इति श्रीस्कन्दपुराणे रेवाखण्डे चक्रस्वामिवर्णनो नामाष्टत्रिंशत्तमो ऽध्यायः ॥ RKS अध्याय 39 युधिष्ठिर उवाच: लिङ्गं व्याघ्रेश्वरं नाम विघ्नकर्तृसमागमे । कथितं यन् महाभाग सर्वपापविमोक्षणम्
iti śrīskandapurāṇe revākhaṇḍe cakrasvāmivarṇano nāmāṣṭatriṃśattamo 'dhyāyaḥ || RKS adhyāya 39 yudhiṣṭhira uvāca: liṅgaṃ vyāghreśvaraṃ nāma vighnakartṛsamāgame / kathitaṃ yan mahābhāga sarvapāpavimokṣaṇam
प्रभावं वेदितुं तस्य पुनर् इच्छाम्य् अहं मुने । मार्कण्डेय उवाच: शृणु राजन् कथां दिव्यां सर्वपापप्रणाशिनीम्
prabhāvaṃ vedituṃ tasya punar icchāmy ahaṃ mune / mārkaṇḍeya uvāca: śṛṇu rājan kathāṃ divyāṃ sarvapāpapraṇāśinīm
बभ्रुर् नाम पुरा चासीद्राजा परमधार्मिकः । पुण्ड्रवर्द्धनवासी च सत्यधर्मपरायणः
babhrur nāma purā cāsīdrājā paramadhārmikaḥ / puṇḍravarddhanavāsī ca satyadharmaparāyaṇaḥ
पितुः क्षयाहे सम्प्राप्ते श्राद्धकाले सुसंयतः । नित्यं नैमित्तिकं कर्म पित्रर्थं स चकार ह
pituḥ kṣayāhe samprāpte śrāddhakāle susaṃyataḥ / nityaṃ naimittikaṃ karma pitrarthaṃ sa cakāra ha
यज्ञकाले निवृत्ते ऽथ बुद्धिं प्राप्य तु भारत । चिन्तयामास राजासौ किंकरोमीती चाब्रवीत्
yajñakāle nivṛtte 'tha buddhiṃ prāpya tu bhārata / cintayāmāsa rājāsau kiṃkaromītī cābravīt
ऋषयो निरपेक्षाशाः कन्दमूलफलाशिनः । विप्रातिथिं न पश्यामि कम् भोजयितुम् उत्सहे
ṛṣayo nirapekṣāśāḥ kandamūlaphalāśinaḥ / viprātithiṃ na paśyāmi kam bhojayitum utsahe
संचिन्त्य विप्रभोज्यार्थं पाकम् अप्सु व्यनिक्षिपत् । ऋग्वेदश् च ततो वाक्यं कोपात् प्राह ततस् तदा
saṃcintya viprabhojyārthaṃ pākam apsu vyanikṣipat / ṛgvedaś ca tato vākyaṃ kopāt prāha tatas tadā
इदानीं द्वापरस्यान्ते वर्तते पापसंभवः । वैवस्वते ऽन्तरे प्राप्ते ब्राह्मणा लब्धकामुकाः
idānīṃ dvāparasyānte vartate pāpasaṃbhavaḥ / vaivasvate 'ntare prāpte brāhmaṇā labdhakāmukāḥ
ते भुञ्जन् कामुकाः सर्वे राजद्रव्यं सकिल्बिषम् । देशे कदाचित् पुण्याहे भारद्वाजाश्रमंगतः
te bhuñjan kāmukāḥ sarve rājadravyaṃ sakilbiṣam / deśe kadācit puṇyāhe bhāradvājāśramaṃgataḥ
सो ऽभिवाद्य नमस्कृत्य मुनिं तत्र व्यवस्थितः । भारद्वाजो ऽब्रवीद् वाक्यं तस्मै दत्त्वासनं महत्
so 'bhivādya namaskṛtya muniṃ tatra vyavasthitaḥ / bhāradvājo 'bravīd vākyaṃ tasmai dattvāsanaṃ mahat
स्वागतं ते महाराज कुशलं सह भार्यया । चिरं दृष्टो ऽसि धर्मज्ञ एकाकी त्वं कथंचन
