिषेवणम्
40 // rajasvalādigamanaṃ gurutalpasamaṃ smṛtam / hīnajātyābhigamanaṃ madyapastrīniṣevaṇam
41 ॥ परस्त्रीगमनं चैव गुरुतल्पसमं स्मृतम् । भ्रातृस्त्रीगमनं चैव वयस्यस्त्रीनिषेवणम्
41 // parastrīgamanaṃ caiva gurutalpasamaṃ smṛtam / bhrātṛstrīgamanaṃ caiva vayasyastrīniṣevaṇam
42 ॥ विश्वस्तागमनं चैव गुरुतल्पसमं स्मृतम् । अकाले कर्मकरणं पुत्रीगमन मेव च
42 // viśvastāgamanaṃ caiva gurutalpasamaṃ smṛtam / akāle karmakaraṇaṃ putrīgamana meva ca
43 ॥ धर्मलोपः शास्त्रनिन्दा गुरुतल्पसमं स्मृतम् । इत्येवमादयो राजन्महापातकसंज्ञिताः
43 // dharmalopaḥ śāstranindā gurutalpasamaṃ smṛtam / ityevamādayo rājanmahāpātakasaṃjñitāḥ
44 ॥ एतेष्वेकतमेनापि सङ्गकृत्तत्समो भवेत् । यथाकथञ्चित्पापानामेतेषां परमर्षिभिः
44 // eteṣvekatamenāpi saṅgakṛttatsamo bhavet / yathākathañcitpāpānāmeteṣāṃ paramarṣibhiḥ
45 ॥ शान्तैस्तु निष्कृतिर्दृष्टा प्रायश्चितादिकल्पनैः । प्रायश्चित्तविहीनानि पापानि शृणु भूपते
45 // śāntaistu niṣkṛtirdṛṣṭā prāyaścitādikalpanaiḥ / prāyaścittavihīnāni pāpāni śṛṇu bhūpate
46 ॥ समस्तपापतुल्यानि महानरकदानि च । ब्रह्महत्यादिपापानां कथञ्चिन्निष्कृतिर्भवेत्
46 // samastapāpatulyāni mahānarakadāni ca / brahmahatyādipāpānāṃ kathañcinniṣkṛtirbhavet
47 ॥ ब्रह्मणं द्वेष्टि यस्तस्य निष्कृतिर्नास्ति कुत्रचित् । विश्वस्तघातिनं चैव कृतन्घानां नरेश्वर
47 // brahmaṇaṃ dveṣṭi yastasya niṣkṛtirnāsti kutracit / viśvastaghātinaṃ caiva kṛtanghānāṃ nareśvara
48 ॥ शूद्रस्त्रीसङ्गिनां चैव निष्कृतिर्नास्ति कुत्रचित् । शूद्रान्नपुष्टदेहानां वेदनिन्दारतात्मनाम्
48 // śūdrastrīsaṅgināṃ caiva niṣkṛtirnāsti kutracit / śūdrānnapuṣṭadehānāṃ vedanindāratātmanām
49 ॥ सत्कथानिन्दकानाञ्च नेहामुत्रचनिष्कृतिः
49 // satkathānindakānāñca nehāmutracaniṣkṛtiḥ
50 ॥ बौद्धालयं विशेद्यस्तु महापद्यपि वैद्विजः । नतस्यनिष्कृतिर्दृष्टाप्रायश्चितशतैरपि
50 // bauddhālayaṃ viśedyastu mahāpadyapi vaidvijaḥ / natasyaniṣkṛtirdṛṣṭāprāyaścitaśatairapi
51 ॥ बौद्धाः पाषंण्डिनः प्रोक्ता यतो वेदविनिन्दकाः । तस्माद्विजस्तान्नेक्षेत यतो धर्मबहिष्कृताः
51 // bauddhāḥ pāṣaṃṇḍinaḥ proktā yato vedavinindakāḥ / tasmādvijastānnekṣeta yato dharmabahiṣkṛtāḥ
52 ॥ ज्ञानतो ऽज्ञानतो वापि द्विजो बोद्धालयं विशेत् । ज्ञात्वा चेन्निष्कृतिर्नास्ति शास्त्राणामिति निश्वयः
52 // jñānato 'jñānato vāpi dvijo boddhālayaṃ viśet / jñātvā cenniṣkṛtirnāsti śāstrāṇāmiti niśvayaḥ
53 ॥ एतेषां पापबाहुल्यान्नरकं कोटिकल्पकम् । प्रायश्चित्तविहीनानि प्रोक्तान्यन्यानि च प्रभो
53 // eteṣāṃ pāpabāhulyānnarakaṃ koṭikalpakam / prāyaścittavihīnāni proktānyanyāni ca prabho
54 ॥ पापानि तेषां नरकान्गदतो मे निशामय
54 // pāpāni teṣāṃ narakāngadato me niśāmaya
55 ॥ महापातकिनस्तेषु प्रत्येकं युगवासिनः । तदन्ते पृथिवीमेत्य सत्पजन्मसु गर्दभाः
55 // mahāpātakinasteṣu pratyekaṃ yugavāsinaḥ / tadante pṛthivīmetya satpajanmasu gardabhāḥ
56 ॥ ततः श्वानो विद्धदेहा भवेयुर्दशजन्मसु । आशताब्दं विट्कृमयः सर्पा द्वादशजन्मसु
56 // tataḥ śvāno viddhadehā bhaveyurdaśajanmasu / āśatābdaṃ viṭkṛmayaḥ sarpā dvādaśajanmasu
57 ॥ ततः सहस्रजन्मानि मृगाद्याः पशवो नृप । शताब्दं स्थावराश्चैव ततो गोधाशरीरिणः
