ओं इति श्रीशिवमहापुराणे सप्तम्यां वायवीयसंहितायामुत्तरखण्डे तृतीयो ऽध्यायः Cहप्तेर् 4 कृष्ण उवाच भगवन्परमेशस्य शर्वस्यामिततेजसः
oṃ iti śrīśivamahāpurāṇe saptamyāṃ vāyavīyasaṃhitāyāmuttarakhaṇḍe tṛtīyo 'dhyāyaḥ Chapter 4 kṛṣṇa uvāca bhagavanparameśasya śarvasyāmitatejasaḥ
मूर्तिभिर्विश्वमेवेदं यथा व्याप्तं तथा श्रुतम्
mūrtibhirviśvamevedaṃ yathā vyāptaṃ tathā śrutam
अथैतज्ज्ञातुमिच्छामि याथात्म्यं पमेशयोः
athaitajjñātumicchāmi yāthātmyaṃ pameśayoḥ
स्त्रीपुंभावात्मकं चेदं ताभ्यां कथमधिष्ठितम्
strīpuṃbhāvātmakaṃ cedaṃ tābhyāṃ kathamadhiṣṭhitam
उपमन्युरुवाच श्रीमद्विभूतिं शिवयोर्याथात्म्यं च समासतः
upamanyuruvāca śrīmadvibhūtiṃ śivayoryāthātmyaṃ ca samāsataḥ
वक्ष्ये तद्विस्तराद्वक्तुं भवेनापि न शक्यते
vakṣye tadvistarādvaktuṃ bhavenāpi na śakyate
शक्तिः साक्षान्महादेवी महादेवश्च शक्तिमान्
śaktiḥ sākṣānmahādevī mahādevaśca śaktimān
तयोर्विभूतिलेशो वै सर्वमेतच्चराचरम्
tayorvibhūtileśo vai sarvametaccarācaram
वस्तु किंचिदचिद्रूपं किंचिद्वस्तु चिदात्मकम्
vastu kiṃcidacidrūpaṃ kiṃcidvastu cidātmakam
547ब् द्वयं शुद्धमशुद्धं च परं चापरमेव च
547b dvayaṃ śuddhamaśuddhaṃ ca paraṃ cāparameva ca
यत्संसरति चिच्चक्रमचिच्चक्रसमन्वितम्
yatsaṃsarati ciccakramaciccakrasamanvitam
तदेवाशुद्धमपरमितरं तु परं शुभम्
tadevāśuddhamaparamitaraṃ tu paraṃ śubham
अपरं च परं चैव द्वयं चिदचिदात्मकम्
aparaṃ ca paraṃ caiva dvayaṃ cidacidātmakam
शिवस्य च शिवायाश्च स्वाम्यं चैतत्स्वभावतः
śivasya ca śivāyāśca svāmyaṃ caitatsvabhāvataḥ
शिवयोर्वै वशे विश्वं न विश्वस्य वशे शिवौ
śivayorvai vaśe viśvaṃ na viśvasya vaśe śivau
ईशितव्यमिदं यस्मात्तस्माद्विश्वेश्वरौ शिवौ
īśitavyamidaṃ yasmāttasmādviśveśvarau śivau
यथा शिवस्तथा देवी यथा देवी तथा शिवः
yathā śivastathā devī yathā devī tathā śivaḥ
नानयोरंतरं विद्याच्चंद्रचन्द्रिकयोरिव
nānayoraṃtaraṃ vidyāccaṃdracandrikayoriva
चंद्रो न खलु भात्येष यथा चंद्रिकया विना
caṃdro na khalu bhātyeṣa yathā caṃdrikayā vinā
न भाति विद्यमानो ऽपि तथा शक्त्या विना शिवः
na bhāti vidyamāno 'pi tathā śaktyā vinā śivaḥ
प्रभया हि विनायद्वद्भानुरेष न विद्यते
prabhayā hi vināyadvadbhānureṣa na vidyate
प्रभा च भानुना तेन सुतरां तदुपाश्रया
prabhā ca bhānunā tena sutarāṃ tadupāśrayā
एवं परस्परापेक्षा शक्तिशक्तिमतोः स्थिता
evaṃ parasparāpekṣā śaktiśaktimatoḥ sthitā
न शिवेन विना शक्तिर्न शक्त्या च विना शिवः