svāgataṃ te mahārāja kuśalaṃ saha bhāryayā / ciraṃ dṛṣṭo 'si dharmajña ekākī tvaṃ kathaṃcana
राजोवाच: अद्य मे कुशलं ब्रह्मंस्त्वत्पादाम्बुजदर्शनात् । महर्षे श्राद्धकालो ऽयां पितॄणां मम वर्तते
rājovāca: adya me kuśalaṃ brahmaṃstvatpādāmbujadarśanāt / maharṣe śrāddhakālo 'yāṃ pitṝṇāṃ mama vartate
भोजये ऽहं यथा विप्रं तथा त्वं कर्तुम् अर्हसि । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा भारद्वाजो ऽब्रवीद् वचः
bhojaye 'haṃ yathā vipraṃ tathā tvaṃ kartum arhasi / tasya tadvacanaṃ śrutvā bhāradvājo 'bravīd vacaḥ
महर्षीणां सहस्राणि तुष्टानाम् ऊर्ध्वरेतसाम् । हंसलोमशमुख्यानां यदि भोजयितुं क्षमः
maharṣīṇāṃ sahasrāṇi tuṣṭānām ūrdhvaretasām / haṃsalomaśamukhyānāṃ yadi bhojayituṃ kṣamaḥ
पश्चात् प्रवर्तते श्राद्धं सत्यम् एतद् ब्रवीम्य् अहम् । दद्या हेममयं पीठं दद्या धान्यं तथा वसु
paścāt pravartate śrāddhaṃ satyam etad bravīmy aham / dadyā hemamayaṃ pīṭhaṃ dadyā dhānyaṃ tathā vasu
मधुधेनुं तथा दिव्यां पयोधेनुं तथैव च । अग्निशौचस्य कौपीनं वस्त्रस्य तु विशाम्पते
madhudhenuṃ tathā divyāṃ payodhenuṃ tathaiva ca / agniśaucasya kaupīnaṃ vastrasya tu viśāmpate
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा भारद्वाजस्य भूपतिः । एवमस्त्विति तं चोक्त्वा सर्वं पत्न्यै न्यवेदयत्
tasya tadvacanaṃ śrutvā bhāradvājasya bhūpatiḥ / evamastviti taṃ coktvā sarvaṃ patnyai nyavedayat
महोक्षं कल्पयित्वा पितृकार्यं निवर्तये । श्रौतस्मार्तादिकं कर्म आमिषं पितृतर्पणम्
mahokṣaṃ kalpayitvā pitṛkāryaṃ nivartaye / śrautasmārtādikaṃ karma āmiṣaṃ pitṛtarpaṇam
इत्यादिस्मृतिवाक्यानि पर्यालोच्य पुनः पुनः । महोक्षं च ततो हत्वा तर्पयामास तान् पितॄन्
ityādismṛtivākyāni paryālocya punaḥ punaḥ / mahokṣaṃ ca tato hatvā tarpayāmāsa tān pitṝn
अनड्वाहं पशुं ज्ञात्वा भारद्वाजादयस् ततः । कुपिताः कर्मणा तेन राज्ञीं राजानम् एव च
anaḍvāhaṃ paśuṃ jñātvā bhāradvājādayas tataḥ / kupitāḥ karmaṇā tena rājñīṃ rājānam eva ca
कोपसंभारसंतप्ता गर्हयन्तो ऽब्रुवंस् तदा । सुरामांसादिमाध्वीकं कृत्वा गोमांसभक्षणम्
kopasaṃbhārasaṃtaptā garhayanto 'bruvaṃs tadā / surāmāṃsādimādhvīkaṃ kṛtvā gomāṃsabhakṣaṇam
तप्तकृच्छ्रं चरेद् विप्रो मौञ्जीबन्धेन शूद्ध्यति । अभक्षभक्षणं कृत्वा करीषाग्नौ विशेद् द्विजः
taptakṛcchraṃ cared vipro mauñjībandhena śūddhyati / abhakṣabhakṣaṇaṃ kṛtvā karīṣāgnau viśed dvijaḥ
