इति श्रीस्कन्दपुराणे रेवाखण्डे दुर्वासश्चरित्रे एरण्डीतीर्थवर्णनो नाम चतुश्चत्वारिंशो ऽध्यायः RKS अध्याय 45 मार्कण्डेय उवाच: ततो गच्छेत् महाभाग रेवाशल्याविशल्ययोः । तत्र स्नात्वा दिवं याति फलं यज्ञेश्वराज्ञया
iti śrīskandapurāṇe revākhaṇḍe durvāsaścaritre eraṇḍītīrthavarṇano nāma catuścatvāriṃśo 'dhyāyaḥ RKS adhyāya 45 mārkaṇḍeya uvāca: tato gacchet mahābhāga revāśalyāviśalyayoḥ / tatra snātvā divaṃ yāti phalaṃ yajñeśvarājñayā
तत्र यज्ञेश्वरां लिङ्गं धूपेश्वरमनुत्तमम् । सिद्धिदं मोक्षदं विद्धि न ते पश्यन्ति मानवाः
tatra yajñeśvarāṃ liṅgaṃ dhūpeśvaramanuttamam / siddhidaṃ mokṣadaṃ viddhi na te paśyanti mānavāḥ
तिलोदकप्रदानेन चान्नदानेन भारत । पितरस्तृप्तिम् आयान्ति यावच् चन्द्रार्कतारकम्
tilodakapradānena cānnadānena bhārata / pitarastṛptim āyānti yāvac candrārkatārakam
पौर्णमास्यां तु सोमे वै व्यतीपाते च संक्रमे । दानं यत् क्रियते तत्र तस्य पुण्यफलं शृणु
paurṇamāsyāṃ tu some vai vyatīpāte ca saṃkrame / dānaṃ yat kriyate tatra tasya puṇyaphalaṃ śṛṇu
भरतेन कृतस् तत्र हयमेधः पुरा यथा । तत् ते ऽहं कथयिष्यामि शृणु कौन्तेय साम्प्रतम्
bharatena kṛtas tatra hayamedhaḥ purā yathā / tat te 'haṃ kathayiṣyāmi śṛṇu kaunteya sāmpratam
भरतो नाम राजासीत् सूर्यवंशे विशाम्पते । प्रशशास महाराज कृत्स्नं वै स महीतलम्
bharato nāma rājāsīt sūryavaṃśe viśāmpate / praśaśāsa mahārāja kṛtsnaṃ vai sa mahītalam
यावत् तृणं विजानीया यावत्कीर्तिश् च भास्करः । तावद् वै भरतक्षेत्रं सशैलवनकाननम्
yāvat tṛṇaṃ vijānīyā yāvatkīrtiś ca bhāskaraḥ / tāvad vai bharatakṣetraṃ saśailavanakānanam
एकदा स नृपश्रेष्ठो यज्ञकर्मपरायणः । भृगोर् दक्षिणभागे तु कुण्डमण्डपमण्डिताम्
ekadā sa nṛpaśreṣṭho yajñakarmaparāyaṇaḥ / bhṛgor dakṣiṇabhāge tu kuṇḍamaṇḍapamaṇḍitām
दशयोजनविस्तीर्णां यज्ञभूमिं चकार ह । गवां हि दशलक्षाणि सवत्सानां पयोमुचाम्
daśayojanavistīrṇāṃ yajñabhūmiṃ cakāra ha / gavāṃ hi daśalakṣāṇi savatsānāṃ payomucām
लक्षम् एकं हयानां च दन्तिनाम् अयुतं तथा । मणिमाणिक्यरत्नानि वासांसि विविधानि च
lakṣam ekaṃ hayānāṃ ca dantinām ayutaṃ tathā / maṇimāṇikyaratnāni vāsāṃsi vividhāni ca
यज्ञोपस्करम् आदाय सर्वसंभारसंवृतः । वेदध्वनिनिनादेन दिवं भूमिं च संस्पृशन्
yajñopaskaram ādāya sarvasaṃbhārasaṃvṛtaḥ / vedadhvanininādena divaṃ bhūmiṃ ca saṃspṛśan
होमेन देवतास् तृप्ताः सप्तलोकनिवासिनः । एवं प्रवर्तिते यज्ञे राज्ञश् चामिततेजसः
homena devatās tṛptāḥ saptalokanivāsinaḥ / evaṃ pravartite yajñe rājñaś cāmitatejasaḥ
