90 ॥ इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे प्रथमपादे श्राद्धक्रियावर्णनं नामाष्टाविंशो ऽध्यायः सनक उवाच तिथीनां निर्णयं वक्ष्ये प्राचश्चित्तविधिं तथा । शृणुष्व तन्मुनिश्रेष्ठ कर्मसिद्धिर्यतो भवेत्
90 // iti śrībṛhannāradīyapurāṇe pūrvabhāge prathamapāde śrāddhakriyāvarṇanaṃ nāmāṣṭāviṃśo 'dhyāyaḥ sanaka uvāca tithīnāṃ nirṇayaṃ vakṣye prācaścittavidhiṃ tathā / śṛṇuṣva tanmuniśreṣṭha karmasiddhiryato bhavet
1 ॥ श्रौतं स्मार्त्तं व्रतं दानं यच्चान्यत्कर्म वैदिकम् । अनिर्णीतासु तिथिषु न किञ्चित्फलति द्विज
1 // śrautaṃ smārttaṃ vrataṃ dānaṃ yaccānyatkarma vaidikam / anirṇītāsu tithiṣu na kiñcitphalati dvija
2 ॥ एकादश्यष्टमी षष्टी पौर्णमासी चतुर्द्दशी । अमावास्या तृतीया च ह्युपवासव्रतादिषु
2 // ekādaśyaṣṭamī ṣaṣṭī paurṇamāsī caturddaśī / amāvāsyā tṛtīyā ca hyupavāsavratādiṣu
3 ॥ परविद्धाः प्रशस्ताः स्युर्न ग्राह्याः पूर्वसंयुताः । नागविद्धा तु या षष्टी शिवविद्धा तु सत्पमी
3 // paraviddhāḥ praśastāḥ syurna grāhyāḥ pūrvasaṃyutāḥ / nāgaviddhā tu yā ṣaṣṭī śivaviddhā tu satpamī
4 ॥ दशम्येकादशीविद्धा नोपोष्याः स्युः कदाचन । दर्शं च पौर्णमासीं च सत्पमीं पितृवासरम्
4 // daśamyekādaśīviddhā nopoṣyāḥ syuḥ kadācana / darśaṃ ca paurṇamāsīṃ ca satpamīṃ pitṛvāsaram
5 ॥ पूर्वविद्धं प्रकुर्वाणो नरकायोपद्यते । कृष्णपक्षे पूर्वविद्धां सत्पमीं च चतुर्दशीम्
5 // pūrvaviddhaṃ prakurvāṇo narakāyopadyate / kṛṣṇapakṣe pūrvaviddhāṃ satpamīṃ ca caturdaśīm
6 ॥ प्रशस्तां केचिदाहुश्च तृतीयां नवमीं तथा । व्रतादीनां तु सर्वेषां शुक्लपक्षो विशिष्यते
6 // praśastāṃ kecidāhuśca tṛtīyāṃ navamīṃ tathā / vratādīnāṃ tu sarveṣāṃ śuklapakṣo viśiṣyate
7 ॥ अपराह्नाच्च पूर्वोह्णं ग्राह्यं श्रेष्ठत्तरं यतः । असंभवे व्रतादीनां यदि पौर्वाह्निकी तिथिः
7 // aparāhnācca pūrvohṇaṃ grāhyaṃ śreṣṭhattaraṃ yataḥ / asaṃbhave vratādīnāṃ yadi paurvāhnikī tithiḥ
8 ॥ मुहूर्तद्वितयं ग्राह्यं भगवत्युदिते रवौ । प्रदोषव्यापिनी ग्राह्या तिथिर्नक्तव्रते सदा
8 // muhūrtadvitayaṃ grāhyaṃ bhagavatyudite ravau / pradoṣavyāpinī grāhyā tithirnaktavrate sadā
9 ॥ उपोषितव्यं नक्षत्रं येनास्तं याति भास्करः । तिथिनक्षत्रसंयोगविहितव्रतकर्मणि