घातितानि त्वया चाष्टौ सहस्राणि तपस्विनाम् । हव्यं देवा न गृह्णन्ति कथं च पितरः पुनः
ghātitāni tvayā cāṣṭau sahasrāṇi tapasvinām / havyaṃ devā na gṛhṇanti kathaṃ ca pitaraḥ punaḥ
त्वया वै क्रतवश्चेष्टास्ते गता वै श्वयोनिषु । व्यर्थमास तपस्ते ऽद्य मूलनाशस् त्वया कृतः
tvayā vai kratavaśceṣṭāste gatā vai śvayoniṣu / vyarthamāsa tapaste 'dya mūlanāśas tvayā kṛtaḥ
बभ्रुर् उवाच: वेदोक्तं यः परित्यज्य धर्ममन्यं समाचरेत् । दशवर्षसहस्राणि श्वयोनौ जायते ध्रुवम्
babhrur uvāca: vedoktaṃ yaḥ parityajya dharmamanyaṃ samācaret / daśavarṣasahasrāṇi śvayonau jāyate dhruvam
वेदार्थनिन्दका ये वै ब्राह्मणा ज्ञानदुर्बलाः । इह जन्मनि शूद्रास्ते मृताः श्वानो भवन्ति ते
vedārthanindakā ye vai brāhmaṇā jñānadurbalāḥ / iha janmani śūdrāste mṛtāḥ śvāno bhavanti te
गोमेधो हयमेधश् च नरमेधस् तथा ऽपरः । क्षत्रियास्त्वथ जीवन्ति पूज्यन्ते देवमानुषैः
gomedho hayamedhaś ca naramedhas tathā 'paraḥ / kṣatriyāstvatha jīvanti pūjyante devamānuṣaiḥ
राज्ञस् तद्वचनं श्रुत्वा भारद्वाजो ऽशपत् नृपम् । यस्मान् महोक्षमांसेन तार्पिता ब्राह्मणास् त्वया
rājñas tadvacanaṃ śrutvā bhāradvājo 'śapat nṛpam / yasmān mahokṣamāṃsena tārpitā brāhmaṇās tvayā
भवतु अनेन पापेन व्याघ्रो व्याघ्री तव प्रिया । दिव्यं वर्षसहस्रं तु वसुधां विचरिष्यथः
bhavatu anena pāpena vyāghro vyāghrī tava priyā / divyaṃ varṣasahasraṃ tu vasudhāṃ vicariṣyathaḥ
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा मुनेर् अमिततेजसः । सुधर्मा चाब्रवीद् वाक्यं राजपत्नी यशस्विनी
tasya tadvacanaṃ śrutvā muner amitatejasaḥ / sudharmā cābravīd vākyaṃ rājapatnī yaśasvinī
वेदोक्तकर्मकर्ता तु यतः शप्तः पतिर् मम । पतिव्रता च निर्दोषा धर्मिष्ठा ऽहं तथैव च
vedoktakarmakartā tu yataḥ śaptaḥ patir mama / pativratā ca nirdoṣā dharmiṣṭhā 'haṃ tathaiva ca
दशवर्षसहस्राणि तेन पापेन दुःखिताः । भविष्यथ महाघोरा यूयं वै ब्रह्मराक्षसाः
daśavarṣasahasrāṇi tena pāpena duḥkhitāḥ / bhaviṣyatha mahāghorā yūyaṃ vai brahmarākṣasāḥ
निर्जले मरुदेशे च अपरे कण्टकावृते । क्षुधार्ताश् च तृषार्ताश् च काकगृध्रैर् अनुद्रुताः
nirjale marudeśe ca apare kaṇṭakāvṛte / kṣudhārtāś ca tṛṣārtāś ca kākagṛdhrair anudrutāḥ
भारद्वाजश् च राज्ञी च शप्त्वा तत्र परस्परम् । भारद्वाजश् च सार्द्धं तैः कृत्वा पुण्यं ततो नृप
