इति श्रीशिवमहापुराणे वैयासिक्यां चतुर्विंशतिसाहस्र्यां संहितायां तदन्तर्गतायां सप्तम्यां वायवीयसंहितायां पूर्वखण्डे उपमन्युचरितवर्णनं नाम पञ्चत्रिंशो ऽध्यायः समाप्तो ऽयं सप्तम्या वायवीयसंहितायाः पूर्वखण्डः ॥ श्रीः ॥ 544ब् श्रीगणेशाय नमः ॥ श्रीगौरीशंकराभ्यां नमः ॥ अथ सप्तम्यां वायवीयसंहितायामुत्तरखण्डः प्रारभ्यते ॥ Cहप्तेर् 1 ओं नमस्समस्तसंसारचक्रभ्रमणहेतवे
iti śrīśivamahāpurāṇe vaiyāsikyāṃ caturviṃśatisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ tadantargatāyāṃ saptamyāṃ vāyavīyasaṃhitāyāṃ pūrvakhaṇḍe upamanyucaritavarṇanaṃ nāma pañcatriṃśo 'dhyāyaḥ samāpto 'yaṃ saptamyā vāyavīyasaṃhitāyāḥ pūrvakhaṇḍaḥ || śrīḥ || 544b śrīgaṇeśāya namaḥ || śrīgaurīśaṃkarābhyāṃ namaḥ || atha saptamyāṃ vāyavīyasaṃhitāyāmuttarakhaṇḍaḥ prārabhyate || Chapter 1 oṃ namassamastasaṃsāracakrabhramaṇahetave
गौरीकुचतटद्वन्द्वकुंकुमांकितवक्षसे
gaurīkucataṭadvandvakuṃkumāṃkitavakṣase
सूत उवाच उक्त्वा भगवतो लब्धप्रसादादुपमन्युना
sūta uvāca uktvā bhagavato labdhaprasādādupamanyunā
नियमादुत्थितो वायुर्मध्ये प्राप्ते दिवाकरे
niyamādutthito vāyurmadhye prāpte divākare
ऋषयश्चापि ते सर्वे नैमिषारण्यवासिनः
ṛṣayaścāpi te sarve naimiṣāraṇyavāsinaḥ
अथायमर्थः प्रष्टव्य इति कृत्वा विनिश्चयम्
athāyamarthaḥ praṣṭavya iti kṛtvā viniścayam
कृत्वा यथा स्वकं कृत्यं प्रत्यहं ते यथा पुरा
kṛtvā yathā svakaṃ kṛtyaṃ pratyahaṃ te yathā purā
भगवंतमुपायांतं समीक्ष्य समुपाविशन्
bhagavaṃtamupāyāṃtaṃ samīkṣya samupāviśan
अथासौ नियमस्यांते भगवानम्बरोद्भवः
athāsau niyamasyāṃte bhagavānambarodbhavaḥ
मध्ये मुनिसभायास्तु भेजे कॢप्तं वरासनम्
madhye munisabhāyāstu bheje kḷptaṃ varāsanam
सुखासनोपविष्टश्च वायुर्लोकनमस्कृतः
sukhāsanopaviṣṭaśca vāyurlokanamaskṛtaḥ
श्रीमद्विभूतिमीशस्य हृदि कृत्वेदमब्रवीत्
śrīmadvibhūtimīśasya hṛdi kṛtvedamabravīt
तं प्रपद्ये महादेवं सर्वज्ञमपराजितम्
taṃ prapadye mahādevaṃ sarvajñamaparājitam
विभूतिस्सकलं यस्य चराचरमिदं जगत्
vibhūtissakalaṃ yasya carācaramidaṃ jagat
इत्याकर्ण्य शुभां वाणीमृषयः क्षीणकल्मषाः
ityākarṇya śubhāṃ vāṇīmṛṣayaḥ kṣīṇakalmaṣāḥ
विभूतिविस्तरं श्रोतुमूचुस्ते परमं वचः
vibhūtivistaraṃ śrotumūcuste paramaṃ vacaḥ
ऋषय ऊचुः उक्तं भगवता वृत्तमुपमन्योर्महात्मनः
ṛṣaya ūcuḥ uktaṃ bhagavatā vṛttamupamanyormahātmanaḥ
क्षीरार्थेनापि तपसा यत्प्राप्तं परमेश्वरात्
kṣīrārthenāpi tapasā yatprāptaṃ parameśvarāt
दृष्टो ऽसौ वासुदेवेन कृष्णेनाक्लिष्टकर्मणा
dṛṣṭo 'sau vāsudevena kṛṣṇenākliṣṭakarmaṇā
धौम्याग्रजस्ततस्तेन कृत्वा पाशुपतं व्रतम्
dhaumyāgrajastatastena kṛtvā pāśupataṃ vratam
प्राप्तं च परमं ज्ञानमिति प्रागेव शुश्रुम
prāptaṃ ca paramaṃ jñānamiti prāgeva śuśruma
कथं स लब्धवान् कृष्णो ज्ञानं पाशुपतं परम्
kathaṃ sa labdhavān kṛṣṇo jñānaṃ pāśupataṃ param
वायुरुवाच स्वेच्छया ह्यवतीर्णोपि वासुदेवस्सनातनः
vāyuruvāca svecchayā hyavatīrṇopi vāsudevassanātanaḥ
निंदयन्निव मानुष्यं देहशुद्धिं चकार सः