9 // upoṣitavyaṃ nakṣatraṃ yenāstaṃ yāti bhāskaraḥ / tithinakṣatrasaṃyogavihitavratakarmaṇi
10 ॥ प्रदोषव्यापिनी ग्राह्या त्वन्यथा निष्फलं भवेत् । अर्द्धरात्रादधो या तु नक्षत्रव्यापिनी तिथिः
10 // pradoṣavyāpinī grāhyā tvanyathā niṣphalaṃ bhavet / arddharātrādadho yā tu nakṣatravyāpinī tithiḥ
11 ॥ सैव ग्राह्या मुनिश्रेष्ठ नक्षत्रविहितव्रते । यद्यर्द्धरात्रघगयोर्व्यात्पं नक्षत्रं तु दिनद्वये
11 // saiva grāhyā muniśreṣṭha nakṣatravihitavrate / yadyarddharātraghagayorvyātpaṃ nakṣatraṃ tu dinadvaye
12 ॥ तत्पुण्यं तिथिसंयुक्तं नक्षत्रं ग्राह्यमुच्यते । अर्द्धरात्रद्वये स्यातां नक्षत्रं च तिथिर्यदि
12 // tatpuṇyaṃ tithisaṃyuktaṃ nakṣatraṃ grāhyamucyate / arddharātradvaye syātāṃ nakṣatraṃ ca tithiryadi
13 ॥ क्षये पूर्वा प्रशस्ता स्याद्रृद्धौ कार्या तथोत्तरा । अर्ध्दरात्रद्वयव्यात्पा तिथिर्नक्षत्रघसंयुता
13 // kṣaye pūrvā praśastā syādrṛddhau kāryā tathottarā / ardhdarātradvayavyātpā tithirnakṣatraghasaṃyutā
14 ॥ ह्नासवृद्धिविशून्या चेत् ग्राह्यापूर्वा तथा परा । ज्येष्ठासंमिश्रितं मूलं रोहिणी वह्निंसंयुता
14 // hnāsavṛddhiviśūnyā cet grāhyāpūrvā tathā parā / jyeṣṭhāsaṃmiśritaṃ mūlaṃ rohiṇī vahniṃsaṃyutā
15 ॥ मैत्रेण संयुता ज्येष्टा संतानादिविनाशैनी । ततः स्युस्तिथयः पुण्याः कर्मानुष्टानतो दिवा
15 // maitreṇa saṃyutā jyeṣṭā saṃtānādivināśainī / tataḥ syustithayaḥ puṇyāḥ karmānuṣṭānato divā
16 ॥ रात्रिव्रतेषु सर्वेषु रात्रियोगो विशिष्यते । तिथिर्नक्षघत्रयोगेन या पुण्या परिकीर्तिता
16 // rātrivrateṣu sarveṣu rātriyogo viśiṣyate / tithirnakṣaghatrayogena yā puṇyā parikīrtitā
17 ॥ तस्यां तु तद्वतं कार्यं सैव कार्या विचक्षणैः । उदयव्यापिनी ग्राह्या श्रवणद्वादशी व्रते
17 // tasyāṃ tu tadvataṃ kāryaṃ saiva kāryā vicakṣaṇaiḥ / udayavyāpinī grāhyā śravaṇadvādaśī vrate
18 ॥ सूर्येन्दुग्रहणे यावत्तावद् ग्राह्या जपादिषु । संक्रान्तिषु तु सर्वासु पुण्यकालोनिगद्यते
18 // sūryendugrahaṇe yāvattāvad grāhyā japādiṣu / saṃkrāntiṣu tu sarvāsu puṇyakālonigadyate
19 ॥ स्नानदानजपादीनां कुर्वतामक्षय फलम् । तत्र कर्कटको ज्ञेयो दक्षिणायनसंक्रमः
19 // snānadānajapādīnāṃ kurvatāmakṣaya phalam / tatra karkaṭako jñeyo dakṣiṇāyanasaṃkramaḥ
