ओं इति श्रीशिवमहापुराणे सप्तम्यां वायवीयसंहितायामुत्तरखंडे द्वितीयो ऽध्यायः Cहप्तेर् 3 उपमन्युरुवाच शृणु कृष्ण महेशस्य शिवस्य परमात्मनः
oṃ iti śrīśivamahāpurāṇe saptamyāṃ vāyavīyasaṃhitāyāmuttarakhaṃḍe dvitīyo 'dhyāyaḥ Chapter 3 upamanyuruvāca śṛṇu kṛṣṇa maheśasya śivasya paramātmanaḥ
मूर्त्यात्मभिस्ततं कृत्स्नं जगदेतच्चराचरम्
mūrtyātmabhistataṃ kṛtsnaṃ jagadetaccarācaram
स शिवस्सर्वमेवेदं स्वकीयाभिश्च मूर्तिभिः
sa śivassarvamevedaṃ svakīyābhiśca mūrtibhiḥ
अधितिष्ठत्यमेयात्मा ह्येतत्सर्वमनुस्मृतम्
adhitiṣṭhatyameyātmā hyetatsarvamanusmṛtam
ब्रह्मा विष्णुस्तथा रुद्रो महेशानस्सदाशिवः
brahmā viṣṇustathā rudro maheśānassadāśivaḥ
मूर्तयस्तस्य विज्ञेया याभिर्विश्वमिदं ततम्
mūrtayastasya vijñeyā yābhirviśvamidaṃ tatam
अथान्याश्चापि तनवः पञ्च ब्रह्मसमाह्वयाः
athānyāścāpi tanavaḥ pañca brahmasamāhvayāḥ
तनूभिस्ताभिराव्याप्तमिह किंचिन्न विद्यते
tanūbhistābhirāvyāptamiha kiṃcinna vidyate
ईशानः पुरुषो ऽघोरो वामः सद्यस्तथैव च
īśānaḥ puruṣo 'ghoro vāmaḥ sadyastathaiva ca
ब्रह्माण्येतानि देवस्य मूर्तयः पञ्च विश्रुताः
brahmāṇyetāni devasya mūrtayaḥ pañca viśrutāḥ
ईशानाख्या तु या तस्य मूर्तिराद्या गरीयसी
īśānākhyā tu yā tasya mūrtirādyā garīyasī
भोक्तारं प्रकृतेः साक्षात्क्षेत्रज्ञमधितिष्ठति
bhoktāraṃ prakṛteḥ sākṣātkṣetrajñamadhitiṣṭhati
स्थाणोस्तत्पुरुषाख्या या मूर्तिर्मूर्तिमतः प्रभोः
sthāṇostatpuruṣākhyā yā mūrtirmūrtimataḥ prabhoḥ
गुणाश्रयात्मकं भोग्यमव्यक्तमधितिष्ठति
guṇāśrayātmakaṃ bhogyamavyaktamadhitiṣṭhati
धर्माद्यष्टांगसंयुक्तं बुद्धितत्त्वं पिनाकिनः
dharmādyaṣṭāṃgasaṃyuktaṃ buddhitattvaṃ pinākinaḥ
अधितिष्ठत्यघोराख्या मूर्तिरत्यंतपूजिता
adhitiṣṭhatyaghorākhyā mūrtiratyaṃtapūjitā
वामदेवाह्वयां मूर्तिं महादेवस्य वेधसः
vāmadevāhvayāṃ mūrtiṃ mahādevasya vedhasaḥ
अहंकृतेरधिष्ठात्रीमाहुरागमवेदिनः
ahaṃkṛteradhiṣṭhātrīmāhurāgamavedinaḥ
सद्यो जाताह्वयां मूर्तिं शम्भोरमितवर्चसः
sadyo jātāhvayāṃ mūrtiṃ śambhoramitavarcasaḥ
मानसः समधिष्ठात्रीं मतिमंतः प्रचक्षते
mānasaḥ samadhiṣṭhātrīṃ matimaṃtaḥ pracakṣate
श्रोत्रस्य वाचः शब्दस्य विभोर्व्योम्नस्तथैव च