niṃdayanniva mānuṣyaṃ dehaśuddhiṃ cakāra saḥ
पुत्रार्थं हि तपस्तप्तुं गतस्तस्य महामुनेः
putrārthaṃ hi tapastaptuṃ gatastasya mahāmuneḥ
आश्रमं मुनिभिर्दृष्टं दृष्टवांस्तत्र वै मुनिम्
āśramaṃ munibhirdṛṣṭaṃ dṛṣṭavāṃstatra vai munim
भस्मावदातसर्वांगं त्रिपुंड्रांकितमस्तकम्
bhasmāvadātasarvāṃgaṃ tripuṃḍrāṃkitamastakam
रुद्राक्षमालाभरणं जटामंडलमंडितम्
rudrākṣamālābharaṇaṃ jaṭāmaṃḍalamaṃḍitam
तच्छिष्यभूतैर्मुनिभिश्शास्त्रैर्वेदमिवावृतम्
tacchiṣyabhūtairmunibhiśśāstrairvedamivāvṛtam
शिवध्यानरतं शांतमुपमन्युं महाद्युतिम्
śivadhyānarataṃ śāṃtamupamanyuṃ mahādyutim
नमश्चकार तं दृष्ट्वा हृष्टसर्वतनूरुहः
namaścakāra taṃ dṛṣṭvā hṛṣṭasarvatanūruhaḥ
बहुमानेन कृष्णो ऽसौ त्रिः कृत्वा तु प्रदक्षिणाम्
bahumānena kṛṣṇo 'sau triḥ kṛtvā tu pradakṣiṇām
स्तुतिं चकार सुप्रीत्या नतस्कंधः कृताञ्जलिः
stutiṃ cakāra suprītyā nataskaṃdhaḥ kṛtāñjaliḥ
तस्यावलोकनादेव मुनेः कृष्णस्य धीमतः
tasyāvalokanādeva muneḥ kṛṣṇasya dhīmataḥ
नष्टमासीन्मलं सर्वं मायाजं कार्ममेव च
naṣṭamāsīnmalaṃ sarvaṃ māyājaṃ kārmameva ca
तपःक्षीणमलं कृष्णमुपमन्युर्यथाविधिः
tapaḥkṣīṇamalaṃ kṛṣṇamupamanyuryathāvidhiḥ
भस्मनोद्धूल्य तं मन्त्रैरग्निरित्यादिभिः क्रमात्
bhasmanoddhūlya taṃ mantrairagnirityādibhiḥ kramāt
अथ पाशुपतं साक्षाद्व्रतं द्वादशमासिकम्
atha pāśupataṃ sākṣādvrataṃ dvādaśamāsikam
कारयित्वा मुनिस्तस्मै प्रददौ ज्ञानमुत्तमम्
kārayitvā munistasmai pradadau jñānamuttamam
तदाप्रभृति तं कृष्णं मुनयश्शंसितव्रताः
tadāprabhṛti taṃ kṛṣṇaṃ munayaśśaṃsitavratāḥ
दिव्याः पाशुपताः सर्वे परिवृत्योपतस्थिरे
divyāḥ pāśupatāḥ sarve parivṛtyopatasthire
ततो गुरुनियोगाद्वै कृष्णः परमशक्तिमान्
tato guruniyogādvai kṛṣṇaḥ paramaśaktimān
545अ तपश्चकार पुत्रार्थं सांबमुद्दिश्य शंकरम्
545a tapaścakāra putrārthaṃ sāṃbamuddiśya śaṃkaram
तपसो तेन वर्षांते दृष्टो ऽसौ परमेश्वरः
tapaso tena varṣāṃte dṛṣṭo 'sau parameśvaraḥ
श्रिया परमया युक्तस्सांबश्च सगणश्शिवः
śriyā paramayā yuktassāṃbaśca sagaṇaśśivaḥ
वरार्थमाविर्भूतस्य हरस्य सुभगाकृतेः
varārthamāvirbhūtasya harasya subhagākṛteḥ
स्तुतिं चकार नत्वासौ कृष्णः सम्यक्कृतांजलिः
stutiṃ cakāra natvāsau kṛṣṇaḥ samyakkṛtāṃjaliḥ
सांबं समगणव्यग्रो लब्धवान्पुत्रमात्मनः
sāṃbaṃ samagaṇavyagro labdhavānputramātmanaḥ
तपसा तुष्टचित्तेन दत्तं विष्णोश्शिवेन वै
tapasā tuṣṭacittena dattaṃ viṣṇośśivena vai
यस्मात्सांबो महादेवः प्रददौ पुत्रमात्मनः
yasmātsāṃbo mahādevaḥ pradadau putramātmanaḥ
तस्माज्जांबवतीसूनुं सांबं चक्रे स नामतः
tasmājjāṃbavatīsūnuṃ sāṃbaṃ cakre sa nāmataḥ
तदेतत्कथितं सर्वं कृष्णस्यामितकर्मणः
tadetatkathitaṃ sarvaṃ kṛṣṇasyāmitakarmaṇaḥ
महर्षेर्ज्ञानलाभश्च पुत्रलाभश्च शंकरात्
maharṣerjñānalābhaśca putralābhaśca śaṃkarāt
य इदं कीर्तयेन्नित्यं शृणुयाच्छ्रावयेत्तथा
ya idaṃ kīrtayennityaṃ śṛṇuyācchrāvayettathā
स विष्णोर्ज्ञानमासाद्य तेनैव सह मोदते
sa viṣṇorjñānamāsādya tenaiva saha modate