20 ॥ पूर्वतो घटिकास्त्रिंशत्पुण्यकालं विदुर्बुधाः । वृषभे वृश्चिके चैव सिंहे कुम्भे तथैव च
20 // pūrvato ghaṭikāstriṃśatpuṇyakālaṃ vidurbudhāḥ / vṛṣabhe vṛścike caiva siṃhe kumbhe tathaiva ca
21 ॥ पूर्वमष्टमुहूर्तास्तु ग्राह्याः स्नानजपादिषु । तुलायां चैव मेषे च पूर्वतः परतस्तथा
21 // pūrvamaṣṭamuhūrtāstu grāhyāḥ snānajapādiṣu / tulāyāṃ caiva meṣe ca pūrvataḥ paratastathā
22 ॥ ज्ञेया दशैव घटिका दत्तस्याक्षयतावहाः । कन्यायां मिथुने चैव मीने धनुषि च द्विज
22 // jñeyā daśaiva ghaṭikā dattasyākṣayatāvahāḥ / kanyāyāṃ mithune caiva mīne dhanuṣi ca dvija
23 ॥ घटिकाः षोडश ज्ञेया परतः पुण्यदायिकाः । माकरं संक्रमं प्राहुरुत्तरायणसंज्ञकम्
23 // ghaṭikāḥ ṣoḍaśa jñeyā parataḥ puṇyadāyikāḥ / mākaraṃ saṃkramaṃ prāhuruttarāyaṇasaṃjñakam
24 ॥ परास्त्रिंशश्च घटिकाश्चत्वारिंशच्च पूर्ववत् । आदित्यशीतकिरणौ ग्राह्यावस्तङ्गतौ यदि
24 // parāstriṃśaśca ghaṭikāścatvāriṃśacca pūrvavat / ādityaśītakiraṇau grāhyāvastaṅgatau yadi
25 ॥ स्नात्वा भुञ्जीत विप्रेन्द्र परेद्युः शुद्धमण्डलम् । दृष्टचन्द्रा सिनीवाली नष्टचन्द्रा कुहूः स्मृता
25 // snātvā bhuñjīta viprendra paredyuḥ śuddhamaṇḍalam / dṛṣṭacandrā sinīvālī naṣṭacandrā kuhūḥ smṛtā
26 ॥ अमावास्या द्विधा प्रोक्ता विद्वद्भिर्धर्मालिप्सुभिः । सिनीवालीं द्विजैर्ग्राह्या साग्निकैः श्राद्धकर्मणि
26 // amāvāsyā dvidhā proktā vidvadbhirdharmālipsubhiḥ / sinīvālīṃ dvijairgrāhyā sāgnikaiḥ śrāddhakarmaṇi
27 ॥ कहूः स्त्रीभिस्तथा शूद्रैपरि वानग्रिकैस्तथा । अपराह्नद्वयव्यापिन्यमावास्यातिथिर्यदि
27 // kahūḥ strībhistathā śūdraipari vānagrikaistathā / aparāhnadvayavyāpinyamāvāsyātithiryadi
28 ॥ क्षये पूर्वा तु कर्त्तव्या वृद्धौ कार्या तथोत्तरा । अमावास्या प्रतीता चेन्मध्याह्नात्परतो यदि
28 // kṣaye pūrvā tu karttavyā vṛddhau kāryā tathottarā / amāvāsyā pratītā cenmadhyāhnātparato yadi
29 ॥ भूतविद्धेति विख्यातास्रद्भिः शास्त्रविशारदैः । अत्यन्तक्षयपक्षे तु परेद्युर्नापराह्नगा
29 // bhūtaviddheti vikhyātāsradbhiḥ śāstraviśāradaiḥ / atyantakṣayapakṣe tu paredyurnāparāhnagā
30 ॥ तत्र ग्राह्या सिनीवाली सायाह्नव्यापिनी तिथिः । अर्वाचीनक्षये चचैव सायाह्नव्यापिनी तथा
