इति श्रीशिवमहापुराणे विद्येश्वरसंहितायां षष्ठो ऽध्यायः Cहप्तेर् 7 ईश्वर उवाच वत्सकाः स्वस्तिवः कच्चिद्वर्तते मम शासनात्
iti śrīśivamahāpurāṇe vidyeśvarasaṃhitāyāṃ ṣaṣṭho 'dhyāyaḥ Chapter 7 īśvara uvāca vatsakāḥ svastivaḥ kaccidvartate mama śāsanāt
जगच्च देवतावंशः स्वस्वकर्मणि किं नवा
jagacca devatāvaṃśaḥ svasvakarmaṇi kiṃ navā
प्रागेव विदितं युद्धं ब्रह्मविष्ण्वोर्मयासुराः
prāgeva viditaṃ yuddhaṃ brahmaviṣṇvormayāsurāḥ
भवतामभितापेन पौनरुक्त्येन भाषितम्
bhavatāmabhitāpena paunaruktyena bhāṣitam
इति सस्मितया माध्व्या कुमारपरिभाषया
iti sasmitayā mādhvyā kumāraparibhāṣayā
समतोषयदंबायाः स पतिस्तत्सुरव्रजम्
samatoṣayadaṃbāyāḥ sa patistatsuravrajam
अथ युद्धांगणं गंतुं हरिधात्रोरधीश्वरः
atha yuddhāṃgaṇaṃ gaṃtuṃ haridhātroradhīśvaraḥ
आज्ञापयद्गणेशानां शतं तत्रैव संसदि
ājñāpayadgaṇeśānāṃ śataṃ tatraiva saṃsadi
ततो वाद्यं बहुविधं प्रयाणाय परेशितुः
tato vādyaṃ bahuvidhaṃ prayāṇāya pareśituḥ
गणेश्वराश्च संनद्धा नानावाहनभूषणाः
gaṇeśvarāśca saṃnaddhā nānāvāhanabhūṣaṇāḥ
प्रणवाकारमाद्यंतं पञ्चमंडलमंडितम्
praṇavākāramādyaṃtaṃ pañcamaṃḍalamaṃḍitam
आरुरोह रथं भद्रमंबिकापतिरीश्वरः
āruroha rathaṃ bhadramaṃbikāpatirīśvaraḥ
ससूनुगणमिंद्राद्याः सर्वेप्यनुययुः सुराः
sasūnugaṇamiṃdrādyāḥ sarvepyanuyayuḥ surāḥ
चित्रध्वजव्यजनचामरपुष्पवर्षसंगतिनृत्यनिवहैरैपि वाद्यवर्गैः ॥ Śइव्P_1,7. 7अब्। संमानितः पशुपतिः परया च देव्या साकं तयोः समरभूमिमगात्ससैन्यः
citradhvajavyajanacāmarapuṣpavarṣasaṃgatinṛtyanivahairaipi vādyavargaiḥ // ŚivP_1,7. 7ab/ saṃmānitaḥ paśupatiḥ parayā ca devyā sākaṃ tayoḥ samarabhūmimagātsasainyaḥ
समीक्ष्यं तु तयोर्युद्धं निगूढो ऽभ्रं समास्थितः
samīkṣyaṃ tu tayoryuddhaṃ nigūḍho 'bhraṃ samāsthitaḥ
समाप्तवाद्यनिर्घोषः शांतोरुगणनिःस्वनः
samāptavādyanirghoṣaḥ śāṃtorugaṇaniḥsvanaḥ
अथ ब्रह्माच्युतौ वीरौ हंतुकामौ परस्परम्
atha brahmācyutau vīrau haṃtukāmau parasparam
माहेश्वरेण चा ऽस्त्रेण तथा पाशुपतेन च
māheśvareṇa cā 'streṇa tathā pāśupatena ca
अस्त्रज्वालैरथो दग्धं ब्रह्मविष्ण्वोर्जगत्त्रयम्
astrajvālairatho dagdhaṃ brahmaviṣṇvorjagattrayam
ईशोपि तं निरीक्ष्याथ ह्यकालप्रलयं भृशम्
īśopi taṃ nirīkṣyātha hyakālapralayaṃ bhṛśam
महानलस्तंभविभीषणाकृतिर्बभूव तन्मध्यतले स निष्कलः
mahānalastaṃbhavibhīṣaṇākṛtirbabhūva tanmadhyatale sa niṣkalaḥ
