इति श्रीस्कन्दपुराणे रेवाखण्डे गर्दभीतीर्थवर्णनो नाम षड्विंशो ऽध्यायः ॥ RKS अध्याय 27 मार्कण्डेय उवाच: गौरीखण्डं ततो गच्छेत् सर्वदेवनमस्कृतम् । तत्र स्नानेन लभते सर्वतीर्थफलं नरः
iti śrīskandapurāṇe revākhaṇḍe gardabhītīrthavarṇano nāma ṣaḍviṃśo 'dhyāyaḥ || RKS adhyāya 27 mārkaṇḍeya uvāca: gaurīkhaṇḍaṃ tato gacchet sarvadevanamaskṛtam / tatra snānena labhate sarvatīrthaphalaṃ naraḥ
तिलोदकप्रदानेन पितॄणां तृप्तिरक्षया । जायते च नृपश्रेष्ठ नात्र कार्या विचारणा
tilodakapradānena pitṝṇāṃ tṛptirakṣayā / jāyate ca nṛpaśreṣṭha nātra kāryā vicāraṇā
गौरीखण्डेश्वरं नाम लिङ्गं पापहरं परम् । तत्रज्ञेयं मणिमयं जलमध्ये व्यवस्थितम्
gaurīkhaṇḍeśvaraṃ nāma liṅgaṃ pāpaharaṃ param / tatrajñeyaṃ maṇimayaṃ jalamadhye vyavasthitam
न तत् पश्यन्ति मनुजाः सर्वैर् देवैस् तु पूजितम् । युधिष्ठिर उवाच: गौरीखण्डेश्वरं नाम तस्मिंस् तीर्थे कथं मुने
na tat paśyanti manujāḥ sarvair devais tu pūjitam / yudhiṣṭhira uvāca: gaurīkhaṇḍeśvaraṃ nāma tasmiṃs tīrthe kathaṃ mune
कथ्यतां च यथा न्यायं विदितं यत् तु साम्प्रतम् । मार्कण्डेय उवाच: पुरादेवगणैः सर्वैः कुमारः शङ्करात्मज
kathyatāṃ ca yathā nyāyaṃ viditaṃ yat tu sāmpratam / mārkaṇḍeya uvāca: purādevagaṇaiḥ sarvaiḥ kumāraḥ śaṅkarātmaja
सैनापत्ये नियुक्तश् च तारकस्य वधं प्रति । कामितास् तेन तत्रैव सर्वास् ताः सुरयोषितः
saināpatye niyuktaś ca tārakasya vadhaṃ prati / kāmitās tena tatraiva sarvās tāḥ surayoṣitaḥ
उपालब्धास् ततः सर्वा उमामाहेश्वरे पुरे । उपालब्धं तु तं श्रुत्वा विषण्णा चैव पार्वती
upālabdhās tataḥ sarvā umāmāheśvare pure / upālabdhaṃ tu taṃ śrutvā viṣaṇṇā caiva pārvatī
कामितं यत्र यत्रैव तत्र तत्रेश्वरेश्वरी
kāmitaṃ yatra yatraiva tatra tatreśvareśvarī
दृष्ट्वा ऽथ लज्जितः सो ऽपि पक्षिणा ऽसौ समाययौ । देवैः परिवृतः श्रीमान् मयूरस्थो महाबलः
dṛṣṭvā 'tha lajjitaḥ so 'pi pakṣiṇā 'sau samāyayau / devaiḥ parivṛtaḥ śrīmān mayūrastho mahābalaḥ
पृष्ठतो ऽनुगता माता रुदतीव सुरेश्वरी । उत्तीर्णा कल्पगां देवी पूजयित्वा महेश्वरम्
pṛṣṭhato 'nugatā mātā rudatīva sureśvarī / uttīrṇā kalpagāṃ devī pūjayitvā maheśvaram
गौरीखण्डं तु विख्यातं त्रिषु लोकेषु तेन तत् । लिङ्गं प्रतिष्ठितं तत्र कुमारेश्वरसंज्ञितम्
gaurīkhaṇḍaṃ tu vikhyātaṃ triṣu lokeṣu tena tat / liṅgaṃ pratiṣṭhitaṃ tatra kumāreśvarasaṃjñitam
मयूरेश्वरलिङ्गं तु भुक्तिमुक्तिफलप्रदम् । यस्य देवस्य माहात्म्यात् मयूरास् त्रिदिवङ्गताः