bhāradvājaś ca rājñī ca śaptvā tatra parasparam / bhāradvājaś ca sārddhaṃ taiḥ kṛtvā puṇyaṃ tato nṛpa
ब्रह्मलोकं जगामाथ ब्राह्मणैः सह भारत । सो ऽभिवाद्य यथा न्यायं ब्रह्माणं सुरसत्तमम्
brahmalokaṃ jagāmātha brāhmaṇaiḥ saha bhārata / so 'bhivādya yathā nyāyaṃ brahmāṇaṃ surasattamam
सर्वं न्यवेदयत् तत्राभक्षभोज्यं च यत्कृतम् । ब्रह्मोवाच: लोकापचरितं कर्म [] कार्यं देववर्जितम्
sarvaṃ nyavedayat tatrābhakṣabhojyaṃ ca yatkṛtam / brahmovāca: lokāpacaritaṃ karma [] kāryaṃ devavarjitam
[Gअप् इन् Oरिगिनल्] उक्तानि च निषिद्धानि धर्माधर्मविचारणे । लोकोक्तं विहितं कर्म त्रयी मार्गं विचारितम्
[Gap in Original] uktāni ca niṣiddhāni dharmādharmavicāraṇe / lokoktaṃ vihitaṃ karma trayī mārgaṃ vicāritam
कर्तव्यं तु प्रयत्नेन स्वर्गमोक्षप्रदायकम् । बोधिता ब्राह्मणास् तेन ब्रह्मणा नृपतिस् तदा
kartavyaṃ tu prayatnena svargamokṣapradāyakam / bodhitā brāhmaṇās tena brahmaṇā nṛpatis tadā
शापान्तः कथितस् तेषां तेनैव परमेष्ठिना । शापस्यान्तो मया दृष्टो भवतां पापकर्मिणाम्
śāpāntaḥ kathitas teṣāṃ tenaiva parameṣṭhinā / śāpasyānto mayā dṛṣṭo bhavatāṃ pāpakarmiṇām
पुण्यक्षये च शप्तास् तु सम्प्राप्ते तु युगान्तरे । नर्मदातीरवासी यो मार्कण्डेयो महामुनिः
puṇyakṣaye ca śaptās tu samprāpte tu yugāntare / narmadātīravāsī yo mārkaṇḍeyo mahāmuniḥ
स दास्यत्य् उपदेशं वो येन मोक्षम् अवाप्स्यथ । ततः कालेन महता मार्कण्डेयं मुनिं गताः
sa dāsyaty upadeśaṃ vo yena mokṣam avāpsyatha / tataḥ kālena mahatā mārkaṇḍeyaṃ muniṃ gatāḥ
दैवयोगेन ते सर्वे कल्पगा तीरवासिनम् । अभिवाद्य यथा न्यायं तम् ऋषिं प्रणिपत्य च
daivayogena te sarve kalpagā tīravāsinam / abhivādya yathā nyāyaṃ tam ṛṣiṃ praṇipatya ca
स्थिताः स्वकर्म तत्रैव व्याहरन्तः परस्परम् । दृष्ट्वा तांश् चिन्तयामास मार्कण्डेयो महामुनिः
sthitāḥ svakarma tatraiva vyāharantaḥ parasparam / dṛṣṭvā tāṃś cintayāmāsa mārkaṇḍeyo mahāmuniḥ
मिथुनं व्याघ्ररूपेण व्याहरन् मानुषीं गिरम् । केन कर्मविपाकेन ब्राह्मणा ब्रह्मराक्षसाः
mithunaṃ vyāghrarūpeṇa vyāharan mānuṣīṃ giram / kena karmavipākena brāhmaṇā brahmarākṣasāḥ
एवं संचिन्त्य मार्कण्डो भारद्वाजम् अथाब्रवीत् । दम्पती व्याघ्ररूपेण ब्राह्मणा ब्रह्मराक्षसाः
evaṃ saṃcintya mārkaṇḍo bhāradvājam athābravīt / dampatī vyāghrarūpeṇa brāhmaṇā brahmarākṣasāḥ
यूयं च विकृताकाराः कथयध्वं कथं च तत् । भारद्वाज उवाच: शृणु ब्रह्मन् समासेन कथ्यमानं वचो मम
