इति श्रीशिवमहापुराणे सप्तम्यां वायवीयसंहितायां पूर्वखण्डे यज्ञविध्वंसनो नाम विंशो ऽध्यायः Cहप्तेर् 21 वायुरुवाच ततस्त्रिदशमुख्यास्ते विष्णुशक्रपुरोगमाः
iti śrīśivamahāpurāṇe saptamyāṃ vāyavīyasaṃhitāyāṃ pūrvakhaṇḍe yajñavidhvaṃsano nāma viṃśo 'dhyāyaḥ Chapter 21 vāyuruvāca tatastridaśamukhyāste viṣṇuśakrapurogamāḥ
सर्वे भयपरित्रस्तादुद्रुवुर्भयविह्वलाः
sarve bhayaparitrastādudruvurbhayavihvalāḥ
निजैरदूषितैरंगैर्दृष्ट्वा देवानुपद्रुतान्
nijairadūṣitairaṃgairdṛṣṭvā devānupadrutān
दंड्यानदंडितान्मत्वा चुकोप गणपुंगवः
daṃḍyānadaṃḍitānmatvā cukopa gaṇapuṃgavaḥ
ततस्त्रिशूलमादाय शर्वशक्तिनिबर्हणम्
tatastriśūlamādāya śarvaśaktinibarhaṇam
ऊर्ध्वदृष्टिर्महाबाहुर्मुखाज्ज्वालाः समुत्सृजन्
ūrdhvadṛṣṭirmahābāhurmukhājjvālāḥ samutsṛjan
अमरानपि दुद्राव द्विरदानिव केसरी
amarānapi dudrāva dviradāniva kesarī
तानभिद्रवतस्तस्य गमनं सुमनोहरम्
tānabhidravatastasya gamanaṃ sumanoharam
वाराणस्येव मत्तस्य जगाम प्रेक्षणीयताम्
vārāṇasyeva mattasya jagāma prekṣaṇīyatām
ततस्तत्क्षोभयामास महत्सुरबलं बली
tatastatkṣobhayāmāsa mahatsurabalaṃ balī
महासरोवरं यद्वन्मत्तो वारणयूथपः
mahāsarovaraṃ yadvanmatto vāraṇayūthapaḥ
विकुर्वन्बहुधावर्णान्नीलपांडुरलोहितान्
vikurvanbahudhāvarṇānnīlapāṃḍuralohitān
विभ्रद्व्याघ्राजिनं वासो हेमप्रवरतारकम्
vibhradvyāghrājinaṃ vāso hemapravaratārakam
छिन्दन्भिन्दन्नुद 1क्लिन्दन्दारयन्प्रमथन्नपि
chindanbhindannuda 1klindandārayanpramathannapi
व्यचरद्देवसंघेषु भद्रो ऽग्निरिव कक्षगः
vyacaraddevasaṃgheṣu bhadro 'gniriva kakṣagaḥ
तत्र तत्र महावेगाच्चरंतं शूलधारिणम्
tatra tatra mahāvegāccaraṃtaṃ śūladhāriṇam
तमेकं त्रिदशाः सर्वे सहस्रमिव मेनिरे
tamekaṃ tridaśāḥ sarve sahasramiva menire
भद्रकाली च संक्रुद्धा युद्धवृद्धमदोद्धता
bhadrakālī ca saṃkruddhā yuddhavṛddhamadoddhatā
मुक्तज्वालेन शूलेन निर्बिभेद रणे सुरान्
muktajvālena śūlena nirbibheda raṇe surān
स तया रुरुचे भद्रो रुद्रकोपसमुद्भवः
sa tayā ruruce bhadro rudrakopasamudbhavaḥ
प्रभयेव युगांताग्निश्चलया धूमधूम्रया
prabhayeva yugāṃtāgniścalayā dhūmadhūmrayā
भद्रकाली तदायुद्धे विद्रुतत्रिदशाबभौ
bhadrakālī tadāyuddhe vidrutatridaśābabhau
1 नलोप आर्षः 524ब् कल्पे शेषानलज्वालादग्धाविश्वजगद्यथा
1 nalopa ārṣaḥ 524b kalpe śeṣānalajvālādagdhāviśvajagadyathā
तदा सवाजिनं सूर्यं रुद्रान्रुद्रगणाग्रणीः
tadā savājinaṃ sūryaṃ rudrānrudragaṇāgraṇīḥ
भद्रो मूर्ध्नि जघानाशु वामपादेन लीलया
bhadro mūrdhni jaghānāśu vāmapādena līlayā
असिभिः पावकं भद्रः पट्टिशैस्तु यमं यमी