यज्ञविध्वंसनार्थं तु राक्षसा रौद्ररूपिणः । माल्यवांश् च सुमाली च सुकेशी शङ्खदूषणौ
yajñavidhvaṃsanārthaṃ tu rākṣasā raudrarūpiṇaḥ / mālyavāṃś ca sumālī ca sukeśī śaṅkhadūṣaṇau
राक्षसाना सहस्राणि समायातास्तु सत्वरम् । भग्नानि यज्ञवस्तूनि त्रिषु लोकेषु दारुणैः
rākṣasānā sahasrāṇi samāyātāstu satvaram / bhagnāni yajñavastūni triṣu lokeṣu dāruṇaiḥ
प्रणष्टा देवताः सर्वा ऋत्विजश् च निपातिताः । एवं विनाशिते यज्ञे रक्षोभिश् च ततो ऽनघ
praṇaṣṭā devatāḥ sarvā ṛtvijaś ca nipātitāḥ / evaṃ vināśite yajñe rakṣobhiś ca tato 'nagha
कोपाज् जज्वाल राजापि हुताशन इवाहुतः । जघान राक्षसान् सर्वान् गिरीन् वज्रधरो यथा
kopāj jajvāla rājāpi hutāśana ivāhutaḥ / jaghāna rākṣasān sarvān girīn vajradharo yathā
प्रणष्टान् भयमीतांश् च पतितान् धरणीतले । राक्षसैर् निहतान् दृष्ट्वा ब्राह्मणान् ऋत्विजस् तथा
praṇaṣṭān bhayamītāṃś ca patitān dharaṇītale / rākṣasair nihatān dṛṣṭvā brāhmaṇān ṛtvijas tathā
शोकाविष्टस् ततः प्राह भरतो देवमन्त्रिणम् । गुरुस् त्वं सर्वदेवानां त्रिकालज्ञस् त्रिवेदवित्
śokāviṣṭas tataḥ prāha bharato devamantriṇam / gurus tvaṃ sarvadevānāṃ trikālajñas trivedavit
ब्रह्महत्यादिकं पापं ममार्थे देवकण्टकैः । प्रायश्चित्तं मया कार्यं किं त्वं ब्रूहि बृहस्पते
brahmahatyādikaṃ pāpaṃ mamārthe devakaṇṭakaiḥ / prāyaścittaṃ mayā kāryaṃ kiṃ tvaṃ brūhi bṛhaspate
बृहस्पतिर् उवाच: विद्यां संजीवनीं ते ऽहं ददामि नृपसत्तम । जीविता ब्राह्मणा देवाः शशंसुर् देवमन्त्रिणम्
bṛhaspatir uvāca: vidyāṃ saṃjīvanīṃ te 'haṃ dadāmi nṛpasattama / jīvitā brāhmaṇā devāḥ śaśaṃsur devamantriṇam
ततो निवर्तितो यज्ञः समग्रवरदक्षिणः । यूपमूलसमुद्भूता शल्या चैव विशल्यका
tato nivartito yajñaḥ samagravaradakṣiṇaḥ / yūpamūlasamudbhūtā śalyā caiva viśalyakā
प्रविवेश महाराज नर्मदां लोकपावनीम् । ततो देवाः समारुह्य स्वं स्वं यानं दिवं ययुः
praviveśa mahārāja narmadāṃ lokapāvanīm / tato devāḥ samāruhya svaṃ svaṃ yānaṃ divaṃ yayuḥ
भरतो ऽपि द्विजैः सार्द्धं प्रविवेश पुरीं ततः । तेन शल्या विशल्या च विख्याता भुवनत्रये
bharato 'pi dvijaiḥ sārddhaṃ praviveśa purīṃ tataḥ / tena śalyā viśalyā ca vikhyātā bhuvanatraye
भरतेश्वरलिङ्गं च ब्रह्मयोन्यां समास्थितम् । एतत् ते कथितं राजन्यथादृष्टं यथाश्रुतम्
bharateśvaraliṅgaṃ ca brahmayonyāṃ samāsthitam / etat te kathitaṃ rājanyathādṛṣṭaṃ yathāśrutam
श्रवणात् कीर्तनाद् अस्य न विशेद् योनिसङ्कटे
śravaṇāt kīrtanād asya na viśed yonisaṅkaṭe