na śivena vinā śaktirna śaktyā ca vinā śivaḥ
शक्तौयया शिवो नित्यं भक्तौ मुक्तौ च देहिनाम्
śaktauyayā śivo nityaṃ bhaktau muktau ca dehinām
आद्या सैका परा शक्तिश्चिन्मयी शिवसंश्रया
ādyā saikā parā śaktiścinmayī śivasaṃśrayā
यामाहुरखिलेशस्य तैस्तैरनुगुणैर्गुणैः
yāmāhurakhileśasya taistairanuguṇairguṇaiḥ
समानधर्मिणीमेव शिवस्य परमात्मनः
samānadharmiṇīmeva śivasya paramātmanaḥ
सैका परा च चिद्रूपा शक्तिः प्रसवधर्मिणी
saikā parā ca cidrūpā śaktiḥ prasavadharmiṇī
विभज्य बहुधा विश्वं विदधाति शिवेच्छया
vibhajya bahudhā viśvaṃ vidadhāti śivecchayā
सा मूलप्रकृतिर्माया त्रिगुणा च त्रिधा स्मृता
sā mūlaprakṛtirmāyā triguṇā ca tridhā smṛtā
शिवया च विपर्यस्तं यया ततमिदं जगत्
śivayā ca viparyastaṃ yayā tatamidaṃ jagat
एकधा च द्विधा चैव तथा शतसहस्रधा
ekadhā ca dvidhā caiva tathā śatasahasradhā
शक्तयः खलु भिद्यंते बहुधा व्यवहारतः
śaktayaḥ khalu bhidyaṃte bahudhā vyavahārataḥ
शिवेच्छया पराशक्तिः शिवतत्त्वैकतां गता
śivecchayā parāśaktiḥ śivatattvaikatāṃ gatā
ततः परिस्फुरत्यादौ सर्गे तैलं तिलादिव
tataḥ parisphuratyādau sarge tailaṃ tilādiva
ततः क्रियाख्यया शक्त्या शक्तौ शक्तिमदुत्थया
tataḥ kriyākhyayā śaktyā śaktau śaktimadutthayā
तस्यां विक्षोभ्यमाणायामादौ नादः समुद्बभौ
tasyāṃ vikṣobhyamāṇāyāmādau nādaḥ samudbabhau
नादाद्विनिःसृतो बिंदुर्बिंदोदेवस्सदाशिवः
nādādviniḥsṛto biṃdurbiṃdodevassadāśivaḥ
तस्मान्महेश्वरो जातः शुद्धविद्या महेश्वरात्
tasmānmaheśvaro jātaḥ śuddhavidyā maheśvarāt
सा वाचामीश्वरी शक्तिर्वागीशाख्या हि शूलिनः
sā vācāmīśvarī śaktirvāgīśākhyā hi śūlinaḥ
या सा वर्णस्वरूपेण मातृकेपि विजृम्भते
yā sā varṇasvarūpeṇa mātṛkepi vijṛmbhate
अथानंतसमावेशान्माया कालमवासृजत्
athānaṃtasamāveśānmāyā kālamavāsṛjat
नियतिञ्च कलां विद्यां कलातोरागपूरुषौ
niyatiñca kalāṃ vidyāṃ kalātorāgapūruṣau
मायातः पुनरेवाभूदव्यक्तं त्रिगुणात्मकम्
māyātaḥ punarevābhūdavyaktaṃ triguṇātmakam
त्रिगुणाच्च ततो व्यक्ताद्विभक्ताः स्युस्त्रयो गुणाः
triguṇācca tato vyaktādvibhaktāḥ syustrayo guṇāḥ
सत्त्वं रजस्तमश्चेति यैर्व्याप्तमखिलं जगत्
sattvaṃ rajastamaśceti yairvyāptamakhilaṃ jagat
गुणेभ्यः क्षोभ्यमाणेभ्यो गुणेशाख्यास्त्रिमूर्तयः
guṇebhyaḥ kṣobhyamāṇebhyo guṇeśākhyāstrimūrtayaḥ
अभवन्महदादीनि तत्त्वानि च यथाक्रमम्
abhavanmahadādīni tattvāni ca yathākramam
तेभ्यस्स्युरण्डपिण्डानि त्वसंख्यानि शिवाज्ञया