57 // tataḥ sahasrajanmāni mṛgādyāḥ paśavo nṛpa / śatābdaṃ sthāvarāścaiva tato godhāśarīriṇaḥ
58 ॥ ततस्तु सत्पजन्मानि चण्डालाः पापकारिणः । ततः षोडश जन्मानि शूद्राद्या हीनजातयः
58 // tatastu satpajanmāni caṇḍālāḥ pāpakāriṇaḥ / tataḥ ṣoḍaśa janmāni śūdrādyā hīnajātayaḥ
59 ॥ ततस्तु जन्मद्वितये दरिद्राव्याधिपीडिताः । प्रतिग्रहपरा नित्यं ततो निरयगाः पुनः
59 // tatastu janmadvitaye daridrāvyādhipīḍitāḥ / pratigrahaparā nityaṃ tato nirayagāḥ punaḥ
60 ॥ असूयाविष्टमनसो रौरवे नरके स्मृतम् । तत्र कल्पद्वयं स्थित्वा चाण्डालाः शतजन्मसु
60 // asūyāviṣṭamanaso raurave narake smṛtam / tatra kalpadvayaṃ sthitvā cāṇḍālāḥ śatajanmasu
61 ॥ मा ददस्वेति यो ब्रूयाद्गवान्गिब्राह्मणेषु च । शुनां योनिशतं गत्वा चाण्डालेषूपजायते
61 // mā dadasveti yo brūyādgavāngibrāhmaṇeṣu ca / śunāṃ yoniśataṃ gatvā cāṇḍāleṣūpajāyate
62 ॥ ततो विष्ठाकृतिमिश्चैव ततो व्याघ्रस्त्रिजन्मसु । तदन्ते नरकं याति युगानामेकविंशतिम्
62 // tato viṣṭhākṛtimiścaiva tato vyāghrastrijanmasu / tadante narakaṃ yāti yugānāmekaviṃśatim
63 ॥ परनिन्दापरा ये च ये च निष्ठुरभाषिणः । दानानां विन्घकर्त्तारस्तेषां पापफलं शृणु
63 // paranindāparā ye ca ye ca niṣṭhurabhāṣiṇaḥ / dānānāṃ vinghakarttārasteṣāṃ pāpaphalaṃ śṛṇu
64 ॥ मुशलोलू खलाभ्यां तु चूर्ण्यन्ते तस्करा भृशम् । तदन्ते तत्पपाषाणग्रहणं वत्सरत्रघयम्
64 // muśalolū khalābhyāṃ tu cūrṇyante taskarā bhṛśam / tadante tatpapāṣāṇagrahaṇaṃ vatsaratraghayam
65 ॥ ततश्च कालसूत्रेण भिद्यन्ते सत्प वत्सरान् । शोचन्तः स्वृनिकर्माणि परद्रव्यापहारकाः
65 // tataśca kālasūtreṇa bhidyante satpa vatsarān / śocantaḥ svṛnikarmāṇi paradravyāpahārakāḥ
66 ॥ कर्मणा तत्र पच्यन्ते नरकान्गिषु सन्ततम्
66 // karmaṇā tatra pacyante narakāngiṣu santatam
67 ॥ परस्वसूचकानां च नरकं शृणु दारुणम् । यावद्युगसहस्रं तु तत्पायः पिण्डभक्षणम्
67 // parasvasūcakānāṃ ca narakaṃ śṛṇu dāruṇam / yāvadyugasahasraṃ tu tatpāyaḥ piṇḍabhakṣaṇam
68 ॥ संपीड्यते च रसना संदंशैर्भृशदारुणैः । निरुच्छ्वासं महाघोरे कल्पार्द्धं निवसन्ति ते
68 // saṃpīḍyate ca rasanā saṃdaṃśairbhṛśadāruṇaiḥ / nirucchvāsaṃ mahāghore kalpārddhaṃ nivasanti te
69 ॥ परस्त्रीलोलुपानां च नरकं कथयामि ते । तत्पताम्रस्त्रियस्तेन सुरुपाभरणैर्युताः
69 // parastrīlolupānāṃ ca narakaṃ kathayāmi te / tatpatāmrastriyastena surupābharaṇairyutāḥ
70 ॥ यादृशीस्तादृशीस्ताश्च रमन्ते प्रसभं बहु । विद्ववन्तं भयेनासां गृह्णन्ति प्रसभं च तम्
70 // yādṛśīstādṛśīstāśca ramante prasabhaṃ bahu / vidvavantaṃ bhayenāsāṃ gṛhṇanti prasabhaṃ ca tam
71 ॥ कथयन्तश्च तत्कर्म नयन्ते नरकान्क्रमात् । अन्यं भजन्ते भूपाल पतिं त्यक्त्वा च याः स्त्रियः
71 // kathayantaśca tatkarma nayante narakānkramāt / anyaṃ bhajante bhūpāla patiṃ tyaktvā ca yāḥ striyaḥ
72 ॥ तत्पायःपुरुशास्तास्तु तत्पायःशयनेबलात् । पातयित्वा रमन्ते च बहुकालं बलान्विताः
72 // tatpāyaḥpuruśāstāstu tatpāyaḥśayanebalāt / pātayitvā ramante ca bahukālaṃ balānvitāḥ
73 ॥ ततस्तैर्योषितो मुक्ता हुताशनसमोज्ज्वलम् । अ यः स्तम्भं समाश्सिष्य तिष्ठन्त्यब्दसहस्रकम्
73 // tatastairyoṣito muktā hutāśanasamojjvalam / a yaḥ stambhaṃ samāśsiṣya tiṣṭhantyabdasahasrakam