yūyaṃ ca vikṛtākārāḥ kathayadhvaṃ kathaṃ ca tat / bhāradvāja uvāca: śṛṇu brahman samāsena kathyamānaṃ vaco mama
भविष्यभूततत्त्वज्ञ त्रिकालज्ञ त्रिवेदवित् । बभ्रुर् नामा चक्रवर्ती पुण्ड्रवर्धनसंस्थितः
bhaviṣyabhūtatattvajña trikālajña trivedavit / babhrur nāmā cakravartī puṇḍravardhanasaṃsthitaḥ
सुधर्मा नाम तस्यैव धर्मपत्नी पतिव्रता । एकदा श्राद्धकाले तु नातिथिं प्राप्तवान् द्विजम्
sudharmā nāma tasyaiva dharmapatnī pativratā / ekadā śrāddhakāle tu nātithiṃ prāptavān dvijam
संचिन्त्याथ तद् आत्मानम् आगतो ह्याश्रमं मम । पादौ जग्राह शिरसा ततो वचनम् अब्रवीत्
saṃcintyātha tad ātmānam āgato hyāśramaṃ mama / pādau jagrāha śirasā tato vacanam abravīt
पितॄणां श्राद्धकालो मे प्रसादः क्रियतां मयि । ततो मयोपदिष्टो ऽसौ मुनींस् त्वं भोजयाधुना
pitṝṇāṃ śrāddhakālo me prasādaḥ kriyatāṃ mayi / tato mayopadiṣṭo 'sau munīṃs tvaṃ bhojayādhunā
महोक्षं शातयित्वा तु भोजितास् ते तपोधनाः । शप्तो मया च शीघ्रं त्वं व्याघ्रयोनिं गमिष्यसि
mahokṣaṃ śātayitvā tu bhojitās te tapodhanāḥ / śapto mayā ca śīghraṃ tvaṃ vyāghrayoniṃ gamiṣyasi
निर्भर्त्स्य मां च तत्पत्नी शशाप ब्रह्मराक्षसाः । यूयं भवत वै सर्वे मरुदेशे क्षुधार्दिताः
nirbhartsya māṃ ca tatpatnī śaśāpa brahmarākṣasāḥ / yūyaṃ bhavata vai sarve marudeśe kṣudhārditāḥ
ब्रह्माणं च ततः प्राप्ता विवादेन परस्परम् । ब्रह्मणा प्रेषितास् ते ऽमी त्वत् सकाशम् इहागताः
brahmāṇaṃ ca tataḥ prāptā vivādena parasparam / brahmaṇā preṣitās te 'mī tvat sakāśam ihāgatāḥ
एतत् ते कथितं सर्वं कारणं विकृते महत् । नान्यत् स्थानं प्रपश्यामो यत्रास्माकं स्थितिर् भवेत्
etat te kathitaṃ sarvaṃ kāraṇaṃ vikṛte mahat / nānyat sthānaṃ prapaśyāmo yatrāsmākaṃ sthitir bhavet
न दिवा नैव रात्रिश् च न सूर्यो न च चन्द्रमाः । न ग्रहा नैव ऋक्षाणि ऋषयो यत्र मण्डलम्
na divā naiva rātriś ca na sūryo na ca candramāḥ / na grahā naiva ṛkṣāṇi ṛṣayo yatra maṇḍalam
सरितः सागराः शैला भूतग्रामं चतुर्विधम् । आसीद् इदं तमो भूतमादि मध्यान्तवार्जितम्
saritaḥ sāgarāḥ śailā bhūtagrāmaṃ caturvidham / āsīd idaṃ tamo bhūtamādi madhyāntavārjitam
मुग्धा वयं न जानीमो न चाज्ञायत किंचन । न्यग्रोधं नर्मदामध्ये मेघाभं कालरूपिणम्
mugdhā vayaṃ na jānīmo na cājñāyata kiṃcana / nyagrodhaṃ narmadāmadhye meghābhaṃ kālarūpiṇam