tebhyassyuraṇḍapiṇḍāni tvasaṃkhyāni śivājñayā
548अ अधिष्ठितान्यनन्ताद्यैर्विद्येशैश्चक्रवर्तिभिः
548a adhiṣṭhitānyanantādyairvidyeśaiścakravartibhiḥ
शरीरांतरभेदेन शक्तेर्भेदाः प्रकीर्तिताः
śarīrāṃtarabhedena śakterbhedāḥ prakīrtitāḥ
नानारूपास्तु विज्ञेयाः स्थूलसूक्ष्मविभेदतः
nānārūpāstu vijñeyāḥ sthūlasūkṣmavibhedataḥ
रुद्रस्य रौद्री सा शक्तिर्विष्णौर्वै वैष्णवी मता
rudrasya raudrī sā śaktirviṣṇaurvai vaiṣṇavī matā
ब्रह्माणी ब्रह्मणः प्रोक्ता चेन्द्रस्यैंद्रीति कथ्यते
brahmāṇī brahmaṇaḥ proktā cendrasyaiṃdrīti kathyate
किमत्र बहुनोक्तेन यद्विश्वमिति कीर्तितम्
kimatra bahunoktena yadviśvamiti kīrtitam
शक्यात्मनैव तद्व्याप्तं यथा देहे ऽंतरात्मना
śakyātmanaiva tadvyāptaṃ yathā dehe 'ṃtarātmanā
तस्माच्छक्तिमयं सर्वं जगत्स्थावरजंगमम्
tasmācchaktimayaṃ sarvaṃ jagatsthāvarajaṃgamam
कला या परमा शक्तिः कथिता परमात्मनः
kalā yā paramā śaktiḥ kathitā paramātmanaḥ
एवमेषा परा शक्तिरीश्वरेच्छानुयायिनी
evameṣā parā śaktirīśvarecchānuyāyinī
स्थिरं चरं च यद्विश्वं सृजतीति विनिश्चयः
sthiraṃ caraṃ ca yadviśvaṃ sṛjatīti viniścayaḥ
ज्ञानक्रिया चिकीर्षाभिस्तिसृभिस्स्वात्मशक्तिभिः
jñānakriyā cikīrṣābhistisṛbhissvātmaśaktibhiḥ
शक्तिमानीश्वरः शश्वद्विश्वं व्याप्याधितिष्ठति
śaktimānīśvaraḥ śaśvadviśvaṃ vyāpyādhitiṣṭhati
इदमित्थमिदं नेत्थं भवेदित्येवमात्मिका
idamitthamidaṃ netthaṃ bhavedityevamātmikā
इच्छाशक्तिर्महेशस्य नित्या कार्यनियामिका
icchāśaktirmaheśasya nityā kāryaniyāmikā
ज्ञानशक्तिस्तु तत्कार्यं करणं कारणं तथा
jñānaśaktistu tatkāryaṃ karaṇaṃ kāraṇaṃ tathā
प्रयोजनं च तत्त्वेन बुद्धिरूपाध्यवस्यति
prayojanaṃ ca tattvena buddhirūpādhyavasyati
यथेप्सितं क्रियाशक्तिर्यथाध्यवसितं जगत्
yathepsitaṃ kriyāśaktiryathādhyavasitaṃ jagat
कल्पयत्यखिलं कार्यं क्षणात्संकल्परूपिणी
kalpayatyakhilaṃ kāryaṃ kṣaṇātsaṃkalparūpiṇī
यथा शक्तित्रयोत्थानं शक्तिप्रसवधर्मिणी
yathā śaktitrayotthānaṃ śaktiprasavadharmiṇī
शक्त्या परमया नुन्ना प्रसूते सकलं जगत्
śaktyā paramayā nunnā prasūte sakalaṃ jagat
एवं शक्तिसमायोगाच्छक्तिमानुच्यते शिवः
evaṃ śaktisamāyogācchaktimānucyate śivaḥ
शक्तिशक्तिमदुत्थं तु शाक्तं शैवमिदं जगत्
śaktiśaktimadutthaṃ tu śāktaṃ śaivamidaṃ jagat
यथा न जायते पुत्रः पितरं मातरं विना
yathā na jāyate putraḥ pitaraṃ mātaraṃ vinā
तथा भवं भवानीं च विना नैतच्चराचरम्
tathā bhavaṃ bhavānīṃ ca vinā naitaccarācaram
