इति श्रीस्कन्दपुराणे रेवाखण्डे द्वीपेश्वरव्यासतीर्थवर्णनो नाम नवाधिकशततमो ऽध्यायः ॥ RKS अध्याय 110 मार्कण्डेय उवाच: ततो गच्छेत् तु राजेन्द्र प्रभासेश्वरम् उत्तमम् । विख्यातां त्रिषु लोकेषु स्वर्गसोपानम् उत्तमम्
iti śrīskandapurāṇe revākhaṇḍe dvīpeśvaravyāsatīrthavarṇano nāma navādhikaśatatamo 'dhyāyaḥ || RKS adhyāya 110 mārkaṇḍeya uvāca: tato gacchet tu rājendra prabhāseśvaram uttamam / vikhyātāṃ triṣu lokeṣu svargasopānam uttamam
युधिष्ठिर उवाच: प्रभासं नाम तीर्थं तु यथाजातं महाफलम् । स्वर्गसोपानमार्गं च संक्षेपात् कथयस्व मे
yudhiṣṭhira uvāca: prabhāsaṃ nāma tīrthaṃ tu yathājātaṃ mahāphalam / svargasopānamārgaṃ ca saṃkṣepāt kathayasva me
मार्कण्डेय उवाच: दुर्भगा रविपत्नी च प्रभा नामेति विश्रुता । तया चाराधितः शम्भुर् उग्रेण तपसा पुरा
mārkaṇḍeya uvāca: durbhagā ravipatnī ca prabhā nāmeti viśrutā / tayā cārādhitaḥ śambhur ugreṇa tapasā purā
वायुभक्षा स्थिता वर्षं शिवध्यानपरायणा । ततस् तुष्टो महादेवः प्रभां तां पाण्डुनन्दन
vāyubhakṣā sthitā varṣaṃ śivadhyānaparāyaṇā / tatas tuṣṭo mahādevaḥ prabhāṃ tāṃ pāṇḍunandana
उवाच क्लिश्यते कस्माद् बाले त्वं ब्रूहि चेष्टितम् । अहं च भास्करोपेतश् चान्तरं नैव विद्यते
uvāca kliśyate kasmād bāle tvaṃ brūhi ceṣṭitam / ahaṃ ca bhāskaropetaś cāntaraṃ naiva vidyate
प्रभोवाच: नान्यो देवस् तथा शम्भो भर्ता पुष्यति न क्वचित् । सगुणो वापि चाख्यातो निर्गुणो द्रव्यवर्जितः
prabhovāca: nānyo devas tathā śambho bhartā puṣyati na kvacit / saguṇo vāpi cākhyāto nirguṇo dravyavarjitaḥ
प्रियो वा यदि वा द्वेष्यः स्त्रीणां भर्ता हि देवता । दुर्भगा त्वेन दग्धाहं लोकमध्ये महेश्वर
priyo vā yadi vā dveṣyaḥ strīṇāṃ bhartā hi devatā / durbhagā tvena dagdhāhaṃ lokamadhye maheśvara
अलब्धसौख्या भर्तुश् च तेन क्लिश्ये महेश्वर । देव उवाच: वल्लभा भास्करस्य त्वं मत्प्रभावाद् भविष्यसि
alabdhasaukhyā bhartuś ca tena kliśye maheśvara / deva uvāca: vallabhā bhāskarasya tvaṃ matprabhāvād bhaviṣyasi
पार्वत्य् उवाच: वल्लभा तव वाक्येन भास्करे न भविष्यति । वृथा क्लेशो भवेद् एव प्रभायास् तत्र का कथा
pārvaty uvāca: vallabhā tava vākyena bhāskare na bhaviṣyati / vṛthā kleśo bhaved eva prabhāyās tatra kā kathā
देवीवाक्येन रुद्रेण ध्यातस् तिमिरनाशनः । आगतो गगनाद् भानुर् नर्मदायोत्तरे तटे
devīvākyena rudreṇa dhyātas timiranāśanaḥ / āgato gaganād bhānur narmadāyottare taṭe
भानुर् उवाच: कस्माद् आह्वानितो देव अन्धकासुरनाशन । देव उवाच: प्रभां पालय हे भानो सन्तोषेण परेण च
bhānur uvāca: kasmād āhvānito deva andhakāsuranāśana / deva uvāca: prabhāṃ pālaya he bhāno santoṣeṇa pareṇa ca
प्रभाया मन्दिरे नित्यं स्थीयतां हिमनाशन । एवं लब्धवरा देवात् प्रभा स्थाप्याह शङ्करम्
prabhāyā mandire nityaṃ sthīyatāṃ himanāśana / evaṃ labdhavarā devāt prabhā sthāpyāha śaṅkaram
स्वांशेन स्थीयताम् अत्र तीर्थमुन्मीलयानघ । मार्कण्डेय उवाच: सर्वदेवम् अयं लिङ्गं स्थापितं पाण्डुनन्दन
svāṃśena sthīyatām atra tīrthamunmīlayānagha / mārkaṇḍeya uvāca: sarvadevam ayaṃ liṅgaṃ sthāpitaṃ pāṇḍunandana
प्रभासेश्वरनामेदं सर्वलोके च दुर्लभम् । अन्यानि यानि तीर्थानि काले ते ऽपि फलन्ति वै
prabhāseśvaranāmedaṃ sarvaloke ca durlabham / anyāni yāni tīrthāni kāle te 'pi phalanti vai
प्रभासंचापि राजेन्द्र सद्यः पुण्यफलप्रदम् । माघमासे च सप्तम्यां विशेषफलदं भवेत्