74 ॥ ततः क्षारोदकस्नानं क्षारोदकनिषेवणम् । तदन्ते नरकान् सर्वान् भुञ्जते ऽब्दशतं शतम्
74 // tataḥ kṣārodakasnānaṃ kṣārodakaniṣevaṇam / tadante narakān sarvān bhuñjate 'bdaśataṃ śatam
75 ॥ यो हन्ति ब्राह्मणं गां च क्षत्रियं च नृपोत्तमम् । स चापि यातनाः सर्वा भुङ्क्ते कल्पेषु पञ्चसु
75 // yo hanti brāhmaṇaṃ gāṃ ca kṣatriyaṃ ca nṛpottamam / sa cāpi yātanāḥ sarvā bhuṅkte kalpeṣu pañcasu
76 ॥ यः शृणोति महन्निन्दां सादरं तत्फलं शृणु । तेषां कर्णेषु दाप्यन्ते तत्पायः कीलसंचयाः
76 // yaḥ śṛṇoti mahannindāṃ sādaraṃ tatphalaṃ śṛṇu / teṣāṃ karṇeṣu dāpyante tatpāyaḥ kīlasaṃcayāḥ
77 ॥ ततश्च तेषु छिद्रेषु तैलमत्युष्णमुल्बणम् । पूर्यते च ततश्चापिं कुम्भीपाकं प्रपद्यते
77 // tataśca teṣu chidreṣu tailamatyuṣṇamulbaṇam / pūryate ca tataścāpiṃ kumbhīpākaṃ prapadyate
78 ॥ नास्तिकानां प्रवक्ष्यामि विमुखानां हरे हरौ । अब्दानां कोटिपर्यन्तं लवणं भुञ्जते हि ते
78 // nāstikānāṃ pravakṣyāmi vimukhānāṃ hare harau / abdānāṃ koṭiparyantaṃ lavaṇaṃ bhuñjate hi te
79 ॥ ततश्च कल्पपर्यन्तं रौरवे तत्पसैकते । भज्यन्ते पापकर्मणो ऽन्येप्येवं नराधिप
79 // tataśca kalpaparyantaṃ raurave tatpasaikate / bhajyante pāpakarmaṇo 'nyepyevaṃ narādhipa
80 ॥ ब्राह्मणन्ये निरीक्षन्ते कोपदृष्ट्या नराधमाः । तत्पसूचीसहस्रेण चक्षुस्तेषां प्रसूर्यते
80 // brāhmaṇanye nirīkṣante kopadṛṣṭyā narādhamāḥ / tatpasūcīsahasreṇa cakṣusteṣāṃ prasūryate
81 ॥ ततः क्षाराम्बुधाराभिः सेच्यन्ते नृपसत्तम । ततश्च क्रकर्चेर्घोरैर्भिद्यन्ते पापकर्ंमणः
81 // tataḥ kṣārāmbudhārābhiḥ secyante nṛpasattama / tataśca krakarcerghorairbhidyante pāpakarṃmaṇaḥ
82 ॥ विश्वासघातिनां चैव मर्यादाभेदिनां तथा । परान्नलोल्लुपानां च नरकं शृणु दारुणम्
82 // viśvāsaghātināṃ caiva maryādābhedināṃ tathā / parānnalollupānāṃ ca narakaṃ śṛṇu dāruṇam
83 ॥ स्वमांसभोजिनो नित्यं भक्षमाणाः श्वभिस्तु ते । नरकेषु समस्तेषु प्रत्येकं ह्यब्दवासिनः
83 // svamāṃsabhojino nityaṃ bhakṣamāṇāḥ śvabhistu te / narakeṣu samasteṣu pratyekaṃ hyabdavāsinaḥ
84 ॥ प्रतिग्रहरता ये च ये वै नक्षत्रपाठकाः । ये च देवलकान्नानां भोजिनस्ताञ्शृणुष्व मे
84 // pratigraharatā ye ca ye vai nakṣatrapāṭhakāḥ / ye ca devalakānnānāṃ bhojinastāñśṛṇuṣva me
85 ॥ राजन्नाकल्पपर्यन्तं यातनास्वासु दुःखिताः । पच्यन्ते सततं पापाविष्टा भोगरताः सदा
85 // rājannākalpaparyantaṃ yātanāsvāsu duḥkhitāḥ / pacyante satataṃ pāpāviṣṭā bhogaratāḥ sadā
86 ॥ ततस्तैलेन पूर्यन्ते कालसूत्रप्रपीडिताः । ततः क्षारोदकस्नानं मूत्रविष्टानिषेवणम्
86 // tatastailena pūryante kālasūtraprapīḍitāḥ / tataḥ kṣārodakasnānaṃ mūtraviṣṭāniṣevaṇam
87 ॥ तदन्ते भुवमासाद्य भवन्ति म्लेच्छजातयः । अन्योद्वेगरता ये तु यान्ति वैतरणीं नदीम्
87 // tadante bhuvamāsādya bhavanti mlecchajātayaḥ / anyodvegaratā ye tu yānti vaitaraṇīṃ nadīm
88 ॥ त्यक्तपञ्चमहायज्ञा लालाभक्षं व्रजन्ति हि । उपासनापरित्यागी रौरवं नरकं व्रजेत्
88 // tyaktapañcamahāyajñā lālābhakṣaṃ vrajanti hi / upāsanāparityāgī rauravaṃ narakaṃ vrajet
89 ॥ विप्रग्रामकरादानं कुर्वतां शृणु भूपते । यातनास्वासु पच्यन्ते वावदाचन्द्रतारकम्
89 // vipragrāmakarādānaṃ kurvatāṃ śṛṇu bhūpate / yātanāsvāsu pacyante vāvadācandratārakam