स्त्रीपुंसप्रभवं विश्वं स्त्रीपुंसात्मकमेव च
strīpuṃsaprabhavaṃ viśvaṃ strīpuṃsātmakameva ca
स्त्रीपुंसयोर्विभूतिश्च स्त्रीपुंसाभ्यामधिष्ठितम्
strīpuṃsayorvibhūtiśca strīpuṃsābhyāmadhiṣṭhitam
परमात्मा शिवः प्रोक्तश्शिवा सा च प्रकीर्तिता
paramātmā śivaḥ proktaśśivā sā ca prakīrtitā
शिवस्सदाशिवः प्रोक्तः शिवा सा च मनोन्मनी
śivassadāśivaḥ proktaḥ śivā sā ca manonmanī
शिवो महेश्वरो ज्ञेयः शिवा मायेति कथ्यते
śivo maheśvaro jñeyaḥ śivā māyeti kathyate
पुरुषः परमेशानः प्रकृतिः परमेश्वरी
puruṣaḥ parameśānaḥ prakṛtiḥ parameśvarī
रुद्रो महेश्वरस्साक्षाद्रुद्राणी रुद्रवल्लभा
rudro maheśvarassākṣādrudrāṇī rudravallabhā
विष्णुर्विश्वेश्वरो देवो लक्ष्मीर्विश्वेश्वरप्रिया
viṣṇurviśveśvaro devo lakṣmīrviśveśvarapriyā
ब्रह्मा शिवो यदा स्रष्टा ब्रह्माणी ब्रह्मणः प्रिया
brahmā śivo yadā sraṣṭā brahmāṇī brahmaṇaḥ priyā
भास्करो भगवाञ्छंभुः प्रभा भगवती शिवा
bhāskaro bhagavāñchaṃbhuḥ prabhā bhagavatī śivā
महेंद्रो मन्मथारातिः शची शैलेन्द्रकन्यका
maheṃdro manmathārātiḥ śacī śailendrakanyakā
जातवेदा महादेवः स्वाहा शर्वार्धदेहिनी
jātavedā mahādevaḥ svāhā śarvārdhadehinī
यमस्त्रियंबको देवस्तत्प्रिया गिरिकन्यका
yamastriyaṃbako devastatpriyā girikanyakā
निरृतिर्भगवानीशो नैरृती नगनंदनी
nirṛtirbhagavānīśo nairṛtī naganaṃdanī
वरुणो भगवान्रुद्रो वारुणी भूधरात्मजा
varuṇo bhagavānrudro vāruṇī bhūdharātmajā
बालेंदुशेखरो वायुः शिवा शिवमनोहरा
bāleṃduśekharo vāyuḥ śivā śivamanoharā
यक्षो यज्ञशिरोहर्ता ऋद्धिर्हिमगिरीन्द्रजा
yakṣo yajñaśirohartā ṛddhirhimagirīndrajā
548ब् चंद्रार्धशेखरश्चंद्रो रोहिणी रुद्रवल्लभा
548b caṃdrārdhaśekharaścaṃdro rohiṇī rudravallabhā
ईशानः परमेशानस्तदार्या परमेश्वरी
īśānaḥ parameśānastadāryā parameśvarī
अनंतवलयो ऽनंतो ह्यनंतानंतवल्लभा
anaṃtavalayo 'naṃto hyanaṃtānaṃtavallabhā
कालाग्निरुद्रः कालारिः काली कालांतकप्रिया
kālāgnirudraḥ kālāriḥ kālī kālāṃtakapriyā
पुरुषाख्यो मनुश्शंभुः शतरूपा शिवप्रिया
puruṣākhyo manuśśaṃbhuḥ śatarūpā śivapriyā
दक्षस्साक्षान्महादेवः प्रसूतिः परमेश्वरी
dakṣassākṣānmahādevaḥ prasūtiḥ parameśvarī
रुचिर्भवो भवानी च बुधैराकूतिरुच्यते
rucirbhavo bhavānī ca budhairākūtirucyate
भृगुर्भगाक्षिहा देवः ख्यातिस्त्रिनयनप्रिया
bhṛgurbhagākṣihā devaḥ khyātistrinayanapriyā
मरीचिभगवान्रुद्रः संभूतिश्शर्ववल्लभा
marīcibhagavānrudraḥ saṃbhūtiśśarvavallabhā
