इति श्रीशिवमहापुराणे सप्तम्यां वायवीयसंहितायां पूर्वखण्डे ब्रह्मविष्णुसृष्टिकथनं नाम त्रयोदशो ऽध्यायः Cहप्तेर् 14 वायुरुवाच प्रतिकल्पं प्रवक्ष्यामि रुद्राविर्भावकारणम्
iti śrīśivamahāpurāṇe saptamyāṃ vāyavīyasaṃhitāyāṃ pūrvakhaṇḍe brahmaviṣṇusṛṣṭikathanaṃ nāma trayodaśo 'dhyāyaḥ Chapter 14 vāyuruvāca pratikalpaṃ pravakṣyāmi rudrāvirbhāvakāraṇam
यतो विच्छिन्नसंताना ब्रह्मसृष्टिः प्रवर्तते
yato vicchinnasaṃtānā brahmasṛṣṭiḥ pravartate
कल्पेकल्पे प्रजाः सृष्ट्वा ब्रह्मा ब्रह्मांडसंभवः
kalpekalpe prajāḥ sṛṣṭvā brahmā brahmāṃḍasaṃbhavaḥ
अवृद्धिहेतोर्भूतानां मुमोह भृशदुःखितः
avṛddhihetorbhūtānāṃ mumoha bhṛśaduḥkhitaḥ
तस्य दुःखप्रशांत्यर्थं प्रजानां च विवृद्धये
tasya duḥkhapraśāṃtyarthaṃ prajānāṃ ca vivṛddhaye
तत्तत्कल्पेषु कालात्मा रुद्रो रुद्रगणाधिपः
tattatkalpeṣu kālātmā rudro rudragaṇādhipaḥ
निर्दिष्टः पममेशेन महेशो नीललोहितः
nirdiṣṭaḥ pamameśena maheśo nīlalohitaḥ
पुत्रो भूत्वानुगृह्णाति ब्रह्माणं ब्रह्मणोनुजः
putro bhūtvānugṛhṇāti brahmāṇaṃ brahmaṇonujaḥ
स एव भगवानीशस्तेजोराशिरनामयः
sa eva bhagavānīśastejorāśiranāmayaḥ
अनादिनिधनोधाता भूतसंकोचको विभुः
anādinidhanodhātā bhūtasaṃkocako vibhuḥ
परमैश्वर्यसंयुक्तः परमेश्वरभावितः
paramaiśvaryasaṃyuktaḥ parameśvarabhāvitaḥ
तच्छक्त्याधिष्ठितश्शश्वत्तच्चिह्नैरपि चिह्नितः
tacchaktyādhiṣṭhitaśśaśvattaccihnairapi cihnitaḥ
तन्नामनामा तद्रूपस्तत्कार्यकरणक्षमः
tannāmanāmā tadrūpastatkāryakaraṇakṣamaḥ
तत्तुल्यव्यवहारश्च तदाज्ञापरिपालकः
tattulyavyavahāraśca tadājñāparipālakaḥ
सहस्रादित्यसंकाशश्चन्द्रावयवभूषणः
sahasrādityasaṃkāśaścandrāvayavabhūṣaṇaḥ
भुजंगहारकेयूरवलयो मुंजमेखलः
bhujaṃgahārakeyūravalayo muṃjamekhalaḥ
जलंधरविरिंचेन्द्रकपालशकलोज्ज्वलः
jalaṃdharaviriṃcendrakapālaśakalojjvalaḥ
गङ्गातुंगतरंगार्धपिंगलाननमूर्धजः
gaṅgātuṃgataraṃgārdhapiṃgalānanamūrdhajaḥ
भग्नदंष्ट्रांकुराक्रान्तप्रान्तकान्तधराधरः
bhagnadaṃṣṭrāṃkurākrāntaprāntakāntadharādharaḥ
सव्यश्रवणपार्श्वांतमंडलीकृतकुण्डलः
savyaśravaṇapārśvāṃtamaṃḍalīkṛtakuṇḍalaḥ
