इति श्रीशिवमहापुराणे सप्तम्यां वायवीयसंहितायां पूर्वखण्डे देवीगौरत्वभवनं नाम पञ्चविंशो ऽध्यायः Cहप्तेर् 26 वायुरुवाच उत्पाद्य कौशिकीं गौरी ब्रह्मणे प्रतिपाद्य ताम्
iti śrīśivamahāpurāṇe saptamyāṃ vāyavīyasaṃhitāyāṃ pūrvakhaṇḍe devīgauratvabhavanaṃ nāma pañcaviṃśo 'dhyāyaḥ Chapter 26 vāyuruvāca utpādya kauśikīṃ gaurī brahmaṇe pratipādya tām
तस्य प्रत्युपकाराय पितामहमथाब्रवीत्
tasya pratyupakārāya pitāmahamathābravīt
देव्युवाच दृष्टः किमेष भवता शार्दूलो मदुपाश्रयः
devyuvāca dṛṣṭaḥ kimeṣa bhavatā śārdūlo madupāśrayaḥ
अनेन दुष्टसत्त्वेभ्यो रक्षितं मत्तपोवनम्
anena duṣṭasattvebhyo rakṣitaṃ mattapovanam
मय्यर्पितमना एष भजते मामनन्यधीः
mayyarpitamanā eṣa bhajate māmananyadhīḥ
अस्य संरक्षणादन्यत्प्रियं मम न विद्यते
asya saṃrakṣaṇādanyatpriyaṃ mama na vidyate
भवितव्यमनेनातो ममान्तःपुरचारिणा
bhavitavyamanenāto mamāntaḥpuracāriṇā
गणेश्वरपदं चास्मै प्रीत्या दास्यति शंकरः
gaṇeśvarapadaṃ cāsmai prītyā dāsyati śaṃkaraḥ
एनमग्रेसरं कृत्वा सखीभिर्गन्तुमुत्सहे
enamagresaraṃ kṛtvā sakhībhirgantumutsahe
प्रदीयतामनुज्ञा मे प्रजानां पतिना 1 त्वया
pradīyatāmanujñā me prajānāṃ patinā 1 tvayā
1 धित्वमार्षम् 531अ इत्युक्तः प्रहसन्ब्रह्मा देवीम्मुग्धामिव स्मयन्
1 dhitvamārṣam 531a ityuktaḥ prahasanbrahmā devīmmugdhāmiva smayan
तस्य तीव्रैः पुरावृत्तैर्दौरात्म्यं समवर्णयत् 1
tasya tīvraiḥ purāvṛttairdaurātmyaṃ samavarṇayat 1
ब्रह्मोवाच पशौ देवि मृगाः क्रूराः क्व च ते ऽनुग्रहः शुभः
brahmovāca paśau devi mṛgāḥ krūrāḥ kva ca te 'nugrahaḥ śubhaḥ
आशीविषमुखे साक्षादमृतं किं निषिच्यते
āśīviṣamukhe sākṣādamṛtaṃ kiṃ niṣicyate
व्याघ्रमात्रेण सन्नेष दुष्टः को ऽपि निशाचरः
vyāghramātreṇa sanneṣa duṣṭaḥ ko 'pi niśācaraḥ
अनेन भक्षिता गावो ब्राह्मणाश्च तपोधनाः
anena bhakṣitā gāvo brāhmaṇāśca tapodhanāḥ
तर्पयंस्तान्यथाकामं कामरूपी चरत्यसौ
tarpayaṃstānyathākāmaṃ kāmarūpī caratyasau
अवश्यं खलु भोक्तव्यं फलं पापस्य कर्मणः
avaśyaṃ khalu bhoktavyaṃ phalaṃ pāpasya karmaṇaḥ
अतः किं कृपया कृत्यमीदृशेषु दुरात्मसु
ataḥ kiṃ kṛpayā kṛtyamīdṛśeṣu durātmasu
अनेन देव्याः किं कृत्यं प्रकृत्या कलुषात्मना
anena devyāḥ kiṃ kṛtyaṃ prakṛtyā kaluṣātmanā
देव्युवाच यदुक्तं भवता सर्वं तथ्यमस्त्वयमीदृशः
devyuvāca yaduktaṃ bhavatā sarvaṃ tathyamastvayamīdṛśaḥ
तथापि मां प्रपन्नो ऽभून्न त्याज्यो मामुपाश्रितः
tathāpi māṃ prapanno 'bhūnna tyājyo māmupāśritaḥ
ब्रह्मोवाच अस्य भक्तिमविज्ञाय प्राग्वृत्तं ते निवेदितम्
brahmovāca asya bhaktimavijñāya prāgvṛttaṃ te niveditam
भक्तिश्चेदस्य किं पापैर्न ते भक्तः प्रणश्यति
bhaktiścedasya kiṃ pāpairna te bhaktaḥ praṇaśyati
पुण्यकर्मापि किं कुर्यात्त्वदीयाज्ञानपेक्षया
puṇyakarmāpi kiṃ kuryāttvadīyājñānapekṣayā
अजा प्रज्ञा पुराणी च त्वमेव परमेश्वरी
ajā prajñā purāṇī ca tvameva parameśvarī
त्वदधीना हि सर्वेषां बंधमोक्षव्यवस्थितिः
tvadadhīnā hi sarveṣāṃ baṃdhamokṣavyavasthitiḥ
त्वदृते परमा शक्तिः संसिद्धिः कस्य कर्मणा