90 ॥ ग्रामेषु भूपालवरो यः कुर्यादधिकं करम् । स सहस्रकुलो भुङ्क्तेनरकं कल्पपञ्चसु
90 // grāmeṣu bhūpālavaro yaḥ kuryādadhikaṃ karam / sa sahasrakulo bhuṅktenarakaṃ kalpapañcasu
91 ॥ विप्रग्रामकरादाने यो ऽनुमन्तातु पापकृत् । स एव कृतवान् राजन्ब्रह्महत्यासहस्रकम्
91 // vipragrāmakarādāne yo 'numantātu pāpakṛt / sa eva kṛtavān rājanbrahmahatyāsahasrakam
92 ॥ कालसूत्रे महाघोरे स वसेद्दिचतुर्युगम् । अयोनौ च वियोनौ च पशुयोनौ च यो नरः
92 // kālasūtre mahāghore sa vaseddicaturyugam / ayonau ca viyonau ca paśuyonau ca yo naraḥ
93 ॥ त्यजेद्रेतो महापापी सरेतोभोजनं लभेत् । वसाकूपं ततः प्राप्य स्थित्वा दिव्याब्दसत्पकम्
93 // tyajedreto mahāpāpī saretobhojanaṃ labhet / vasākūpaṃ tataḥ prāpya sthitvā divyābdasatpakam
94 ॥ रेतोभोजी भवेन्मर्त्यः सर्वलोकेषु निन्दितः । उपवासदिने राजन्दन्तधावनकृन्नरः
94 // retobhojī bhavenmartyaḥ sarvalokeṣu ninditaḥ / upavāsadine rājandantadhāvanakṛnnaraḥ
95 ॥ स घोरं नरकं यातिव्याघ्रपक्षं चतुर्युगम् । यः स्वकर्मपरित्यागी पाषण्डीत्युच्यते बुधैः
95 // sa ghoraṃ narakaṃ yātivyāghrapakṣaṃ caturyugam / yaḥ svakarmaparityāgī pāṣaṇḍītyucyate budhaiḥ
96 ॥ तत्संगकृतमोघः स्यात्तावुभावतिपापिनौ । कल्पकोटिसहस्रेषु प्रान्पुतो नरकान्क्रमात्
96 // tatsaṃgakṛtamoghaḥ syāttāvubhāvatipāpinau / kalpakoṭisahasreṣu prānputo narakānkramāt
97 ॥ देवद्रव्यापहर्त्तारो गुरुद्रव्यापहारकाः । ब्रह्महत्याव्रतसमं दुष्कृतं भुञ्जते नृप
97 // devadravyāpaharttāro gurudravyāpahārakāḥ / brahmahatyāvratasamaṃ duṣkṛtaṃ bhuñjate nṛpa
98 ॥ अनाथधनहर्त्तारो ह्यनाथं ये द्विषन्ति च । कल्पकोटिसहस्राणि नरके ते वसन्ति च
98 // anāthadhanaharttāro hyanāthaṃ ye dviṣanti ca / kalpakoṭisahasrāṇi narake te vasanti ca
99 ॥ स्त्रीशूद्राणां समीपे तु ये वेदाध्ययने रताः । तेषां पापफलं वक्ष्ये शृणुष्व सुसमाहितः
99 // strīśūdrāṇāṃ samīpe tu ye vedādhyayane ratāḥ / teṣāṃ pāpaphalaṃ vakṣye śṛṇuṣva susamāhitaḥ
100 ॥ अधःशीर्षोर्ध्वपादाश्च कीलिताः स्तम्भघकद्वये । ध्रूम्रपानरता नित्यं तिष्ठन्त्याब्रह्मवत्सरम्
100 // adhaḥśīrṣordhvapādāśca kīlitāḥ stambhaghakadvaye / dhrūmrapānaratā nityaṃ tiṣṭhantyābrahmavatsaram
101 ॥ जले देवालये वापि यस्त्यजेद्देहजं मलम् । भ्रूणहत्यासमं पापं संप्रान्पोत्यतिदारुणम्
101 // jale devālaye vāpi yastyajeddehajaṃ malam / bhrūṇahatyāsamaṃ pāpaṃ saṃprānpotyatidāruṇam
102 ॥ दन्तास्थिकेशनखरान्ये त्यज्यन्त्यमरालये । जले वा भुक्तशेषं च तेषां पापफलं शृणु
102 // dantāsthikeśanakharānye tyajyantyamarālaye / jale vā bhuktaśeṣaṃ ca teṣāṃ pāpaphalaṃ śṛṇu
103 ॥ प्रासप्रोता हलैर्भिन्ना आर्त्तरावविराविणः । अत्युष्णतैलपाके ऽतितप्यन्ते भृशदारुणे
103 // prāsaprotā halairbhinnā ārttarāvavirāviṇaḥ / atyuṣṇatailapāke 'titapyante bhṛśadāruṇe
104 ॥ कुर्वन्ति दुःखसंतत्पास्ततो ऽन्येषु व्रजन्ति च । ब्रह्मसंहरते यस्तु गन्धकाष्टं तथैव च
104 // kurvanti duḥkhasaṃtatpāstato 'nyeṣu vrajanti ca / brahmasaṃharate yastu gandhakāṣṭaṃ tathaiva ca
105 ॥ स याति नरकं घोरं यावदाचन्द्रतारकम् । ब्रह्मस्वहरणं राजन्निहामात्र च दुःखदम्
105 // sa yāti narakaṃ ghoraṃ yāvadācandratārakam / brahmasvaharaṇaṃ rājannihāmātra ca duḥkhadam