ते अस्त्रे चापि सज्वाले लोकसंहरणक्षमे
te astre cāpi sajvāle lokasaṃharaṇakṣame
निपतेतुः क्षणे नैव ह्याविर्भूते महानले
nipatetuḥ kṣaṇe naiva hyāvirbhūte mahānale
दृष्ट्वा तदद्भुतं चित्रमस्त्रशांतिकरं शुभम्
dṛṣṭvā tadadbhutaṃ citramastraśāṃtikaraṃ śubham
किमेतदद्भुताकारमित्यूचुश्च परस्परम्
kimetadadbhutākāramityūcuśca parasparam
अतींद्रियमिदं स्तंभमग्निरूपं किमुत्थितम्
atīṃdriyamidaṃ staṃbhamagnirūpaṃ kimutthitam
अस्योर्ध्वमपि चाधश्चावयोर्लक्ष्यमेव हि
asyordhvamapi cādhaścāvayorlakṣyameva hi
इति व्यवसितौ वीरौ मिलितौ वीरमानिनौ
iti vyavasitau vīrau militau vīramāninau
तत्परौ तत्परीक्षार्थं प्रतस्थाते ऽथ सत्वरम्
tatparau tatparīkṣārthaṃ pratasthāte 'tha satvaram
आवयोर्मिश्रयोस्तत्र कार्यमेकं न संभवेत्
āvayormiśrayostatra kāryamekaṃ na saṃbhavet
इत्युक्त्वा सूकरतनुर्विष्णुस्तस्यादिमीयिवान्
ityuktvā sūkaratanurviṣṇustasyādimīyivān
तथा ब्रह्माहं सतनुस्तदंतं वीक्षितुं ययौ
tathā brahmāhaṃ satanustadaṃtaṃ vīkṣituṃ yayau
भित्त्वा पातालनिलयं गत्वा दूरतरं हरिः
bhittvā pātālanilayaṃ gatvā dūrataraṃ hariḥ
ना ऽपि श्यात्तस्य संस्थानं स्तंभस्यानलवर्चसः
nā 'pi śyāttasya saṃsthānaṃ staṃbhasyānalavarcasaḥ
श्रांतः स सूकरहरीः प्राप पूर्वं रणांगणम्
śrāṃtaḥ sa sūkaraharīḥ prāpa pūrvaṃ raṇāṃgaṇam
अथ गच्छंस्तु व्योम्ना च विधिस्तात पिता तव
atha gacchaṃstu vyomnā ca vidhistāta pitā tava
ददर्श केतकी पुष्पं किंचिद्विच्युतमद्भुतम्
dadarśa ketakī puṣpaṃ kiṃcidvicyutamadbhutam
अतिसौरभ्यमम्लानं बहुवर्षच्युतं तथा
atisaurabhyamamlānaṃ bahuvarṣacyutaṃ tathā
अन्वीक्ष्य च तयोः कृत्यं भगवान्परमेश्वरः
anvīkṣya ca tayoḥ kṛtyaṃ bhagavānparameśvaraḥ
परिहासं तु कृतवान्कंपनाच्चलितं शिरः
parihāsaṃ tu kṛtavānkaṃpanāccalitaṃ śiraḥ
तस्मात्तावनुगृह्णातुं च्युतं केतकमुत्तमम्
tasmāttāvanugṛhṇātuṃ cyutaṃ ketakamuttamam
किं त्वं पतसि पुष्पेश पुष्पराट् केन वा धृतम्
kiṃ tvaṃ patasi puṣpeśa puṣparāṭ kena vā dhṛtam
आदिमस्याप्रमेयस्य स्तंभमध्याच्च्युतश्चिरम्
ādimasyāprameyasya staṃbhamadhyāccyutaściram
न संपश्यामि तस्मात्त्वं जह्याशामंतदर्शने
na saṃpaśyāmi tasmāttvaṃ jahyāśāmaṃtadarśane
अस्यां तस्य च सेवार्थं हंसमूर्तिरिहागतः
asyāṃ tasya ca sevārthaṃ haṃsamūrtirihāgataḥ
इतः परं सखे मे ऽद्य त्वया कर्तव्यमीप्सितम्
itaḥ paraṃ sakhe me 'dya tvayā kartavyamīpsitam