tvadṛte paramā śaktiḥ saṃsiddhiḥ kasya karmaṇā
त्वमेव विविधा शक्तिः भवानामथ वा स्वयम्
tvameva vividhā śaktiḥ bhavānāmatha vā svayam
अशक्तः कर्मकरणे कर्ता वा किं करिष्यति
aśaktaḥ karmakaraṇe kartā vā kiṃ kariṣyati
विष्णोश्च मम चान्येषां देवदानवरक्षसाम्
viṣṇośca mama cānyeṣāṃ devadānavarakṣasām
तत्तदैश्वर्यसम्प्राप्त्यै तवैवाज्ञा हि कारणम्
tattadaiśvaryasamprāptyai tavaivājñā hi kāraṇam
अतीताः खल्वसंख्याता ब्रह्माणो हरयो भवाः
atītāḥ khalvasaṃkhyātā brahmāṇo harayo bhavāḥ
अनागतास्त्वसंख्यातास्त्वदाज्ञानुविधायिनः
anāgatāstvasaṃkhyātāstvadājñānuvidhāyinaḥ
त्वामनाराध्य देवेशि पुरुषार्थचतुष्टयम्
tvāmanārādhya deveśi puruṣārthacatuṣṭayam
लब्धुं न शक्यमस्माभिरपि सर्वैः सुरोत्तमैः
labdhuṃ na śakyamasmābhirapi sarvaiḥ surottamaiḥ
व्यत्यासो ऽपि भवेत्सद्यो ब्रह्मत्वस्थावरत्वयोः
vyatyāso 'pi bhavetsadyo brahmatvasthāvaratvayoḥ
सुकृतं दुष्कृतं चापि त्वयेव स्थापितं यतः
sukṛtaṃ duṣkṛtaṃ cāpi tvayeva sthāpitaṃ yataḥ
त्वं हि सर्वजगद्भर्तुश्शिवस्य परमात्मनः
tvaṃ hi sarvajagadbhartuśśivasya paramātmanaḥ
अनादिमध्यनिधना शक्तिराद्या सनातनी
anādimadhyanidhanā śaktirādyā sanātanī
समस्तलोकयात्रार्थं मूर्तिमाविश्य कामपि
samastalokayātrārthaṃ mūrtimāviśya kāmapi
क्रीडसे 2 विविधैर्भावैः कस्त्वां जानाति तत्त्वतः
krīḍase 2 vividhairbhāvaiḥ kastvāṃ jānāti tattvataḥ
अतो दुष्कृतकर्मापि व्याघ्रो ऽयं त्वदनुग्रहात्
ato duṣkṛtakarmāpi vyāghro 'yaṃ tvadanugrahāt
प्राप्नोतु परमां सिद्धिमत्र कः प्रतिबन्धकः
prāpnotu paramāṃ siddhimatra kaḥ pratibandhakaḥ
इत्यात्मनः परं भावं स्मारयित्वानुरूपतः
ityātmanaḥ paraṃ bhāvaṃ smārayitvānurūpataḥ
ब्रह्मणाभ्यर्थिता गौरी तपसो ऽपि न्यवर्तत
brahmaṇābhyarthitā gaurī tapaso 'pi nyavartata
ततो देवीमनुज्ञाप्य ब्रह्मण्यन्तर्हिते सति
tato devīmanujñāpya brahmaṇyantarhite sati
देवीं च मातरं दृष्ट्वा मेनां हिमवता सह
devīṃ ca mātaraṃ dṛṣṭvā menāṃ himavatā saha
प्रणम्याश्वास्य बहुधा पितरौ विरहासहौ
praṇamyāśvāsya bahudhā pitarau virahāsahau
1 परस्मैपदमार्षम् 2 आत्मनेपदमार्षम् 531ब् तपः प्रणयिनो देवी तपोवनमहीरुहान्
1 parasmaipadamārṣam 2 ātmanepadamārṣam 531b tapaḥ praṇayino devī tapovanamahīruhān
विप्रयोगशुचेवाग्रे पुष्पबाष्पं विमुंचतः
viprayogaśucevāgre puṣpabāṣpaṃ vimuṃcataḥ
तत्तुच्छाखासमारूढविहगो दीरितै रुतैः
tattucchākhāsamārūḍhavihago dīritai rutaiḥ
व्याकुलं बहुधा दीनं विलापमिव कुर्वतः
vyākulaṃ bahudhā dīnaṃ vilāpamiva kurvataḥ
सखीभ्यः कथयंत्येवं सत्त्वरा भर्तृदर्शने
sakhībhyaḥ kathayaṃtyevaṃ sattvarā bhartṛdarśane
पुरस्कृत्य च तं व्याघ्रं स्नेहात्पुत्रमिवौरसम्
puraskṛtya ca taṃ vyāghraṃ snehātputramivaurasam
देहस्य प्रभया चैव दीपयन्ती दिशो दश
dehasya prabhayā caiva dīpayantī diśo daśa
प्रययौ मंदरं गौरी यत्र भर्ता महेश्वरः
prayayau maṃdaraṃ gaurī yatra bhartā maheśvaraḥ
सर्वेषां जगतां धाता कर्ता पाता विनाशकृत्
sarveṣāṃ jagatāṃ dhātā kartā pātā vināśakṛt