asibhiḥ pāvakaṃ bhadraḥ paṭṭiśaistu yamaṃ yamī
रुद्रान्दृढेन शूलेन मुद्गरैर्वरुणं दृढैः
rudrāndṛḍhena śūlena mudgarairvaruṇaṃ dṛḍhaiḥ
परिघैर्निरृतिं वायुं टंकैष्टंकधरः स्वयम्
parighairnirṛtiṃ vāyuṃ ṭaṃkaiṣṭaṃkadharaḥ svayam
निर्बिभेद रणे वीरो लीलयैव गणेश्वरः
nirbibheda raṇe vīro līlayaiva gaṇeśvaraḥ
सर्वान्देवगणान्सद्यो मुनीञ्छंभोर्विरोधिनः
sarvāndevagaṇānsadyo munīñchaṃbhorvirodhinaḥ
ततो देवः सरस्वत्या नासिकाग्रं सुशोभनम्
tato devaḥ sarasvatyā nāsikāgraṃ suśobhanam
चिच्छेद करजाग्रेण देवमातुस्तथैव च
ciccheda karajāgreṇa devamātustathaiva ca
चिच्छेद च कुठारेण बाहुदंडं विभावसोः
ciccheda ca kuṭhāreṇa bāhudaṃḍaṃ vibhāvasoḥ
अग्रतो द्व्यंगुलां जिह्वां मातुर्देव्या लुलाव च
agrato dvyaṃgulāṃ jihvāṃ māturdevyā lulāva ca
स्वाहादेव्यास्तथा देवो दक्षिणं नासिकापुटम्
svāhādevyāstathā devo dakṣiṇaṃ nāsikāpuṭam
चकर्त करजाग्रेण वामं च स्तनचूचुकम्
cakarta karajāgreṇa vāmaṃ ca stanacūcukam
भगस्य विपुले नेत्रे शतपत्रसमप्रभे
bhagasya vipule netre śatapatrasamaprabhe
प्रसह्योत्पाटयामास भद्रः परमवेगवान्
prasahyotpāṭayāmāsa bhadraḥ paramavegavān
पूष्णो दशनरेखां च दीप्तां मुक्तावलीमिव
pūṣṇo daśanarekhāṃ ca dīptāṃ muktāvalīmiva
जघान धनुषः कोट्या स तेनास्पष्टवागभूत्
jaghāna dhanuṣaḥ koṭyā sa tenāspaṣṭavāgabhūt
ततश्चंद्रमसं देवः पादांगुष्ठेन लीलया
tataścaṃdramasaṃ devaḥ pādāṃguṣṭhena līlayā
क्षणं कृमिवदाक्रम्य घर्षयामास भूतले
kṣaṇaṃ kṛmivadākramya gharṣayāmāsa bhūtale
शिरश्चिच्छेद दक्षस्य भद्रः परमकोपतः
śiraściccheda dakṣasya bhadraḥ paramakopataḥ
क्रोशंत्यामेव वैरिण्यां भद्रकाल्यै ददौ च तत्
krośaṃtyāmeva vairiṇyāṃ bhadrakālyai dadau ca tat
तत्प्रहृष्टा समादाय शिरस्तालफलोपमम्
tatprahṛṣṭā samādāya śirastālaphalopamam
सा देवी कंडुकक्रीडां चकार समरांगणे
sā devī kaṃḍukakrīḍāṃ cakāra samarāṃgaṇe
ततो दक्षस्य यज्ञस्त्री कुशीला भर्तृभिर्यथा
tato dakṣasya yajñastrī kuśīlā bhartṛbhiryathā
पादाभ्यां चैव हस्ताभ्यां हन्यते स्म गणेश्वरैः
pādābhyāṃ caiva hastābhyāṃ hanyate sma gaṇeśvaraiḥ
अरिष्टनेमिने सोमं धर्मं चैव प्रजापतिम्
ariṣṭanemine somaṃ dharmaṃ caiva prajāpatim
बहुपुत्रं चांगिरसं कृशाश्वं कश्यपं तथा
bahuputraṃ cāṃgirasaṃ kṛśāśvaṃ kaśyapaṃ tathā
गले प्रगृह्य बलिनो गणपाः सिंहविक्रमाः
gale pragṛhya balino gaṇapāḥ siṃhavikramāḥ
भर्त्सयंतो भृशं वाग्भिर्निर्जघ्नुर्मूर्ध्नि मुष्टिभिः
bhartsayaṃto bhṛśaṃ vāgbhirnirjaghnurmūrdhni muṣṭibhiḥ
धर्षिता भूतवेतालैर्दारास्सुतपरिग्रहाः
dharṣitā bhūtavetālairdārāssutaparigrahāḥ
यथा कलियुगे जारैर्बलेन कुलयोषितः
yathā kaliyuge jārairbalena kulayoṣitaḥ