106 ॥ इहसंपद्विनाशायपरत्रनरकाय च । कूटसाक्ष्यंवदेद्यस्तु तस्य पापफलंशृणु
106 // ihasaṃpadvināśāyaparatranarakāya ca / kūṭasākṣyaṃvadedyastu tasya pāpaphalaṃśṛṇu
107 ॥ स याति यातनाः सर्वा यावदिन्द्राश्चतुर्दश । इहपुत्राश्च विनश्यन्ति परघत्र च
107 // sa yāti yātanāḥ sarvā yāvadindrāścaturdaśa / ihaputrāśca vinaśyanti paraghatra ca
108 ॥ रौरवं नरकं भुङ्क्ते ततो ऽन्यानपि च क्रमात् । ये चातिकामिनो मर्त्या ये च मिथ्याप्रवादिनः
108 // rauravaṃ narakaṃ bhuṅkte tato 'nyānapi ca kramāt / ye cātikāmino martyā ye ca mithyāpravādinaḥ
109 ॥ तेषां सुखे जलौका स्तु पूर्य्यन्ते पन्नगोपमाः । एवं षष्टिसहस्राब्दे ततः क्षाराम्बगुसेचनम्
109 // teṣāṃ sukhe jalaukā stu pūryyante pannagopamāḥ / evaṃ ṣaṣṭisahasrābde tataḥ kṣārāmbagusecanam
110 ॥ ये वृथामांसनिरततास्ते यान्ति क्षारकर्दमम् । ततो गजैर्निपातत्यन्ते मरुत्प्रपतनं यथा
110 // ye vṛthāmāṃsaniratatāste yānti kṣārakardamam / tato gajairnipātatyante marutprapatanaṃ yathā
111 ॥ तदन्ते भवमासाद्य हीनाङ्गाः प्रभवन्ति च । यस्त्वृतौ नाभिगच्छेत स्वस्त्रिंय मनुजेश्वर
111 // tadante bhavamāsādya hīnāṅgāḥ prabhavanti ca / yastvṛtau nābhigaccheta svastriṃya manujeśvara
112 ॥ स याति रौरवं घोरं ब्रह्महकत्यां च विन्दति । अन्याचाररतं दृष्ट्वा यः शक्तो न निवारयेत्
112 // sa yāti rauravaṃ ghoraṃ brahmahakatyāṃ ca vindati / anyācārarataṃ dṛṣṭvā yaḥ śakto na nivārayet
113 ॥ तत्पापं समवान्पोति नरकं तावुभावपि । पापिनां पापगणनां कृत्वान्येभ्यो दिशन्ति विन्दति
113 // tatpāpaṃ samavānpoti narakaṃ tāvubhāvapi / pāpināṃ pāpagaṇanāṃ kṛtvānyebhyo diśanti vindati
114 ॥ अस्तित्वे तुल्यपापास्ते मिथ्यात्वे द्विगुणा नृप । अपापे पातकं यस्तु समरोप्य विनिन्दति
114 // astitve tulyapāpāste mithyātve dviguṇā nṛpa / apāpe pātakaṃ yastu samaropya vinindati
115 ॥ स याति नरकं घोरं यावञ्चर्द्रार्कतारकम् । पापिनां निन्द्यमानानां पापार्द्धं क्षयमेति च
115 // sa yāti narakaṃ ghoraṃ yāvañcardrārkatārakam / pāpināṃ nindyamānānāṃ pāpārddhaṃ kṣayameti ca
116 ॥ यस्तु व्रतानि संगृह्य असमाप्य परित्यज्येत् । सो ऽसिपत्रे ऽनुभूयार्तिं हीनाङ्गोजायते भुवि
116 // yastu vratāni saṃgṛhya asamāpya parityajyet / so 'sipatre 'nubhūyārtiṃ hīnāṅgojāyate bhuvi
117 ॥ अन्यैः संगृह्यमाणानांव्रतानां विन्घकृन्नरः । अतीव दुःखदंरौद्रं स याति श्लोष्मभोजनम्
117 // anyaiḥ saṃgṛhyamāṇānāṃvratānāṃ vinghakṛnnaraḥ / atīva duḥkhadaṃraudraṃ sa yāti śloṣmabhojanam
118 ॥ न्याये च धर्मशिक्षायां पक्षपातं करोति यः । न तस्य निष्कृतिर्भूयः प्रायश्चित्तायुतैरपि
118 // nyāye ca dharmaśikṣāyāṃ pakṣapātaṃ karoti yaḥ / na tasya niṣkṛtirbhūyaḥ prāyaścittāyutairapi
119 ॥ अभोज्यभोजी संप्राप्यं विङ्भोज्यं तु समायुतम् । ततश्चण्डालयोनौ तु गोमांसाशी सदा भवेत्
119 // abhojyabhojī saṃprāpyaṃ viṅbhojyaṃ tu samāyutam / tataścaṇḍālayonau tu gomāṃsāśī sadā bhavet
120 ॥ अवमान्य द्विजान्वाग्भिर्ब्रह्महत्यां च विन्दति । सर्वाश्चयातना भुक्त्वा चाण्डालो दशजन्मसु
120 // avamānya dvijānvāgbhirbrahmahatyāṃ ca vindati / sarvāścayātanā bhuktvā cāṇḍālo daśajanmasu
121 ॥ विग्राय दीयमाने तु यस्तु विन्घं समाचरेत् । ब्रह्महत्यासमं तेन कर्त्तव्यं व्रतमेव च