śrotrasya vācaḥ śabdasya vibhorvyomnastathaiva ca
ईश्वरीमीश्वरस्येमामीशाख्यां हि विदुर्बुधाः
īśvarīmīśvarasyemāmīśākhyāṃ hi vidurbudhāḥ
त्वक्पाणिस्पर्शवायूनामीश्वरीं मूर्तिमैश्वरीम्
tvakpāṇisparśavāyūnāmīśvarīṃ mūrtimaiśvarīm
पुरुषाख्यं विदुस्सर्वे पुराणार्थविशारदाः
puruṣākhyaṃ vidussarve purāṇārthaviśāradāḥ
चक्षुषश्चरणस्यापि रूपस्याग्नेस्तथैव च
cakṣuṣaścaraṇasyāpi rūpasyāgnestathaiva ca
अघोराख्यामधिष्ठात्रीं मूर्तिमाहुर्मनीषिणः
aghorākhyāmadhiṣṭhātrīṃ mūrtimāhurmanīṣiṇaḥ
रमनायाश्च पायोश्च रसस्यापां तथैव च
ramanāyāśca pāyośca rasasyāpāṃ tathaiva ca
ईश्वरीं वामदेवाख्यां मूर्तिं तन्निरतां विदुः
īśvarīṃ vāmadevākhyāṃ mūrtiṃ tanniratāṃ viduḥ
घ्राणस्य चैवोपस्थस्य गंधस्य च भुवस्तथा
ghrāṇasya caivopasthasya gaṃdhasya ca bhuvastathā
सद्यो जाताह्वयां मूर्तिमीश्वरीं संप्रचक्षते
sadyo jātāhvayāṃ mūrtimīśvarīṃ saṃpracakṣate
मूर्तयः पञ्च देवस्य वंदनीयाः प्रयत्नतः
mūrtayaḥ pañca devasya vaṃdanīyāḥ prayatnataḥ
श्रेयोर्थिभिर्नरैर्नित्यं श्रेयसामेकहेतवः
śreyorthibhirnarairnityaṃ śreyasāmekahetavaḥ
तस्य देवादिदेवस्य मूर्त्यष्टकमयं जगत्
tasya devādidevasya mūrtyaṣṭakamayaṃ jagat
तस्मिन्व्याप्य स्थितं विश्वं सूत्रे मणिगणा इव
tasminvyāpya sthitaṃ viśvaṃ sūtre maṇigaṇā iva
शर्वो भवस्तथा रुद्र उग्रो भीमः पशोः पतिः 1
śarvo bhavastathā rudra ugro bhīmaḥ paśoḥ patiḥ 1
1 अलुक्समास आर्षः 547अ ईशानश्च महादेवो मूर्तयश्चाष्ट विश्रुताः
1 aluksamāsa ārṣaḥ 547a īśānaśca mahādevo mūrtayaścāṣṭa viśrutāḥ
भूम्यंभोग्निमरुद्व्योमक्षेत्रज्ञार्कनिशाकराः
bhūmyaṃbhognimarudvyomakṣetrajñārkaniśākarāḥ
अधिष्ठिता महेशस्य शर्वाद्यैरष्टमूर्तिभिः
adhiṣṭhitā maheśasya śarvādyairaṣṭamūrtibhiḥ
चराचरात्मकं विश्वं धत्ते विश्वंभरात्मिका
carācarātmakaṃ viśvaṃ dhatte viśvaṃbharātmikā
शार्वीर्शिवाह्वया मूर्तिरिति शास्त्रस्य निश्चयः
śārvīrśivāhvayā mūrtiriti śāstrasya niścayaḥ
संजीवनं समस्तस्य जगतस्सलिलात्मिका
saṃjīvanaṃ samastasya jagatassalilātmikā
भावीति गीयते मूर्तिभवस्य परमात्मनः
bhāvīti gīyate mūrtibhavasya paramātmanaḥ
बहिरंतर्गता विश्वं व्याप्य तेजोमयी शुभा