30 // tatra grāhyā sinīvālī sāyāhnavyāpinī tithiḥ / arvācīnakṣaye cacaiva sāyāhnavyāpinī tathā
31 ॥ सिनीवाली परा ग्राह्या सर्वथा श्राद्धकर्मणि । अत्यन्ततिथिवृद्धौ तु भूतविद्धां परित्यजेत्
31 // sinīvālī parā grāhyā sarvathā śrāddhakarmaṇi / atyantatithivṛddhau tu bhūtaviddhāṃ parityajet
32 ॥ ग्राह्या स्यादपराह्नस्था कुहूः पैतृककर्मणि । यथार्वाचीनवृद्धौ तु संत्याज्या भूतसंयुताः
32 // grāhyā syādaparāhnasthā kuhūḥ paitṛkakarmaṇi / yathārvācīnavṛddhau tu saṃtyājyā bhūtasaṃyutāḥ
33 ॥ परेद्युर्विबुधश्रेष्ठैः कुहूर्ग्राह्या पराह्नगा । मध्याह्नद्वितये व्यात्पा ह्यमावास्या तिथिर्यदि
33 // paredyurvibudhaśreṣṭhaiḥ kuhūrgrāhyā parāhnagā / madhyāhnadvitaye vyātpā hyamāvāsyā tithiryadi
34 ॥ तत्रेच्छया च संग्राह्या पूर्वा वाथ पराथवा । अन्वाधानं प्रवक्ष्यामि संतः संपूर्णवर्वणि
34 // tatrecchayā ca saṃgrāhyā pūrvā vātha parāthavā / anvādhānaṃ pravakṣyāmi saṃtaḥ saṃpūrṇavarvaṇi
35 ॥ प्रतिपद्दिवसे कुर्याद्यागं च मुनिसत्तम । पर्वणो यश्चतुर्थांश आद्याः प्रतिपदस्त्रयः
35 // pratipaddivase kuryādyāgaṃ ca munisattama / parvaṇo yaścaturthāṃśa ādyāḥ pratipadastrayaḥ
36 ॥ यागकालः स विज्ञेयः प्रातरुक्तो मनीषिभिः । मध्याह्नद्वितये स्याताममावास्या च पूर्णिमा
36 // yāgakālaḥ sa vijñeyaḥ prātarukto manīṣibhiḥ / madhyāhnadvitaye syātāmamāvāsyā ca pūrṇimā
37 ॥ परेद्युरेव विप्रेन्द्र सद्यः कालो विधीयते
37 // paredyureva viprendra sadyaḥ kālo vidhīyate
38 ॥ पूर्वद्वये परेद्युः स्यात्संगवात्परतो मनीषिभिः । सद्यः कालः परेद्युः स्याज्ज्ञेयमेवं तिथिक्षये
38 // pūrvadvaye paredyuḥ syātsaṃgavātparato manīṣibhiḥ / sadyaḥ kālaḥ paredyuḥ syājjñeyamevaṃ tithikṣaye
39 ॥ सर्वैरेकादशी ग्राह्या दशमीपरिवर्जिता । दशमीसंयुता हॄन्तिपुण्यं जन्मत्रयार्जितम्
39 // sarvairekādaśī grāhyā daśamīparivarjitā / daśamīsaṃyutā hṝntipuṇyaṃ janmatrayārjitam
40 ॥ एकादशी कलामात्रा द्वादश्यां तु प्रतीयते । द्वादशी च त्रयोदश्यामस्ति चेत्सा परा स्मृता
40 // ekādaśī kalāmātrā dvādaśyāṃ tu pratīyate / dvādaśī ca trayodaśyāmasti cetsā parā smṛtā
41 ॥ संपूर्णैकादशी शुद्धा द्वादश्यां च प्रतीयते । त्रघयोदशी च रात्र्यन्ते तत्र वक्ष्यामि निर्णयम्