121 // vigrāya dīyamāne tu yastu vinghaṃ samācaret / brahmahatyāsamaṃ tena karttavyaṃ vratameva ca
122 ॥ अपहृत्य पःस्यार्थं यः परेभ्यः प्रयच्छति । अपहर्त्ता तु निरयी यस्यार्थस्तस्य तत्फलम्
122 // apahṛtya paḥsyārthaṃ yaḥ parebhyaḥ prayacchati / apaharttā tu nirayī yasyārthastasya tatphalam
123 ॥ प्रतिश्रुत्याप्रदानेन लालाभक्षं व्रजेन्नरः । यतिनिन्दापरो राजन् शिलानमात्रे प्रयाति हि
123 // pratiśrutyāpradānena lālābhakṣaṃ vrajennaraḥ / yatinindāparo rājan śilānamātre prayāti hi
124 ॥ आरामच्छेदिनो यान्ति युगानामेकविंशतिम् । श्वभोजनं ततः सर्वा भुञ्जते यातनाः क्रमात्
124 // ārāmacchedino yānti yugānāmekaviṃśatim / śvabhojanaṃ tataḥ sarvā bhuñjate yātanāḥ kramāt
125 ॥ देवतागृहभेत्तारस्तडागानां च भूपते । पुष्पारामभिदश्चैव यां गतिं यान्ति तच्छृणु
125 // devatāgṛhabhettārastaḍāgānāṃ ca bhūpate / puṣpārāmabhidaścaiva yāṃ gatiṃ yānti tacchṛṇu
126 ॥ यातनास्वासु सर्वासु पच्यन्ते वै पृथक् पृथक् । ततश्च विष्टाकृमयः कल्पानामेकविंशतिम्
126 // yātanāsvāsu sarvāsu pacyante vai pṛthak pṛthak / tataśca viṣṭākṛmayaḥ kalpānāmekaviṃśatim
127 ॥ ततश्चाण्डालयोनौ तु शतजन्मानि भूपते । ग्रामविध्वं सकानां तु दाहकानां च लुम्पताम्
127 // tataścāṇḍālayonau tu śatajanmāni bhūpate / grāmavidhvaṃ sakānāṃ tu dāhakānāṃ ca lumpatām
128 ॥ महत्पापं तदादेष्टुं न क्षमो ऽहं निजायुषा । उच्छिष्टभोजिनो ये च मित्रद्रोहपराश्व ये
128 // mahatpāpaṃ tadādeṣṭuṃ na kṣamo 'haṃ nijāyuṣā / ucchiṣṭabhojino ye ca mitradrohaparāśva ye
129 ॥ एतेषां यातनास्तीव्रा भवन्त्याचन्द्रतारकम् । उच्छिन्नपितॄदेवेज्या वेन्दमार्गबहिःस्थिताः
129 // eteṣāṃ yātanāstīvrā bhavantyācandratārakam / ucchinnapitṝdevejyā vendamārgabahiḥsthitāḥ
130 ॥ पापानां यातानानां च धर्माणां चापि भूपते । एवं बहुविधा भूप यातनाः पापकारिणणाम्
130 // pāpānāṃ yātānānāṃ ca dharmāṇāṃ cāpi bhūpate / evaṃ bahuvidhā bhūpa yātanāḥ pāpakāriṇaṇām
131 ॥ तेषां तासां च संख्यानं कर्त्तुं नासमहं प्रभो । पापानां यातनानां च धर्माणां चापि भूपते
131 // teṣāṃ tāsāṃ ca saṃkhyānaṃ karttuṃ nāsamahaṃ prabho / pāpānāṃ yātanānāṃ ca dharmāṇāṃ cāpi bhūpate
132 ॥ संख्यां निगदितुं लोके कः क्षमो विष्णुना विना । एतेषां सर्वपापानां धर्मशास्त्रविधानतः
132 // saṃkhyāṃ nigadituṃ loke kaḥ kṣamo viṣṇunā vinā / eteṣāṃ sarvapāpānāṃ dharmaśāstravidhānataḥ
133 ॥ प्रायश्चित्तेषु चीर्णेषु पापराशिः प्रणश्यति । प्रायश्चित्तानि कार्याणि समीपे कमलापतेः
133 // prāyaścitteṣu cīrṇeṣu pāparāśiḥ praṇaśyati / prāyaścittāni kāryāṇi samīpe kamalāpateḥ
134 ॥ न्यूनातिरिक्तकृत्यानां संपूर्तिकरणाय च । गङ्गा चतुलसी चैव सत्सङ्गो हरिकीर्त्तनम्
134 // nyūnātiriktakṛtyānāṃ saṃpūrtikaraṇāya ca / gaṅgā catulasī caiva satsaṅgo harikīrttanam
135 ॥ अनसूया ह्यहिंसा च सर्वेप्येते हि पापहाः । विष्ण्वर्पितानि कर्माणि सफलानि भवन्ति हि
135 // anasūyā hyahiṃsā ca sarvepyete hi pāpahāḥ / viṣṇvarpitāni karmāṇi saphalāni bhavanti hi
136 ॥ अनर्प्पितानि कर्माणि भस्मविन्यस्तद्रव्यवत् । नित्यं नैमित्तिकं काम्यं यच्चान्यन्मोक्षमाधनम्
136 // anarppitāni karmāṇi bhasmavinyastadravyavat / nityaṃ naimittikaṃ kāmyaṃ yaccānyanmokṣamādhanam