mayūreśvaraliṅgaṃ tu bhuktimuktiphalapradam / yasya devasya māhātmyāt mayūrās tridivaṅgatāḥ
अर्चनात् तस्य देवस्य तिर्यग्योनिर्न जायते । ततो गच्छेत् महाराज करमर्दासमागमम्
arcanāt tasya devasya tiryagyonirna jāyate / tato gacchet mahārāja karamardāsamāgamam
तत्र स्नातो महाराज स भवे न पुनर् भवेत् । करमर्देश्वरं लिङ्गं पूजयेत् तत्र भारत
tatra snāto mahārāja sa bhave na punar bhavet / karamardeśvaraṃ liṅgaṃ pūjayet tatra bhārata
पितॄणां तर्पणात् तत्र स्वर्गं प्राप्नोति मानवः । युधिष्ठिर उवाच: कथयस्व महाभाग करमर्दासमुद्भवम्
pitṝṇāṃ tarpaṇāt tatra svargaṃ prāpnoti mānavaḥ / yudhiṣṭhira uvāca: kathayasva mahābhāga karamardāsamudbhavam
भाविष्यभूततत्त्वज्ञस् त्रिकालज्ञस् त्रिवेदवित् । मार्कण्डेय उवाच: कथयामि यथादृष्टं शृणु चैकमना नृप
bhāviṣyabhūtatattvajñas trikālajñas trivedavit / mārkaṇḍeya uvāca: kathayāmi yathādṛṣṭaṃ śṛṇu caikamanā nṛpa
मैत्रेयस्याश्रमं पुण्यं ऋषिभिस् तु निषेवितम् । मुनीनां तु सहस्राणि कन्दामूलफलाशिनाम्
maitreyasyāśramaṃ puṇyaṃ ṛṣibhis tu niṣevitam / munīnāṃ tu sahasrāṇi kandāmūlaphalāśinām
निवसन्ति यदा तत्र तपः कर्तुं निरन्तरम् । कस्मिंश्चिद् अन्यकाले तु तस्मिन् मुनिवराश्रमे
nivasanti yadā tatra tapaḥ kartuṃ nirantaram / kasmiṃścid anyakāle tu tasmin munivarāśrame
राजा कुशध्वजो नाम एकच्छत्राधिपो नृप । आगमत् कलातीरं राहुसूर्यसमागमे
rājā kuśadhvajo nāma ekacchatrādhipo nṛpa / āgamat kalātīraṃ rāhusūryasamāgame
अवतीर्णान् मुनीन्सर्वान् यथार्हं प्रणिपत्य च । पितॄणां श्राद्धकालो ऽद्य प्रसादः क्रियतां मयि
avatīrṇān munīnsarvān yathārhaṃ praṇipatya ca / pitṝṇāṃ śrāddhakālo 'dya prasādaḥ kriyatāṃ mayi
ऋषय ऊचुः: गवां दशायुतान्येकप्रसूतानां पयोमुचाम् । सवत्सानां सुवर्णानां घण्टाभरणशोभिनाम्
ṛṣaya ūcuḥ: gavāṃ daśāyutānyekaprasūtānāṃ payomucām / savatsānāṃ suvarṇānāṃ ghaṇṭābharaṇaśobhinām
यदि शक्नोषि दातुं त्वं होमार्थे पितृदेवयोः । तत्र प्रवर्ततां श्राद्धं सत्यम् एतत् तवोदितम्
yadi śaknoṣi dātuṃ tvaṃ homārthe pitṛdevayoḥ / tatra pravartatāṃ śrāddhaṃ satyam etat tavoditam
तेषां तद्वचनं श्रुत्वा मुनीनामूर्ध्वरेतसाम् । कुशध्वजो ऽब्रवीद् वाक्यं ब्राह्मणांस् तान् यथार्थतः
teṣāṃ tadvacanaṃ śrutvā munīnāmūrdhvaretasām / kuśadhvajo 'bravīd vākyaṃ brāhmaṇāṃs tān yathārthataḥ
अनुग्रहमिमं मन्ये यथोक्तं ब्रह्मचारिभिः । ददाम्यहं न सन्देह इहैव मुनिपुङ्गवाः