गंगाधरो ऽंगिरा ज्ञेयः स्मृतिः साक्षादुमा स्मृता
gaṃgādharo 'ṃgirā jñeyaḥ smṛtiḥ sākṣādumā smṛtā
पुलस्त्यः शशभृन्मौलिः प्रीतिः कांता पिनाकिनः
pulastyaḥ śaśabhṛnmauliḥ prītiḥ kāṃtā pinākinaḥ
पुलहस्त्रिपुरध्वंसी तत्प्रिया तु शिवप्रिया
pulahastripuradhvaṃsī tatpriyā tu śivapriyā
क्रतुध्वंसी क्रतुः प्रोक्तः संनतिर्दयिता विभोः
kratudhvaṃsī kratuḥ proktaḥ saṃnatirdayitā vibhoḥ
त्रिनेत्रो ऽत्रिरुमा साक्षादनसूया स्मृता बुधैः
trinetro 'trirumā sākṣādanasūyā smṛtā budhaiḥ
कश्यपः कालहा देवो देवमाता महेश्वरी
kaśyapaḥ kālahā devo devamātā maheśvarī
वसिष्ठो मन्मथारातिर्देवी साक्षादरुंधती
vasiṣṭho manmathārātirdevī sākṣādaruṃdhatī
शंकरः पुरुषास्सर्वे स्त्रियस्सर्वा महेश्वरी
śaṃkaraḥ puruṣāssarve striyassarvā maheśvarī
सर्वे स्त्रीपुरुषास्तस्मात्तयोरेव विभूतयः
sarve strīpuruṣāstasmāttayoreva vibhūtayaḥ
विषयी भगवानीशो विषयः परमेश्वरी
viṣayī bhagavānīśo viṣayaḥ parameśvarī
श्राव्यं सर्वमुमारूपं श्रोता शूलवरायुधः
śrāvyaṃ sarvamumārūpaṃ śrotā śūlavarāyudhaḥ
प्रष्टव्यं वस्तुजातं तु धत्ते शंकरवल्लभा
praṣṭavyaṃ vastujātaṃ tu dhatte śaṃkaravallabhā
प्रष्टा स एव विश्वात्मा बालचन्द्रावतंसकः
praṣṭā sa eva viśvātmā bālacandrāvataṃsakaḥ
द्रष्टव्यं वस्तुरूपं तु बिभर्ति वक्तवल्लभा
draṣṭavyaṃ vasturūpaṃ tu bibharti vaktavallabhā
द्रष्टा विश्वेश्वरो देवः शशिखंडशिखामणिः
draṣṭā viśveśvaro devaḥ śaśikhaṃḍaśikhāmaṇiḥ
रसजातं महादेवी देवो रसयिता शिवः
rasajātaṃ mahādevī devo rasayitā śivaḥ
प्रेयजातं च गिरिजा प्रेयांश्चैव गराशनः
preyajātaṃ ca girijā preyāṃścaiva garāśanaḥ
मंतव्यवस्तुतां धत्ते सदा देवी महेश्वरी
maṃtavyavastutāṃ dhatte sadā devī maheśvarī
मंता स एव विश्वात्मा महादेवो महेश्वरः
maṃtā sa eva viśvātmā mahādevo maheśvaraḥ
बोद्धव्यवस्तुरूपं तु बिभर्ति भववल्लभा
boddhavyavasturūpaṃ tu bibharti bhavavallabhā
देवस्स एव भगवान्बोद्धा मुग्धेन्दुशेखरः
devassa eva bhagavānboddhā mugdhenduśekharaḥ
प्राणः पिनाकी सर्वेषां प्राणिनां भगवान्प्रभुः
prāṇaḥ pinākī sarveṣāṃ prāṇināṃ bhagavānprabhuḥ
प्राणस्थितिस्तु सर्वेषामंबिका चांबुरूपिणी
prāṇasthitistu sarveṣāmaṃbikā cāṃburūpiṇī
बिभर्ति क्षेत्रतां देवी त्रिपुरांतकवल्लभा
bibharti kṣetratāṃ devī tripurāṃtakavallabhā
क्षेत्रज्ञत्वं तदा धत्ते भगवानंतकांतकः
kṣetrajñatvaṃ tadā dhatte bhagavānaṃtakāṃtakaḥ
अहः शूलायुधो देवः शूलपाणिप्रिया निशा
ahaḥ śūlāyudho devaḥ śūlapāṇipriyā niśā