मया सह त्वया वाच्यमेतद्विष्णोश्च सन्निधौ
mayā saha tvayā vācyametadviṣṇośca sannidhau
स्तंभांतो वीक्षितो धात्रा तत्र साक्ष्यहमच्युत
staṃbhāṃto vīkṣito dhātrā tatra sākṣyahamacyuta
इत्युक्त्वा केतकं तत्र प्रणनाम पुनः नः
ityuktvā ketakaṃ tatra praṇanāma punaḥ naḥ
असत्यमपि शस्तं स्यादापदीत्यनुशासनम्
asatyamapi śastaṃ syādāpadītyanuśāsanam
समीक्ष्य तत्रा ऽच्युतमायतश्रमं प्रनष्टहर्षं तु ननर्त हर्षात्
samīkṣya tatrā 'cyutamāyataśramaṃ pranaṣṭaharṣaṃ tu nanarta harṣāt
उवाच चैनं परमार्थमच्युतं षंढात्तवादः स विधिस्ततो ऽच्युतम्
uvāca cainaṃ paramārthamacyutaṃ ṣaṃḍhāttavādaḥ sa vidhistato 'cyutam
स्तंभाग्रमेतत्समुदीक्षितं हरे तत्रैव साक्षी ननु केतकं त्विदम्
staṃbhāgrametatsamudīkṣitaṃ hare tatraiva sākṣī nanu ketakaṃ tvidam
ततो ऽवदत्तत्र हि केतकं मृषा तथेति तद्धातृवचस्तदंतिके
tato 'vadattatra hi ketakaṃ mṛṣā tatheti taddhātṛvacastadaṃtike
हरिश्च तत्सत्यमितीव चिंतयंश्चकार तस्मै विधये नमः स्वयम्
hariśca tatsatyamitīva ciṃtayaṃścakāra tasmai vidhaye namaḥ svayam
षोडशैरुपचारैश्च पूजयामास तं विधिम्
ṣoḍaśairupacāraiśca pūjayāmāsa taṃ vidhim
विधिं प्रहर्तुं शठमग्निलिंगतः स ईश्वरस्तत्र बभूव साकृतिः
vidhiṃ prahartuṃ śaṭhamagniliṃgataḥ sa īśvarastatra babhūva sākṛtiḥ
समुत्थितः स्वामि विलोकनात्पुनः प्रकंपपाणिः परिगृह्य तत्पदम्
samutthitaḥ svāmi vilokanātpunaḥ prakaṃpapāṇiḥ parigṛhya tatpadam
आद्यंतहीनवपुषि त्वयि मोहबुद्ध्या भूयाद्विमर्श इह नावति कामनोत्थः
ādyaṃtahīnavapuṣi tvayi mohabuddhyā bhūyādvimarśa iha nāvati kāmanotthaḥ
स त्वं प्रसीद करुणाकर कश्मलं नौ मृष्टं क्षमस्व विहितं भवतैव केल्या
sa tvaṃ prasīda karuṇākara kaśmalaṃ nau mṛṣṭaṃ kṣamasva vihitaṃ bhavataiva kelyā
ईश्वर उवाच वत्सप्रसन्नो ऽस्मि हरे यतस्त्वमीशत्वमिच्छन्नपि सत्यवाक्यम्
īśvara uvāca vatsaprasanno 'smi hare yatastvamīśatvamicchannapi satyavākyam
ब्रूयास्ततस्ते भविता जनेषु साम्यं मया सत्कृतिरप्यलप्थाः
brūyāstataste bhavitā janeṣu sāmyaṃ mayā satkṛtirapyalapthāḥ
इतः परं ते पृथगात्मनश्च क्षेत्रप्रतिष्ठोत्सवपूजनं च
itaḥ paraṃ te pṛthagātmanaśca kṣetrapratiṣṭhotsavapūjanaṃ ca
इति देवः पुरा प्रीतः सत्येन हरये परम्
iti devaḥ purā prītaḥ satyena haraye param
ददौ स्वसाम्यमत्यर्थं देवसंघे च पश्यति
dadau svasāmyamatyarthaṃ devasaṃghe ca paśyati