prabhāsaṃcāpi rājendra sadyaḥ puṇyaphalapradam / māghamāse ca saptamyāṃ viśeṣaphaladaṃ bhavet
अश्वं यो दापयेत् तत्र यथोक्तं ब्राह्मणे नृप । इन्द्रस्य प्राप्यते लोकम् अथवा भास्करं व्रजेत्
aśvaṃ yo dāpayet tatra yathoktaṃ brāhmaṇe nṛpa / indrasya prāpyate lokam athavā bhāskaraṃ vrajet
दौर्भाग्यं नश्यते तत्र स्नानमात्रेण पाण्डव । तत्र तीर्थे तु यो भक्त्या कन्यादानं प्रयच्छति
daurbhāgyaṃ naśyate tatra snānamātreṇa pāṇḍava / tatra tīrthe tu yo bhaktyā kanyādānaṃ prayacchati
ब्राह्मणाय विवाहार्थे दापेयत् पाण्डुनन्दन । समानवयसे विप्रे कुलीने धनिने तथा
brāhmaṇāya vivāhārthe dāpeyat pāṇḍunandana / samānavayase vipre kulīne dhanine tathā
यो ददाति महाराज महापातकसंयुतः । तस्य पापं च नश्येत उदके लवणं यथा
yo dadāti mahārāja mahāpātakasaṃyutaḥ / tasya pāpaṃ ca naśyeta udake lavaṇaṃ yathā
स्वामिद्रोहोद्भवं पापं यत्पापं स्तेयसम्भवम् । कूटसाक्ष्यप्रदं पापं चाण्डालव्रतचारिणाम्
svāmidrohodbhavaṃ pāpaṃ yatpāpaṃ steyasambhavam / kūṭasākṣyapradaṃ pāpaṃ cāṇḍālavratacāriṇām
दाम्भिकं वृक्षकच्छेदम् अगम्यागमनोद्भवम् । ग्रामकूटोद्भवं यच् च गरदं वा प्रवारकम्
dāmbhikaṃ vṛkṣakacchedam agamyāgamanodbhavam / grāmakūṭodbhavaṃ yac ca garadaṃ vā pravārakam
विद्याविक्रयणे यच् च संसर्गोद्भवपातकम् । पत्नीद्रोहोद्भवं घोरं सर्वद्रोहोद्भवं नृप
vidyāvikrayaṇe yac ca saṃsargodbhavapātakam / patnīdrohodbhavaṃ ghoraṃ sarvadrohodbhavaṃ nṛpa
ब्रह्महत्या च यत्पापं यत्पापं भूमिहारिणः । गोवधे चैव यत्पापं गुर्वग्निब्राह्मणेषु च
brahmahatyā ca yatpāpaṃ yatpāpaṃ bhūmihāriṇaḥ / govadhe caiva yatpāpaṃ gurvagnibrāhmaṇeṣu ca
जम्बूप्लक्षाह्वयौ द्वीपौ शाल्मलिश् च भवेन् नृप । कुशक्रौञ्चस् तथा शाकः पुष्करश् चैव सप्तमः
jambūplakṣāhvayau dvīpau śālmaliś ca bhaven nṛpa / kuśakrauñcas tathā śākaḥ puṣkaraś caiva saptamaḥ
तत्पापं विलयं याति कन्यादानेन पाण्डव । भित्त्वाथ भास्करं लोकं शुभं व्रजेत्
tatpāpaṃ vilayaṃ yāti kanyādānena pāṇḍava / bhittvātha bhāskaraṃ lokaṃ śubhaṃ vrajet
क्रीडते रुद्रलोकस्थो यावद् इन्द्राश् चतुर्दश । सर्वपापक्षये जाते शिवो भवति भावतः
krīḍate rudralokastho yāvad indrāś caturdaśa / sarvapāpakṣaye jāte śivo bhavati bhāvataḥ
तावद् भ्रमति तत्तीर्थं प्रभासं पाण्डुनन्दन । सो ऽश्वमेधफलं प्राप्य सत्यम् ईश्वरभाषितम्
tāvad bhramati tattīrthaṃ prabhāsaṃ pāṇḍunandana / so 'śvamedhaphalaṃ prāpya satyam īśvarabhāṣitam
गोदानं च महत्पुण्यं सर्वपापक्षयंकरम् । प्रत्यक्षं सुरभीं तत्र जलधेनुं तथादृतः
godānaṃ ca mahatpuṇyaṃ sarvapāpakṣayaṃkaram / pratyakṣaṃ surabhīṃ tatra jaladhenuṃ tathādṛtaḥ
तिलधेनुप्रदाता च अश्वदाता तथैव च । कन्याविद्याप्रदाता च अक्षयं लोकम् आप्नुयात्
tiladhenupradātā ca aśvadātā tathaiva ca / kanyāvidyāpradātā ca akṣayaṃ lokam āpnuyāt
भूरिवस्त्रां क्षीरयुक्तां धान्योपस्करसंयुताम् । दापयेत् सर्वकामो ऽथ सुरभीं नृपसत्तम
bhūrivastrāṃ kṣīrayuktāṃ dhānyopaskarasaṃyutām / dāpayet sarvakāmo 'tha surabhīṃ nṛpasattama
सप्तसागरपर्यन्ता वेष्टिता तेन भारत । द्वीपेश्वरे तु राजेन्द्र वृषोत्सर्गं जितेन्द्रियैः
saptasāgaraparyantā veṣṭitā tena bhārata / dvīpeśvare tu rājendra vṛṣotsargaṃ jitendriyaiḥ
सर्वकालं तु कर्तव्यं चतुर्दश्यां विशेषतः
sarvakālaṃ tu kartavyaṃ caturdaśyāṃ viśeṣataḥ