आकाशः शंकरो देवः पृथिवी शंकरप्रिया
ākāśaḥ śaṃkaro devaḥ pṛthivī śaṃkarapriyā
समुद्रो भगवानीशो वेला शैलेन्द्रकन्यका
samudro bhagavānīśo velā śailendrakanyakā
वृक्षो वृषध्वजो देवो लता विश्वेश्वरप्रिया
vṛkṣo vṛṣadhvajo devo latā viśveśvarapriyā
पुंल्लिंगमखिलं धत्ते भगवान्पुरशासनः
puṃlliṃgamakhilaṃ dhatte bhagavānpuraśāsanaḥ
स्त्रिलिंगं चाखिलं धत्ते देवी देवमनोरमा
striliṃgaṃ cākhilaṃ dhatte devī devamanoramā
शब्दजालमशेषं तु धत्ते सर्वस्य वल्लभा
śabdajālamaśeṣaṃ tu dhatte sarvasya vallabhā
अर्थस्वरूपमखिलं धत्ते मुग्धेन्दुशेखरः
arthasvarūpamakhilaṃ dhatte mugdhenduśekharaḥ
यस्य यस्य पदार्थस्य या या शक्तिरुदाहृता
yasya yasya padārthasya yā yā śaktirudāhṛtā
सा सा विश्वेश्वरी देवी स स सर्वो महेश्वरः
sā sā viśveśvarī devī sa sa sarvo maheśvaraḥ
549अ यत्परं यत्पवित्रं च यत्पुण्यं यच्च मंगलम्
549a yatparaṃ yatpavitraṃ ca yatpuṇyaṃ yacca maṃgalam
तत्तदाह महाभागास्तयोस्तेजोविजृंभितम्
tattadāha mahābhāgāstayostejovijṛṃbhitam
यथा दीपस्य दीप्तस्य शिखा दीपयते गृहम्
yathā dīpasya dīptasya śikhā dīpayate gṛham
तथा तेजस्तयोरेतद्व्याप्य दीपयते जगत्
tathā tejastayoretadvyāpya dīpayate jagat
तृणादिशिवमूर्त्यंतं विश्वख्यातिशयक्रमः
tṛṇādiśivamūrtyaṃtaṃ viśvakhyātiśayakramaḥ
सन्निकर्षक्रमवशात्तयोरिति परा श्रुतिः
sannikarṣakramavaśāttayoriti parā śrutiḥ
सर्वाकारात्मकावेतौ सर्वश्रेयोविधायिनौ
sarvākārātmakāvetau sarvaśreyovidhāyinau
पूजनीयौ नमस्कार्यौ चिंतनीयौ च सर्वदा
pūjanīyau namaskāryau ciṃtanīyau ca sarvadā
यथाप्रज्ञमिदं कृष्ण याथात्म्यं परमेशयोः
yathāprajñamidaṃ kṛṣṇa yāthātmyaṃ parameśayoḥ
कथितं हि मया ते ऽद्य न तु तावदियत्तया
kathitaṃ hi mayā te 'dya na tu tāvadiyattayā
तत्कथं शक्यते वक्तुं याथात्म्यं परमेशयोः
tatkathaṃ śakyate vaktuṃ yāthātmyaṃ parameśayoḥ
महतामपि सर्वेषां मनसो ऽपि बहिर्गतम्
mahatāmapi sarveṣāṃ manaso 'pi bahirgatam
अंतर्गतमनन्यानामीश्वरार्पितचेतसाम्
aṃtargatamananyānāmīśvarārpitacetasām
अन्येषां बुद्ध्यनारूढमारूढं च यथैव तत्
anyeṣāṃ buddhyanārūḍhamārūḍhaṃ ca yathaiva tat
येयमुक्ता विभूतिर्वै प्राकृती सा परा मता
yeyamuktā vibhūtirvai prākṛtī sā parā matā
अप्राकृतां परामन्यां गुह्यां गुह्यविदो विदुः
aprākṛtāṃ parāmanyāṃ guhyāṃ guhyavido viduḥ
यतो वाचो निवर्तंते मनसा चेन्द्रियैस्सह
yato vāco nivartaṃte manasā cendriyaissaha
अप्राकृती परा चैषा विभूतिः पारमेश्वरी