bahiraṃtargatā viśvaṃ vyāpya tejomayī śubhā
रौद्री रुद्राव्यया मूर्तिरास्थिता घोररूपिणी
raudrī rudrāvyayā mūrtirāsthitā ghorarūpiṇī
स्पंदयत्यनिलात्मदं बिभर्ति स्पंदते स्वयम्
spaṃdayatyanilātmadaṃ bibharti spaṃdate svayam
औग्रीति कथ्यते सद्भिर्मूर्तिरुग्रस्य वेधसः
augrīti kathyate sadbhirmūrtirugrasya vedhasaḥ
सर्वावकाशदा सर्वव्यापिका गगनात्मिका
sarvāvakāśadā sarvavyāpikā gaganātmikā
मूर्तिर्भीमस्य भीमाख्या भूतवृंदस्य भेदिका
mūrtirbhīmasya bhīmākhyā bhūtavṛṃdasya bhedikā
सर्वात्मनामधिष्ठात्री सर्वक्षेत्रनिवासिनी
sarvātmanāmadhiṣṭhātrī sarvakṣetranivāsinī
मूर्तिः पशुपतेर्ज्ञेया पशुपाशनिकृंतनी
mūrtiḥ paśupaterjñeyā paśupāśanikṛṃtanī
दीपयंती जगत्सर्वं दिवाकरसमाह्वया
dīpayaṃtī jagatsarvaṃ divākarasamāhvayā
ईशानाख्यमहेशस्य मूर्तिर्दिवि विसर्पति
īśānākhyamaheśasya mūrtirdivi visarpati
आप्याययति यो विश्वममृतांशुर्निशाकरः
āpyāyayati yo viśvamamṛtāṃśurniśākaraḥ
महादेवस्य सा मूर्तिर्महादेवसमाह्वया
mahādevasya sā mūrtirmahādevasamāhvayā
आत्मा तस्याष्टमी मूर्तिः शिवस्य परमात्मनः
ātmā tasyāṣṭamī mūrtiḥ śivasya paramātmanaḥ
व्यापिकेतरमूर्तीनां विश्वं तस्माच्छिवात्मकम्
vyāpiketaramūrtīnāṃ viśvaṃ tasmācchivātmakam
वृक्षस्य मूलसेकेन शाखाः पुष्यंति वै यथा
vṛkṣasya mūlasekena śākhāḥ puṣyaṃti vai yathā
शिवस्य पूजया तद्वत्पुष्यत्यस्य वपुर्जगत्
śivasya pūjayā tadvatpuṣyatyasya vapurjagat
सर्वाभयप्रदानं च सर्वानुग्रहणं तथा
sarvābhayapradānaṃ ca sarvānugrahaṇaṃ tathā
सर्वोपकारकरणं शिवस्याराधनं विदुः
sarvopakārakaraṇaṃ śivasyārādhanaṃ viduḥ
यथेह पुत्रपौत्रादेः प्रीत्या प्रीतो भवेत्पिता
yatheha putrapautrādeḥ prītyā prīto bhavetpitā
तथा सर्वस्य संप्रीत्या प्रीतो भवति शंकरः
tathā sarvasya saṃprītyā prīto bhavati śaṃkaraḥ
देहिनो यस्य कस्यापि क्रियते यदि निग्रहः
dehino yasya kasyāpi kriyate yadi nigrahaḥ
अनिष्टमष्टमूर्तेस्तत्कृतमेव न संशयः
aniṣṭamaṣṭamūrtestatkṛtameva na saṃśayaḥ
अष्टमूर्त्यात्मना विश्वमधिष्ठाय स्थितं शिवम्
aṣṭamūrtyātmanā viśvamadhiṣṭhāya sthitaṃ śivam
भजस्व सर्वभावेन रुद्रः परमकारणम्
bhajasva sarvabhāvena rudraḥ paramakāraṇam