41 // saṃpūrṇaikādaśī śuddhā dvādaśyāṃ ca pratīyate / traghayodaśī ca rātryante tatra vakṣyāmi nirṇayam
42 ॥ पूर्वा गृहस्थैः सा कार्य्या ह्युत्तरा यतिभिस्तथा । गृहस्थाः सिद्धिमिच्छन्ति यतो मोक्षं यतीश्वराः
42 // pūrvā gṛhasthaiḥ sā kāryyā hyuttarā yatibhistathā / gṛhasthāḥ siddhimicchanti yato mokṣaṃ yatīśvarāḥ
43 ॥ द्वादश्यां तु कलायां वा यदि लभ्येत पारणा । तदानीं दशमीविद्धाप्युपोष्यैकादशी तिथिः
43 // dvādaśyāṃ tu kalāyāṃ vā yadi labhyeta pāraṇā / tadānīṃ daśamīviddhāpyupoṣyaikādaśī tithiḥ
44 ॥ शुल्के वा यदि वा कृष्णे भवेदेकादशीद्वयम् । गृहस्थानां तु पूर्वोक्ता यतीनामुत्तरा स्मृता
44 // śulke vā yadi vā kṛṣṇe bhavedekādaśīdvayam / gṛhasthānāṃ tu pūrvoktā yatīnāmuttarā smṛtā
45 ॥ द्वादश्यां विद्यते किञ्चिद्दशमीसंयुता यदि । दिनक्षये द्वितीयैव सर्वेषां परिकीर्तितां
45 // dvādaśyāṃ vidyate kiñciddaśamīsaṃyutā yadi / dinakṣaye dvitīyaiva sarveṣāṃ parikīrtitāṃ
46 ॥ विद्धाप्येकादशी ग्राह्या परतो द्वादशी न चेत् । अविद्धापि निषिद्धैव परतो द्वादशी यदि
46 // viddhāpyekādaśī grāhyā parato dvādaśī na cet / aviddhāpi niṣiddhaiva parato dvādaśī yadi
47 ॥ एकादशी द्वादशी च रात्रघिशेषे त्रयोदशी । द्वादशद्वादशीपुण्यं त्रयोदश्यां तु पारणे
47 // ekādaśī dvādaśī ca rātraghiśeṣe trayodaśī / dvādaśadvādaśīpuṇyaṃ trayodaśyāṃ tu pāraṇe
48 ॥ एकादशी कलामात्रा विद्यते द्वादशीदिने । द्वादशी च त्रयोदश्यां नास्ति वा विद्यते ऽथवा
48 // ekādaśī kalāmātrā vidyate dvādaśīdine / dvādaśī ca trayodaśyāṃ nāsti vā vidyate 'thavā
49 ॥ विद्वाप्येकादशी तत्र पूर्वा स्याद्गृहणां तदा । यदिभिश्चोत्तरा ग्राह्या ह्यवीराभिस्तथैव च
49 // vidvāpyekādaśī tatra pūrvā syādgṛhaṇāṃ tadā / yadibhiścottarā grāhyā hyavīrābhistathaiva ca
50 ॥ संपूर्णैकादशी शुद्धा द्वादश्यां नास्ति किञ्चन । द्वादशी च त्रयोदशयामस्ति तत्र कथं भवेत्
50 // saṃpūrṇaikādaśī śuddhā dvādaśyāṃ nāsti kiñcana / dvādaśī ca trayodaśayāmasti tatra kathaṃ bhavet
51 ॥ पूर्वा गृहस्थैः कार्यात्र यतिभिश्चोत्तरा तिथिः । उपोष्यैव द्वितीयेति केचिदाहुश्च भक्तितः
51 // pūrvā gṛhasthaiḥ kāryātra yatibhiścottarā tithiḥ / upoṣyaiva dvitīyeti kecidāhuśca bhaktitaḥ