तच्च विध्वस्तकलशं भग्नयूपं गतोत्सवम्
tacca vidhvastakalaśaṃ bhagnayūpaṃ gatotsavam
प्रदीपितमहाशालं प्रभिन्नद्वारतोरणम्
pradīpitamahāśālaṃ prabhinnadvāratoraṇam
उत्पाटितसुरानीकं हन्यमानं तपोधनम्
utpāṭitasurānīkaṃ hanyamānaṃ tapodhanam
प्रशान्तब्रह्मनिर्घोषं प्रक्षीणजनसंचयम्
praśāntabrahmanirghoṣaṃ prakṣīṇajanasaṃcayam
क्रन्दमानातुरस्त्रीकं हताशेषपरिच्छदम्
krandamānāturastrīkaṃ hatāśeṣaparicchadam
शून्यारण्यनिभं जज्ञे यज्ञवाटं तदार्दितम्
śūnyāraṇyanibhaṃ jajñe yajñavāṭaṃ tadārditam
शूलवेगप्ररुग्णाश्च भिन्नबाहूरुवक्षसः
śūlavegaprarugṇāśca bhinnabāhūruvakṣasaḥ
विनिकृत्तोत्तमांगाश्च पेतुरुर्व्यां सुरोत्तमाः
vinikṛttottamāṃgāśca petururvyāṃ surottamāḥ
हतेषु तेषु देवेषु पतितेषुः सहस्रशः
hateṣu teṣu deveṣu patiteṣuḥ sahasraśaḥ
प्रविवेश गणेशानः क्षणादाहवनीयकम्
praviveśa gaṇeśānaḥ kṣaṇādāhavanīyakam
प्रविष्टमथ तं दृष्ट्वा भद्रं कालाग्निसंनिभम्
praviṣṭamatha taṃ dṛṣṭvā bhadraṃ kālāgnisaṃnibham
दुद्राव मरणाद्भीतो यज्ञो मृगवपुर्धरः
dudrāva maraṇādbhīto yajño mṛgavapurdharaḥ
स विस्फार्य महच्चापं दृढज्याघोषणभीषणम्
sa visphārya mahaccāpaṃ dṛḍhajyāghoṣaṇabhīṣaṇam
525अ भद्रस्तमभिदुद्राव विक्षिपन्नेव सायकान्
525a bhadrastamabhidudrāva vikṣipanneva sāyakān
आकर्णपूर्णमाकृष्टं धनुरम्बुदसंनिभम्
ākarṇapūrṇamākṛṣṭaṃ dhanurambudasaṃnibham
नादयामास च ज्यां द्यां खं च भूमिं च सर्वशः
nādayāmāsa ca jyāṃ dyāṃ khaṃ ca bhūmiṃ ca sarvaśaḥ
तमुपश्रित्य सन्नादं हतो ऽस्मीत्येव विह्वलम्
tamupaśritya sannādaṃ hato 'smītyeva vihvalam
शरणार्धेन वक्रेण स वीरो ऽध्वरपूरुषम्
śaraṇārdhena vakreṇa sa vīro 'dhvarapūruṣam
महाभयस्खलत्पादं वेपन्तं विगतत्विषम्
mahābhayaskhalatpādaṃ vepantaṃ vigatatviṣam
मृगरूपेण धावन्तं विशिरस्कं तदाकरोत्
mṛgarūpeṇa dhāvantaṃ viśiraskaṃ tadākarot
तमीदृशमवज्ञातं दृष्ट्वा वै सूर्यसंभवम्
tamīdṛśamavajñātaṃ dṛṣṭvā vai sūryasaṃbhavam
विष्णुः परमसंक्रुद्धो युद्धायाभवदुद्यतः
viṣṇuḥ paramasaṃkruddho yuddhāyābhavadudyataḥ
तमुवाह महावेगात्स्कन्धेन नतसंधिना
tamuvāha mahāvegātskandhena natasaṃdhinā
सर्वेषां वयसां राजा गरुडः पन्नगाशनः
sarveṣāṃ vayasāṃ rājā garuḍaḥ pannagāśanaḥ
देवाश्च हतशिष्टा ये देवराजपुरोगमाः
devāśca hataśiṣṭā ye devarājapurogamāḥ
प्रचक्रुस्तस्य साहाय्यं प्राणांस्त्यक्तुमिवोद्यताः
pracakrustasya sāhāyyaṃ prāṇāṃstyaktumivodyatāḥ
विष्णुना सहितान्देवान्मृगेन्द्रः क्रोष्टुकानिव
viṣṇunā sahitāndevānmṛgendraḥ kroṣṭukāniva
दृष्ट्वा जहास भूतेन्द्रो मृगेन्द्र इव विव्यथः
dṛṣṭvā jahāsa bhūtendro mṛgendra iva vivyathaḥ