इति श्रीस्कन्दपुराणे रेवाखण्डे वैदूर्यपर्वतवर्णनं नाम पञ्चत्रिंशो ऽध्यायः ॥ RKS अध्याय 36 मार्कण्डेय उवाच: वसुदानस् तु राजर्षिश् चक्रवर्ती पुरा ऽभवत् । अयोध्याधिपतिः श्रीमान् छक्रतुल्यपराक्रमः
iti śrīskandapurāṇe revākhaṇḍe vaidūryaparvatavarṇanaṃ nāma pañcatriṃśo 'dhyāyaḥ || RKS adhyāya 36 mārkaṇḍeya uvāca: vasudānas tu rājarṣiś cakravartī purā 'bhavat / ayodhyādhipatiḥ śrīmān chakratulyaparākramaḥ
बुभुजे पृथिवी सर्वां ग्रामम् एकम् इवाथ सः । ईजे यागसहस्रेण हयमेधकृतेन च
bubhuje pṛthivī sarvāṃ grāmam ekam ivātha saḥ / īje yāgasahasreṇa hayamedhakṛtena ca
सपादलक्षमधिकं सर्वा जीवन्ति च प्रजाः । न तत्र दीनो दुःखी वा दरिद्रो वा ऽपि कश्चन
sapādalakṣamadhikaṃ sarvā jīvanti ca prajāḥ / na tatra dīno duḥkhī vā daridro vā 'pi kaścana
स्वयं कामदुघा धेनुः पृथिवी सस्यशालिनी । एव पालयतस् तस्य पृथिवीं पृथिवीपते
svayaṃ kāmadughā dhenuḥ pṛthivī sasyaśālinī / eva pālayatas tasya pṛthivīṃ pṛthivīpate
नर्मदादक्षिणे कूले दैत्यास् त्रिदशकण्टकाः । केतुमाली सुकेतुश् च सुमुखो दुन्दुभिस् तथा
narmadādakṣiṇe kūle daityās tridaśakaṇṭakāḥ / ketumālī suketuś ca sumukho dundubhis tathā
धर्मविघ्नं च कर्तारः समुद्भूताः सुरालये । के ऽपि नो शक्नुवन्तीह यज्ञं कर्तुं भयात् तदा
dharmavighnaṃ ca kartāraḥ samudbhūtāḥ surālaye / ke 'pi no śaknuvantīha yajñaṃ kartuṃ bhayāt tadā
वसुदानो ऽब्रवीद् वाक्यं वशिष्ठं ब्रह्मवित्तमम् । कस्मिंस् तीर्थे हि निर्विघ्नो हयमेधो विधीयते
vasudāno 'bravīd vākyaṃ vaśiṣṭhaṃ brahmavittamam / kasmiṃs tīrthe hi nirvighno hayamedho vidhīyate
यज्ञविद्या विधानेन निर्दिश्य मम कथ्यताम् । तस्य तद् वचनं श्रुत्वा वसुदानस्य धीमतः
yajñavidyā vidhānena nirdiśya mama kathyatām / tasya tad vacanaṃ śrutvā vasudānasya dhīmataḥ
वशिष्ठश् चाब्रवीद् वाक्यं राजानं प्रति भारत । न शक्यते मुखः कर्तुं हयमेधो विशेषतः
vaśiṣṭhaś cābravīd vākyaṃ rājānaṃ prati bhārata / na śakyate mukhaḥ kartuṃ hayamedho viśeṣataḥ
अमरेश्वरस्य मूर्तिर् वै दक्षिणाशामुखे स्थिता । दानवैर् निर्जितास् तत्र सर्वे देवाः सवासवाः
amareśvarasya mūrtir vai dakṣiṇāśāmukhe sthitā / dānavair nirjitās tatra sarve devāḥ savāsavāḥ
यज्ञभागं ग्रहीतुं न शक्नुवन्ति कदाचन । एतस्मात् कारणाद् राजन् सत्यम् एतत् तवोदितम्
yajñabhāgaṃ grahītuṃ na śaknuvanti kadācana / etasmāt kāraṇād rājan satyam etat tavoditam
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा वशिष्ठस्य महात्मनः । चुकोप वसुदानश् च प्रत्याह च पुरोधसम्
tasya tadvacanaṃ śrutvā vaśiṣṭhasya mahātmanaḥ / cukopa vasudānaś ca pratyāha ca purodhasam
हत्वैतान् राक्षसान् पापानद्य वै देवकण्टकान् । देवानां च प्रसादेन करिष्ये यागम् उत्तमम्
hatvaitān rākṣasān pāpānadya vai devakaṇṭakān / devānāṃ ca prasādena kariṣye yāgam uttamam
एवमुक्त्वा ययौ राजा सर्वसम्भारसंवृतः । ब्राह्मणैः सहितो विद्वान् ऋत्विग्भिर् वेदपारगैः
evamuktvā yayau rājā sarvasambhārasaṃvṛtaḥ / brāhmaṇaiḥ sahito vidvān ṛtvigbhir vedapāragaiḥ
गवां च पञ्चलक्षाणि सवत्सानां पयोमुचाम् । सपादलक्षमश्वानां दन्तिनाम् अयुतं तथा
gavāṃ ca pañcalakṣāṇi savatsānāṃ payomucām / sapādalakṣamaśvānāṃ dantinām ayutaṃ tathā