52 ॥ एकादशी यदाविद्धा द्वादश्यां न प्रतीयते । द्वादशी च त्रयोदश्यामस्ति तत्रैव चापरे
52 // ekādaśī yadāviddhā dvādaśyāṃ na pratīyate / dvādaśī ca trayodaśyāmasti tatraiva cāpare
53 ॥ उपोष्या द्वादशी शुद्धा सर्वैरेव न संशयः । केचिदाहुश्च पूर्वां तु तन्मतं न समञ्जसम्
53 // upoṣyā dvādaśī śuddhā sarvaireva na saṃśayaḥ / kecidāhuśca pūrvāṃ tu tanmataṃ na samañjasam
54 ॥ संक्रातौ रविवारे च पातग्रहणयोस्तथा । पारणं चोपवासं च न कुर्यात्पुत्रवान्गृही
54 // saṃkrātau ravivāre ca pātagrahaṇayostathā / pāraṇaṃ copavāsaṃ ca na kuryātputravāngṛhī
55 ॥ अर्के ऽह्नि पर्वरात्रघौ च चतुर्दश्यष्टमी दिवा । एकादश्यामहोरात्रं भुक्त्वा चान्द्रायणं चरेत्
55 // arke 'hni parvarātraghau ca caturdaśyaṣṭamī divā / ekādaśyāmahorātraṃ bhuktvā cāndrāyaṇaṃ caret
56 ॥ आदित्यग्रहणे प्रात्पे पूर्वयामत्रये तथा । नाद्याद्वै यदि भुञ्जीत सुरापेन समो भवेत्
56 // ādityagrahaṇe prātpe pūrvayāmatraye tathā / nādyādvai yadi bhuñjīta surāpena samo bhavet
57 ॥ अन्वाधानेष्टिमध्ये तु ग्रहणे चन्द्रसूर्ययोः । प्रायश्चित्तं मुनिश्रेष्ठ कर्त्तव्यं तत्र याज्ञिकैः
57 // anvādhāneṣṭimadhye tu grahaṇe candrasūryayoḥ / prāyaścittaṃ muniśreṣṭha karttavyaṃ tatra yājñikaiḥ
58 ॥ चद्रोपरागे जुहुयाद्दशमे सोम इत्यृचा । आप्यायस्व ऋचा चैव सोमपास्त इति द्विज
58 // cadroparāge juhuyāddaśame soma ityṛcā / āpyāyasva ṛcā caiva somapāsta iti dvija
59 ॥ सूर्योपरागे जुहुयादुदुत्यं जातवेदसम् । आसत्येंनोद्वयं चैव त्रयोमन्त्रा उदाहृताः
59 // sūryoparāge juhuyādudutyaṃ jātavedasam / āsatyeṃnodvayaṃ caiva trayomantrā udāhṛtāḥ
60 ॥ एवं तिथिं विनिश्चित्य स्मृतिमार्गेण पण्डितः । यः करोति व्रतादीनि तस्य स्यादक्षयं फलम्
60 // evaṃ tithiṃ viniścitya smṛtimārgeṇa paṇḍitaḥ / yaḥ karoti vratādīni tasya syādakṣayaṃ phalam
61 ॥ वेदप्रणिहितो धर्मो धर्मैस्तुष्यति केशवः । तस्माद्धर्मपरा यान्ति तद्विष्णोः परमं पदम्
61 // vedapraṇihito dharmo dharmaistuṣyati keśavaḥ / tasmāddharmaparā yānti tadviṣṇoḥ paramaṃ padam
62 ॥ धर्मान्ये कर्त्तुमिच्छन्ति ते वै कृष्णस्वरुपिणः । तस्मात्तांस्तु भवव्याधिः कदाचिन्नैव बाधते
62 // dharmānye karttumicchanti te vai kṛṣṇasvarupiṇaḥ / tasmāttāṃstu bhavavyādhiḥ kadācinnaiva bādhate