महावृषभनिर्याणो महाजलदनिःस्वनः
mahāvṛṣabhaniryāṇo mahājaladaniḥsvanaḥ
महानलसमप्रख्यो महाबलपराक्रमः
mahānalasamaprakhyo mahābalaparākramaḥ
एवं घोरमहारूपो ब्रह्मपुत्रीं महेश्वरः
evaṃ ghoramahārūpo brahmaputrīṃ maheśvaraḥ
विज्ञानं ब्रह्मणे दत्त्वा सर्गे सहकरोति च
vijñānaṃ brahmaṇe dattvā sarge sahakaroti ca
तस्माद्रुद्रप्रसादेन प्रतिकल्पं प्रजापतेः
tasmādrudraprasādena pratikalpaṃ prajāpateḥ
प्रवाहरूपतो नित्या प्रजासृष्टिः प्रवर्तते
pravāharūpato nityā prajāsṛṣṭiḥ pravartate
कदाचित्प्रार्थितः स्रष्टुं ब्रह्मणा नीललोहितः
kadācitprārthitaḥ sraṣṭuṃ brahmaṇā nīlalohitaḥ
स्वात्मना सदृशान् सर्वान् ससर्ज मनसा विभुः
svātmanā sadṛśān sarvān sasarja manasā vibhuḥ
कपर्दिनो निरातंकान्नीलग्रीवांस्त्रिलोचनान्
kapardino nirātaṃkānnīlagrīvāṃstrilocanān
जरामरणनिर्मुक्तान् दीप्तशूलवरायुधान्
jarāmaraṇanirmuktān dīptaśūlavarāyudhān
तैस्तु संच्छादितं सर्वं चतुर्दशविधं जगत्
taistu saṃcchāditaṃ sarvaṃ caturdaśavidhaṃ jagat
तान्दृष्टा विविधान्रुद्रान् रुद्रमाह पितामहः
tāndṛṣṭā vividhānrudrān rudramāha pitāmahaḥ
नमस्ते देवदेवेश मास्राक्षीरीदृशीः प्रजाः
namaste devadeveśa māsrākṣīrīdṛśīḥ prajāḥ
अन्याः सृज त्वं भद्रं ते प्रजा मृत्युसमन्विताः
anyāḥ sṛja tvaṃ bhadraṃ te prajā mṛtyusamanvitāḥ
इत्युक्तः प्रहसन्प्राह ब्रह्माणं परमेश्वरः
ityuktaḥ prahasanprāha brahmāṇaṃ parameśvaraḥ
नास्ति मे तादृशस्सर्गस्सृज त्वमशुभाः प्रजाः
nāsti me tādṛśassargassṛja tvamaśubhāḥ prajāḥ
ये त्विमे मनसा सृष्टा महात्मानो महाबलाः
ye tvime manasā sṛṣṭā mahātmāno mahābalāḥ
चरिष्यंति मया सार्धं सर्व एव हि याज्ञिकाः
cariṣyaṃti mayā sārdhaṃ sarva eva hi yājñikāḥ
इत्युक्त्वा विश्वकर्माणं विश्वभूतेश्वरो हरः
ityuktvā viśvakarmāṇaṃ viśvabhūteśvaro haraḥ
सह रुद्रैः प्रजासर्गान्निवृत्तात्मा व्यतिष्ठत
saha rudraiḥ prajāsargānnivṛttātmā vyatiṣṭhata
ततः प्रभृति देवो ऽसौ न प्रसूते प्रजाः शुभाः
tataḥ prabhṛti devo 'sau na prasūte prajāḥ śubhāḥ
517अ ऊर्ध्वरेताः स्थितः स्थाणुर्यावदाभूतसंप्लवम्
517a ūrdhvaretāḥ sthitaḥ sthāṇuryāvadābhūtasaṃplavam