anugrahamimaṃ manye yathoktaṃ brahmacāribhiḥ / dadāmyahaṃ na sandeha ihaiva munipuṅgavāḥ
भोजयित्वा ततः श्राद्धे ब्राह्मणांस् तान् नृपोत्तमः । सकुशं जलम् आदाय तेभ्यो दत्ता तु गास् तदा
bhojayitvā tataḥ śrāddhe brāhmaṇāṃs tān nṛpottamaḥ / sakuśaṃ jalam ādāya tebhyo dattā tu gās tadā
दत्त्वा दान मुदायुक्तः स जगाम स्वकं पुरम् । स्थितास् तु ब्राह्मणास् तत्र होमकार्यार्थसिद्धये
dattvā dāna mudāyuktaḥ sa jagāma svakaṃ puram / sthitās tu brāhmaṇās tatra homakāryārthasiddhaye
एकस्मिन् वासरे प्राप्ता राक्षसा घोररूपिणः । बुभुक्षिता महादंष्ट्रा विकृतास्या भयानकाः
ekasmin vāsare prāptā rākṣasā ghorarūpiṇaḥ / bubhukṣitā mahādaṃṣṭrā vikṛtāsyā bhayānakāḥ
ब्राह्मणानां तदा गा वै भक्षितुं समुपागतान् । दृष्ट्वा तान् विकृताकारांस् तीव्रनादपरायणान्
brāhmaṇānāṃ tadā gā vai bhakṣituṃ samupāgatān / dṛṣṭvā tān vikṛtākārāṃs tīvranādaparāyaṇān
प्रणष्टास् तु ततः स्थानान् नर्मदाजलम् आविशन् । तत्क्षणाद् दिव्यलोकस्थाः सर्वास् ताः कामधेनवः
praṇaṣṭās tu tataḥ sthānān narmadājalam āviśan / tatkṣaṇād divyalokasthāḥ sarvās tāḥ kāmadhenavaḥ
ततस् ते क्षुधितास् सर्वे ब्राह्मणान् भक्षितुं गताः । हरिं स्मरन्ति ते सर्वे ब्राह्मणाः शंसितव्रताः
tatas te kṣudhitās sarve brāhmaṇān bhakṣituṃ gatāḥ / hariṃ smaranti te sarve brāhmaṇāḥ śaṃsitavratāḥ
रेवाजलं प्रविष्टा वै राक्षसैः परिपीडिताः । विष्णोः प्रस्वेदजस् तत्र प्रवाहो नर्मदां गतः
revājalaṃ praviṣṭā vai rākṣasaiḥ paripīḍitāḥ / viṣṇoḥ prasvedajas tatra pravāho narmadāṃ gataḥ
गोपदं दृश्यते तत्र सर्वामरनमस्कृतम् । करमर्देश्वरं लिङ्गं विष्णुचक्राद् विनिःसृतम्
gopadaṃ dṛśyate tatra sarvāmaranamaskṛtam / karamardeśvaraṃ liṅgaṃ viṣṇucakrād viniḥsṛtam
प्रतिष्ठितं च तत्रैव विष्णुना प्रभविष्णुना । गावश् च ब्राह्मणाश् चैव सत्यम् एतद् ब्रवीमि ते
pratiṣṭhitaṃ ca tatraiva viṣṇunā prabhaviṣṇunā / gāvaś ca brāhmaṇāś caiva satyam etad bravīmi te
ब्रह्मलोकं गताः सर्वे तीर्थस्यास्य प्रभावतः । करमर्देश्वरं तीर्थं सर्वपापप्रणाशनम् । कीर्तितं कर्मणा तेन मह्याम् अमिततेजसा
brahmalokaṃ gatāḥ sarve tīrthasyāsya prabhāvataḥ / karamardeśvaraṃ tīrthaṃ sarvapāpapraṇāśanam / kīrtitaṃ karmaṇā tena mahyām amitatejasā
तत्र स्नाता दिवं यान्ति ये मृता न पुनर्भवाः । श्रवणात् कीर्तनाद् अस्य गोसहस्रफलं लभेत्
tatra snātā divaṃ yānti ye mṛtā na punarbhavāḥ / śravaṇāt kīrtanād asya gosahasraphalaṃ labhet