aprākṛtī parā caiṣā vibhūtiḥ pārameśvarī
सैवेह परमं धाम सैवेह परमा गतिः
saiveha paramaṃ dhāma saiveha paramā gatiḥ
सैवेह परमा काष्ठा विभूतिः परमेष्ठिनः
saiveha paramā kāṣṭhā vibhūtiḥ parameṣṭhinaḥ
तां प्राप्तुं प्रयतंते ऽत्र जितश्वासा जितेंद्रियाः
tāṃ prāptuṃ prayataṃte 'tra jitaśvāsā jiteṃdriyāḥ
गर्भकारा गृहद्वारं निश्छिद्रं घटितुं यथा
garbhakārā gṛhadvāraṃ niśchidraṃ ghaṭituṃ yathā
संसाराशीविषालीढमृतसंजीवनौषधम्
saṃsārāśīviṣālīḍhamṛtasaṃjīvanauṣadham
विभूतिं शिवयोर्विद्वान्न बिभेति कुतश्चन
vibhūtiṃ śivayorvidvānna bibheti kutaścana
यः परामपरां चैव विभूतिं वेत्ति तत्त्वतः
yaḥ parāmaparāṃ caiva vibhūtiṃ vetti tattvataḥ
सो ऽपरो भूतिमुल्लंघ्य परां भूतिं समश्नुते
so 'paro bhūtimullaṃghya parāṃ bhūtiṃ samaśnute
एतत्ते कथितं कृष्ण याथात्म्यं परमात्मनोः
etatte kathitaṃ kṛṣṇa yāthātmyaṃ paramātmanoḥ
रहस्यमपि योग्यो ऽसि भर्गभक्तो भवानिति
rahasyamapi yogyo 'si bhargabhakto bhavāniti
नाशिष्येभ्यो ऽप्यशैवेभ्यो नाभक्तेभ्यः कदाचन
nāśiṣyebhyo 'pyaśaivebhyo nābhaktebhyaḥ kadācana
व्याहरेदीशयोर्भूतिमिति वेदानुशासनम्
vyāharedīśayorbhūtimiti vedānuśāsanam
तस्मात्त्वमतिकल्याणपरेभ्यः कथयेन्न हि
tasmāttvamatikalyāṇaparebhyaḥ kathayenna hi
त्वादृशेभ्यो ऽनुरूपेभ्यः कथयैतन्न चान्यथा
tvādṛśebhyo 'nurūpebhyaḥ kathayaitanna cānyathā
विभूतिमेतां शिवयोर्योग्येभ्यो यः प्रदापयेत्
vibhūtimetāṃ śivayoryogyebhyo yaḥ pradāpayet
संसारसागरान्मुक्तः शिवसायुज्यमाप्नुयात्
saṃsārasāgarānmuktaḥ śivasāyujyamāpnuyāt
कीर्तनादस्य नश्यंति महान्त्यः पापकोटयः
kīrtanādasya naśyaṃti mahāntyaḥ pāpakoṭayaḥ
त्रिश्चतुर्धासमभ्यस्तैर्विनश्यंति ततो ऽधिकाः
triścaturdhāsamabhyastairvinaśyaṃti tato 'dhikāḥ
नश्यंत्यनिष्टरिपवो वर्धन्ते सुहृदस्तथा
naśyaṃtyaniṣṭaripavo vardhante suhṛdastathā
विद्या च वर्धते शैवी मतिस्सत्ये प्रवर्तते
vidyā ca vardhate śaivī matissatye pravartate
भक्तिः पराः शिवे साम्बे सानुगे सपरिच्छिदे
bhaktiḥ parāḥ śive sāmbe sānuge saparicchide
यद्यदिष्टतमं चान्यत्तत्तदाप्नोत्यसंशयम्
yadyadiṣṭatamaṃ cānyattattadāpnotyasaṃśayam
अन्तःशुचिः शिवे भक्तो विस्रब्धः कीर्तयेद्यदि
antaḥśuciḥ śive bhakto visrabdhaḥ kīrtayedyadi
प्रबलैः कर्मभिः पूर्वैः फलं चेत्प्रतिबध्यते
prabalaiḥ karmabhiḥ pūrvaiḥ phalaṃ cetpratibadhyate
पुनः पुनः समभ्यस्येत्तस्य नास्तीह दुर्ल्लभम्
punaḥ punaḥ samabhyasyettasya nāstīha durllabham