त्वां वै सर्वद्विजश्रेष्ठं नान्य पश्यामि किंचन । त्वं पिता नो गुरुश् चैव हरिर् धाता स्वयं शिवः
tvāṃ vai sarvadvijaśreṣṭhaṃ nānya paśyāmi kiṃcana / tvaṃ pitā no guruś caiva harir dhātā svayaṃ śivaḥ
अकामतः कृतं पापं स्वयम् एतद् उपार्जितम् । त्वत्प्रसादात् मुनिश्रेष्ठ मुञ्चामो घोरकिल्बिषात्
akāmataḥ kṛtaṃ pāpaṃ svayam etad upārjitam / tvatprasādāt muniśreṣṭha muñcāmo ghorakilbiṣāt
नाभुक्तं क्षीयते कर्म कल्पकोटिशतैर् अपि । अवश्यम् एव भोक्तव्यं कृतं कर्म शुभाशभम्
nābhuktaṃ kṣīyate karma kalpakoṭiśatair api / avaśyam eva bhoktavyaṃ kṛtaṃ karma śubhāśabham
मार्कण्डेय उवाच: शाकल्यस्याश्रमं पुण्यं ब्रह्मर्षिगणसेवितम् । वैदूर्यात् पश्चिमे भागे यत्र देवो महेश्वरः
mārkaṇḍeya uvāca: śākalyasyāśramaṃ puṇyaṃ brahmarṣigaṇasevitam / vaidūryāt paścime bhāge yatra devo maheśvaraḥ
तत्र गत्वा च यूयं वै तपश्चोग्रं करिष्यथ । जपध्यानपरा नित्यं कन्दमूलफलाशिनः
tatra gatvā ca yūyaṃ vai tapaścograṃ kariṣyatha / japadhyānaparā nityaṃ kandamūlaphalāśinaḥ
एवं द्वादशवर्षाणि संतिष्ठध्वं द्विजोत्तमाः । यावद् वै वेदमानेन पुनः सृष्टिः प्रवर्तते
evaṃ dvādaśavarṣāṇi saṃtiṣṭhadhvaṃ dvijottamāḥ / yāvad vai vedamānena punaḥ sṛṣṭiḥ pravartate
तमो भूतम् इदं सर्वं न प्राज्ञायत किंचन । सर्वं चकार भगवान् महाकालवपुर्धरः
tamo bhūtam idaṃ sarvaṃ na prājñāyata kiṃcana / sarvaṃ cakāra bhagavān mahākālavapurdharaḥ
प्राणिनां कर्मणा ह्येतज् जगत्कालवशङ्गतम् । वायुरग्निर्जलं पृथ्वी भूतग्रामश् चतुर्विधः
prāṇināṃ karmaṇā hyetaj jagatkālavaśaṅgatam / vāyuragnirjalaṃ pṛthvī bhūtagrāmaś caturvidhaḥ
कालस्य भोजनं सर्वं भस्मपुञ्जम् इवाभवत् । नाश्चर्यम् अत्र कर्तव्यं पुनः सृष्टिर् भविष्यति
kālasya bhojanaṃ sarvaṃ bhasmapuñjam ivābhavat / nāścaryam atra kartavyaṃ punaḥ sṛṣṭir bhaviṣyati
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा सर्वे ते पापयोनयः । नमस्कृत्य मुनिश्रेष्ठं मार्कण्डं कल्पवासिनम्
tasya tadvacanaṃ śrutvā sarve te pāpayonayaḥ / namaskṛtya muniśreṣṭhaṃ mārkaṇḍaṃ kalpavāsinam
राजा च राजपत्नी च ऋषयो विमलेश्वरम् । जग्मुः कालेन महता पुनःसृष्टिः प्रवर्तिता
rājā ca rājapatnī ca ṛṣayo vimaleśvaram / jagmuḥ kālena mahatā punaḥsṛṣṭiḥ pravartitā
स्वयं प्रजापतिर् ब्रह्मा ससर्ज विविधाः प्रजाः । कलाः काष्ठा मुहूर्ताश् च जगत्स्थावरजङ्गमम्