137 ॥ विष्णौ समार्पितं सर्वं सात्त्विकं सफलं भवेत् । हरिभक्तिः परा नृणां सर्वं पापप्राणाशिनी
137 // viṣṇau samārpitaṃ sarvaṃ sāttvikaṃ saphalaṃ bhavet / haribhaktiḥ parā nṛṇāṃ sarvaṃ pāpaprāṇāśinī
138 ॥ सा भक्तिद्रशधा ज्ञेया पापारण्यदवोपमा । तामसै राजसैश्वैव सात्त्विकैश्च नृपोत्तम
138 // sā bhaktidraśadhā jñeyā pāpāraṇyadavopamā / tāmasai rājasaiśvaiva sāttvikaiśca nṛpottama
139 ॥ यच्चान्यस्य विनाशार्थं भजनं श्रीपतेर्नृप । सा तामस्यधमा भक्तिः खलभावधरा यतः
139 // yaccānyasya vināśārthaṃ bhajanaṃ śrīpaternṛpa / sā tāmasyadhamā bhaktiḥ khalabhāvadharā yataḥ
140 ॥ योर्ऽचयेत्कैतवधिया स्वैरिणी स्वपतिं यथा । नारायणं जगन्नाथं तामसी मध्यमा तु सा
140 // yor'cayetkaitavadhiyā svairiṇī svapatiṃ yathā / nārāyaṇaṃ jagannāthaṃ tāmasī madhyamā tu sā
141 ॥ देवापूजापरान्दृष्ट्वा मात्सर्याद्योर्ऽचयेद्धीरम् । सा भक्तिः पृथिवीपाल तामसी चोत्तमा स्मृता
141 // devāpūjāparāndṛṣṭvā mātsaryādyor'cayeddhīram / sā bhaktiḥ pṛthivīpāla tāmasī cottamā smṛtā
142 ॥ धनधान्यादिकं यस्तु प्रार्थयन्नर्चयेद्वरिम् । श्रद्धया परया युक्तः सा राजस्यधमा स्मृता
142 // dhanadhānyādikaṃ yastu prārthayannarcayedvarim / śraddhayā parayā yuktaḥ sā rājasyadhamā smṛtā
143 ॥ यः सर्वलोकविख्यातकीर्तिमुद्दिश्य माधवम् । अर्चयेत्परया भक्त्या सा मध्या राजसी मता
143 // yaḥ sarvalokavikhyātakīrtimuddiśya mādhavam / arcayetparayā bhaktyā sā madhyā rājasī matā
144 ॥ सालोक्यादि पदं यस्तु समुद्दिश्यार्चयेद्धरिम् । सा राजस्युत्तमा भक्तिः कीर्तिता पृथिवीपते
144 // sālokyādi padaṃ yastu samuddiśyārcayeddharim / sā rājasyuttamā bhaktiḥ kīrtitā pṛthivīpate
145 ॥ यस्तु स्वकृतपापानां क्षयार्थं प्रार्चयेद्वरिम् । श्रद्धया परयोपेतः सा सात्त्विक्यधमा स्मृता
145 // yastu svakṛtapāpānāṃ kṣayārthaṃ prārcayedvarim / śraddhayā parayopetaḥ sā sāttvikyadhamā smṛtā
146 ॥ हरेरिदं प्रियमिति शुश्रूषां कुरुते तु यः । श्रद्धया संयुतो भूयः सात्त्विकी मध्यमा तु सा
146 // hareridaṃ priyamiti śuśrūṣāṃ kurute tu yaḥ / śraddhayā saṃyuto bhūyaḥ sāttvikī madhyamā tu sā
147 ॥ विधिबुद्ध्यार्चयेद्यस्तु दासवच्छ्रीपतिं नृप । भक्तीनां प्रवरा सा तु उत्तमा सात्त्विकी स्मृता
147 // vidhibuddhyārcayedyastu dāsavacchrīpatiṃ nṛpa / bhaktīnāṃ pravarā sā tu uttamā sāttvikī smṛtā
148 ॥ महीमानं हरेर्यस्तु किञ्चित्कृत्वा प्रियो नरः । तन्मयत्वेन संतुष्टः सा भक्तिरुत्तमोत्तमा
148 // mahīmānaṃ hareryastu kiñcitkṛtvā priyo naraḥ / tanmayatvena saṃtuṣṭaḥ sā bhaktiruttamottamā
149 ॥ अहमेव परो विष्णुर्मयिसर्वमिदं जगत् । इति यः सततं पश्येत्तं विद्यादुत्तमोत्तमम्
149 // ahameva paro viṣṇurmayisarvamidaṃ jagat / iti yaḥ satataṃ paśyettaṃ vidyāduttamottamam
150 ॥ एवं दशविधा भक्तिः संसारच्छेदकारिणी । तत्रापि सात्त्विकी भक्तिः सर्वकामफल प्रदा
150 // evaṃ daśavidhā bhaktiḥ saṃsāracchedakāriṇī / tatrāpi sāttvikī bhaktiḥ sarvakāmaphala pradā
151 ॥ तस्माच्छृणुष्व भूपाल संसारविजिगीषथुणा । स्वकर्मणो विरोधेन भक्तिः कार्या जनार्दने
151 // tasmācchṛṇuṣva bhūpāla saṃsāravijigīṣathuṇā / svakarmaṇo virodhena bhaktiḥ kāryā janārdane
152 ॥ यः स्वधर्मं परित्यज्य भक्तिमात्रेण जीवति । न तस्य तुष्यते विष्णुराचारेणैव तुष्यते