मणिमाणिक्यरत्नानि हेमरूप्यवसूनि च । विविधं भक्ष्यभोज्यं च आज्यं व्रीहितिलांस् तथा
maṇimāṇikyaratnāni hemarūpyavasūni ca / vividhaṃ bhakṣyabhojyaṃ ca ājyaṃ vrīhitilāṃs tathā
मण्डपान् यज्ञयूपांश् च समादाय नृपोत्तमः । एवं प्रवर्तिते यज्ञे निर्विघ्नेन तु भारत
maṇḍapān yajñayūpāṃś ca samādāya nṛpottamaḥ / evaṃ pravartite yajñe nirvighnena tu bhārata
आवभृत्योदकैः क्लिन्ना वसुधा हेमनिर्मिता । बभूवुर् लुलिता ये तु कर्दमे मृगपक्षिणः
āvabhṛtyodakaiḥ klinnā vasudhā hemanirmitā / babhūvur lulitā ye tu kardame mṛgapakṣiṇaḥ
ते हेमवर्णकाः सर्वे बभूवुस् तत्र भारत । युगपत् पूजिता यत्र ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः
te hemavarṇakāḥ sarve babhūvus tatra bhārata / yugapat pūjitā yatra brahmaviṣṇumaheśvarāḥ
होमाच् च पृथक् क्षीराज्यप्रवाहास् तत्र निर्गताः । गवां मूत्रप्रवाहश् च तत्राभूत् नृपसत्तम
homāc ca pṛthak kṣīrājyapravāhās tatra nirgatāḥ / gavāṃ mūtrapravāhaś ca tatrābhūt nṛpasattama
स्नानोदकं च देवानाम् ऋषिभिर् वेदपारगैः । यत् कृतं तत् प्रवाहश् च तत्रासीत् नृपसत्तम
snānodakaṃ ca devānām ṛṣibhir vedapāragaiḥ / yat kṛtaṃ tat pravāhaś ca tatrāsīt nṛpasattama
प्रवाहेषु च सर्वेषु मिलितेषु तदा नृप । आपगा कपिला नाम दृष्टा ब्रह्मर्षिदैवतैः
pravāheṣu ca sarveṣu militeṣu tadā nṛpa / āpagā kapilā nāma dṛṣṭā brahmarṣidaivataiḥ
नर्मदासङ्गमस् तत्र रुद्रावर्तः प्रकीर्तितः । ततस् तु ब्राह्मणाः सर्वे दक्षिणाभिः प्रपूजिताः
narmadāsaṅgamas tatra rudrāvartaḥ prakīrtitaḥ / tatas tu brāhmaṇāḥ sarve dakṣiṇābhiḥ prapūjitāḥ
गजाश्वरथमारूढा नानाभरणभूषिताः । तुष्टा देवगणाः सर्वे ऊचुस् तं पार्थिवं तदा
gajāśvarathamārūḍhā nānābharaṇabhūṣitāḥ / tuṣṭā devagaṇāḥ sarve ūcus taṃ pārthivaṃ tadā
वरं वृणु महाभाग यज्ञेनानेन सुव्रत । वसुदान उवाच: रेवाकपिलसम्भेदे स्नात्वा ऽभ्यर्च्य महेश्वरम्
varaṃ vṛṇu mahābhāga yajñenānena suvrata / vasudāna uvāca: revākapilasambhede snātvā 'bhyarcya maheśvaram
विमानैस् त्रिदिवं यान्तु ये मृता न पुनर्भवाः । इमं वरम् अहं मन्ये दीयतां मदनुग्रहात्
vimānais tridivaṃ yāntu ye mṛtā na punarbhavāḥ / imaṃ varam ahaṃ manye dīyatāṃ madanugrahāt
देवा ऊचुः: कामं कामं फलिष्यन्ति चिन्तितास् ते मनोरथाः । वरं दत्त्वा च भो राजन् प्रीता वै देवतास् ततः
devā ūcuḥ: kāmaṃ kāmaṃ phaliṣyanti cintitās te manorathāḥ / varaṃ dattvā ca bho rājan prītā vai devatās tataḥ
स्वं स्वं विमानम् आरुह्य मुदितास् त्रिदिवं ययुः । वसुदानो ऽपि राजर्षिर् ब्राह्मणैर् वेदपारगैः
svaṃ svaṃ vimānam āruhya muditās tridivaṃ yayuḥ / vasudāno 'pi rājarṣir brāhmaṇair vedapāragaiḥ
मुदा परमया युक्तो ह्ययोध्याम् आययौ तदा । तीर्थस्यास्य प्रभावेण सान्तः पुरपरिच्छदः
mudā paramayā yukto hyayodhyām āyayau tadā / tīrthasyāsya prabhāveṇa sāntaḥ puraparicchadaḥ
भोगांश् च पुष्कलान् भुक्त्वा गतो माहेश्वरं पुरम् । एतत् ते कथितं सर्वं रेवाकपिलसङ्गमम्
bhogāṃś ca puṣkalān bhuktvā gato māheśvaraṃ puram / etat te kathitaṃ sarvaṃ revākapilasaṅgamam
श्रवणात् कीर्तनाद् अस्य मुच्यते भवबन्धनात्
śravaṇāt kīrtanād asya mucyate bhavabandhanāt