svayaṃ prajāpatir brahmā sasarja vividhāḥ prajāḥ / kalāḥ kāṣṭhā muhūrtāś ca jagatsthāvarajaṅgamam
सरितः सागरान् गुल्मान् पर्वतां च लतास् तथा । आपो ऽग्निं वै तथा वायुं भूतग्रामं चतुर्विधम्
saritaḥ sāgarān gulmān parvatāṃ ca latās tathā / āpo 'gniṃ vai tathā vāyuṃ bhūtagrāmaṃ caturvidham
सूर्यं च दक्षिणे नेत्रे सो ऽसृजत् प्राणिनस् तथा । वामनेत्रे हिमांशुं च स तथा पर्यकल्पयत्
sūryaṃ ca dakṣiṇe netre so 'sṛjat prāṇinas tathā / vāmanetre himāṃśuṃ ca sa tathā paryakalpayat
एतद् ऋक्षवरैः सार्द्धं पवित्रं ध्रुवमण्डलम् । विवस्वतः प्रभां चैव सर्वलोकप्रकाशिनीम्
etad ṛkṣavaraiḥ sārddhaṃ pavitraṃ dhruvamaṇḍalam / vivasvataḥ prabhāṃ caiva sarvalokaprakāśinīm
सृष्टा चान्द्रमसी ज्योत्स्ना दिवा रात्री तथैव च । अपरेषु च द्वीपेषु न सूर्यो नैव चन्द्रमाः
sṛṣṭā cāndramasī jyotsnā divā rātrī tathaiva ca / apareṣu ca dvīpeṣu na sūryo naiva candramāḥ
रौद्री प्रभा ऽस्ति तत्रैवं पुनः सृष्टिः प्रवर्तिता । पूर्णे तु द्वादशे वर्षे शापान्ते समुपस्थिते
raudrī prabhā 'sti tatraivaṃ punaḥ sṛṣṭiḥ pravartitā / pūrṇe tu dvādaśe varṣe śāpānte samupasthite
अर्चयित्वा महेशानं रेवाव्याघ्रसमागमे । भारद्वाजादयः सर्वे ब्रह्मलोकम् अवाप्नुयुः
arcayitvā maheśānaṃ revāvyāghrasamāgame / bhāradvājādayaḥ sarve brahmalokam avāpnuyuḥ
कामिकं यानम् आरुह्य राजा मुनियुतस् तदा । तीर्थस्यास्य प्रभावेण उमामाहेश्वरे पुरे
kāmikaṃ yānam āruhya rājā muniyutas tadā / tīrthasyāsya prabhāveṇa umāmāheśvare pure
व्याघ्रेश्वरो व्याघ्रकर्तृसङ्गमे त्रिदशार्चितः । अन्यल् लिङ्गं न पश्यामि दिव्यं वै विमलेश्वरात्
vyāghreśvaro vyāghrakartṛsaṅgame tridaśārcitaḥ / anyal liṅgaṃ na paśyāmi divyaṃ vai vimaleśvarāt
अर्चनात् तस्य लिङ्गस्य दर्शनात् स्पर्शनात् तथा । ब्रह्महत्या प्रणश्येत पापेष्व् अन्येषु का कथा
arcanāt tasya liṅgasya darśanāt sparśanāt tathā / brahmahatyā praṇaśyeta pāpeṣv anyeṣu kā kathā
तीर्थेषु श्राद्धकरणात् पितॄणाम् अक्षया गतिः । कल्पकोटिसहस्राणि कल्पकोटिशतानि च
tīrtheṣu śrāddhakaraṇāt pitṝṇām akṣayā gatiḥ / kalpakoṭisahasrāṇi kalpakoṭiśatāni ca
तीर्थस्यास्य प्रभावेण लोके क्रीडन्ति वैष्णवे । एतत् ते कथितं सर्वं यथादृष्टं यथाश्रुतम्
tīrthasyāsya prabhāveṇa loke krīḍanti vaiṣṇave / etat te kathitaṃ sarvaṃ yathādṛṣṭaṃ yathāśrutam
श्रवणात् कीर्तनाद् अस्य अश्वमेधफलं लभेत्
śravaṇāt kīrtanād asya aśvamedhaphalaṃ labhet