152 // yaḥ svadharmaṃ parityajya bhaktimātreṇa jīvati / na tasya tuṣyate viṣṇurācāreṇaiva tuṣyate
153 ॥ सर्वागमानामाचारः प्रथमं परिकल्पते । आचारप्रभवो धर्मो धर्मस्य प्रभुरच्युतः
153 // sarvāgamānāmācāraḥ prathamaṃ parikalpate / ācāraprabhavo dharmo dharmasya prabhuracyutaḥ
154 ॥ तस्मात्कार्या हरेर्भक्तिः स्वर्धमस्याविरोधिनी । सदाचारविहीनानां धर्मा अप्यसुखप्रदाः
154 // tasmātkāryā harerbhaktiḥ svardhamasyāvirodhinī / sadācāravihīnānāṃ dharmā apyasukhapradāḥ
155 ॥ स्वधर्महीना भक्तिश्वाप्यकृतैव प्रकीर्तिता । यत्तु पृष्टं त्वया भूयस्तत्सर्वं गदितं मया
155 // svadharmahīnā bhaktiśvāpyakṛtaiva prakīrtitā / yattu pṛṣṭaṃ tvayā bhūyastatsarvaṃ gaditaṃ mayā
156 ॥ तस्माद्धर्मपरो भूत्वा पूजयस्व जनार्दनम् । नारायणमणीयांसं सुखमेष्यसि शाश्वकतम्
156 // tasmāddharmaparo bhūtvā pūjayasva janārdanam / nārāyaṇamaṇīyāṃsaṃ sukhameṣyasi śāśvakatam
157 ॥ शिव एव हरिः साक्षाद्धरिरेव शिवः स्वयम् । द्वयोरन्तरदृग्याति नरकारन्कोटिशः खलः
157 // śiva eva hariḥ sākṣāddharireva śivaḥ svayam / dvayorantaradṛgyāti narakārankoṭiśaḥ khalaḥ
158 ॥ तस्माद्विष्णुं शिवं वापि समं बुद्धा समर्चय । भेदकृद्दुःखमाप्नोति इह लोके परत्रघ च
158 // tasmādviṣṇuṃ śivaṃ vāpi samaṃ buddhā samarcaya / bhedakṛdduḥkhamāpnoti iha loke paratragha ca
159 ॥ यदर्थमहमायातस्त्वत्समीपं जनाधिप । तत्ते वक्ष्यामि सुमते सावधानं निशामय
159 // yadarthamahamāyātastvatsamīpaṃ janādhipa / tatte vakṣyāmi sumate sāvadhānaṃ niśāmaya
150 ॥ आत्मघातकपाप्मानो दग्धाः कपिलकोपतः । वसन्ति नरके ते तु राजंस्तव पितामहाः
150 // ātmaghātakapāpmāno dagdhāḥ kapilakopataḥ / vasanti narake te tu rājaṃstava pitāmahāḥ
161 ॥ तानुद्धर महाभाग गङ्गानयनकर्मणा । गङ्गा सर्वाणि पापानि नाशयत्येव भूपते
161 // tānuddhara mahābhāga gaṅgānayanakarmaṇā / gaṅgā sarvāṇi pāpāni nāśayatyeva bhūpate
162 ॥ केशास्थिनखदन्दाश्च भस्मापिर नृपसत्तम । नयति विष्णुसदनं स्पृष्टा गाङ्गेनर वारिणा
162 // keśāsthinakhadandāśca bhasmāpira nṛpasattama / nayati viṣṇusadanaṃ spṛṣṭā gāṅgenara vāriṇā
163 ॥ यस्यास्थि भस्म वा राजन् गङ्गायां क्षिप्यते नरैः । स सर्वपापनिर्मुक्तः प्रयाति भवनं हरेः
163 // yasyāsthi bhasma vā rājan gaṅgāyāṃ kṣipyate naraiḥ / sa sarvapāpanirmuktaḥ prayāti bhavanaṃ hareḥ
164 ॥ यानि कानि च पापानि प्रोक्तानि तव भूपते । तानि कर्माणिर नश्यन्ति गङ्गाबिन्द्वभिषेचनात्
164 // yāni kāni ca pāpāni proktāni tava bhūpate / tāni karmāṇira naśyanti gaṅgābindvabhiṣecanāt
165 ॥ सनक उवाच इत्युक्त्वा मुनिशार्दूल महाराजं भगीरथम् । धर्मात्मानं धर्मराजः सद्यश्वान्तर्दधेतदा
165 // sanaka uvāca ityuktvā muniśārdūla mahārājaṃ bhagīratham / dharmātmānaṃ dharmarājaḥ sadyaśvāntardadhetadā
166 ॥ स तु राजा महाप्राज्ञः सर्वशास्त्रार्थपारगाः । निक्षिप्य पृथिवीं सर्वां सचिवेषु ययौ वनम्
166 // sa tu rājā mahāprājñaḥ sarvaśāstrārthapāragāḥ / nikṣipya pṛthivīṃ sarvāṃ saciveṣu yayau vanam
167 ॥ तुहिनाद्रौ ततो गत्वा नरनारायणाश्रमात् । पश्चिमे तुहिनाक्रान्ते शृङ्गेषोडशयोजने
167 // tuhinādrau tato gatvā naranārāyaṇāśramāt / paścime tuhinākrānte śṛṅgeṣoḍaśayojane
168 ॥ तपस्तप्त्वानयामास गङ्गां त्रैलोक्यपावनीम्
168 // tapastaptvānayāmāsa gaṅgāṃ trailokyapāvanīm