RKS अध्याय 71 मार्कण्डेय उवाच: दीप्तकेश्वरदेवेशं सिद्धलिङ्गं प्रकीर्तितम् । नातः परतरं किंचित् त्रिषु लोकेषु विश्रुतम्
RKS adhyāya 71 mārkaṇḍeya uvāca: dīptakeśvaradeveśaṃ siddhaliṅgaṃ prakīrtitam / nātaḥ parataraṃ kiṃcit triṣu lokeṣu viśrutam
दर्शनाद् दीप्तदेवस्य स्पर्शनाद् अर्चनात् तथा । अनेकभाविकं घोरं क्षणमात्रेण नश्यति
darśanād dīptadevasya sparśanād arcanāt tathā / anekabhāvikaṃ ghoraṃ kṣaṇamātreṇa naśyati
अर्चयेद् दिनम् एकं तु यो मुहूर्तं तु मानवः । न तस्य पुनरावृत्तिर् घोरे संसारसागरे
arcayed dinam ekaṃ tu yo muhūrtaṃ tu mānavaḥ / na tasya punarāvṛttir ghore saṃsārasāgare
मोक्षदा नाम चामुण्डा विद्धि गौरीं सरस्वतीम् । स्तुतः सहस्रनाम्ना वै विष्णुना ब्रह्मणा स्वयम्
mokṣadā nāma cāmuṇḍā viddhi gaurīṃ sarasvatīm / stutaḥ sahasranāmnā vai viṣṇunā brahmaṇā svayam
स्तुतानि तानि लिङ्गानि रेवाया उत्तरे तटे । ओंकारश्चाधिदेवश् च बिल्वाम्रकमहेश्वरः
stutāni tāni liṅgāni revāyā uttare taṭe / oṃkāraścādhidevaś ca bilvāmrakamaheśvaraḥ
शुक्लेश्वरो भृगुश् चेति द्वीपेश्वरत्रिलोचनौ । वैवस्वते ऽन्तरे प्राप्ते आदिकल्पेकृतेयुगे
śukleśvaro bhṛguś ceti dvīpeśvaratrilocanau / vaivasvate 'ntare prāpte ādikalpekṛteyuge
श्रीपतिः परमाद्यश् च द्वितीयश् च पितामहः । तृतीयो देवराजश् च चतुर्थः सूर्य एव च
śrīpatiḥ paramādyaś ca dvitīyaś ca pitāmahaḥ / tṛtīyo devarājaś ca caturthaḥ sūrya eva ca
पञ्चमः कथितः सोमः षष्ठो राहुः प्रकीर्तितः । सप्तमश् च शनिश् चैव त्वष्टमः केतुकः स्मृतः
pañcamaḥ kathitaḥ somaḥ ṣaṣṭho rāhuḥ prakīrtitaḥ / saptamaś ca śaniś caiva tvaṣṭamaḥ ketukaḥ smṛtaḥ
वैश्वानरश् च नवमो दशमश् च दिगीश्वरः । एकादशो वैक्रमश् च द्वादशो वारुणस् तथा
vaiśvānaraś ca navamo daśamaś ca digīśvaraḥ / ekādaśo vaikramaś ca dvādaśo vāruṇas tathā
त्रयोदशश् च वायुर् वै धनदश् च चतुर्दशः । नाना पदप्रकारेण स्तुतो देव उमापतिः
trayodaśaś ca vāyur vai dhanadaś ca caturdaśaḥ / nānā padaprakāreṇa stuto deva umāpatiḥ
विष्णुना देवनाथेन ब्रह्मणा च सुरासुरैः । स्थिरः स्थाणुः प्रभाभानुः प्रवरो वरदो वरः
viṣṇunā devanāthena brahmaṇā ca surāsuraiḥ / sthiraḥ sthāṇuḥ prabhābhānuḥ pravaro varado varaḥ
हरिश्च हरिणाख्यश् च सर्वभूतहरः प्रभुः । प्रवृत्तिश् च निवृत्तिश् च नियमः शाश्वतो ध्रुवः
hariśca hariṇākhyaś ca sarvabhūtaharaḥ prabhuḥ / pravṛttiś ca nivṛttiś ca niyamaḥ śāśvato dhruvaḥ
श्मशानवासी भगवान् खेचरो गोचरस् तथा । अभिवन्द्यो महाकर्मा तपस्वी भूतभावनः
śmaśānavāsī bhagavān khecaro gocaras tathā / abhivandyo mahākarmā tapasvī bhūtabhāvanaḥ
उन्मत्तवेषप्रच्छन्नः सर्वलोकप्रजापतिः । महारूपो महाकायः सर्वलोकप्रजापतिः
unmattaveṣapracchannaḥ sarvalokaprajāpatiḥ / mahārūpo mahākāyaḥ sarvalokaprajāpatiḥ
परात्मा सर्वभूतानां विरूपो वामनो मनुः । लोकपालो पिहितात्मा प्रसन्नो भवनाशनः
parātmā sarvabhūtānāṃ virūpo vāmano manuḥ / lokapālo pihitātmā prasanno bhavanāśanaḥ
प्रवृत्तश् च महाङ्गश् च निचयो नियताश्रयः । सर्वकामः स्वयम्भूश् च आदिनादिकरो निधिः
pravṛttaś ca mahāṅgaś ca nicayo niyatāśrayaḥ / sarvakāmaḥ svayambhūś ca ādinādikaro nidhiḥ
सहस्राक्षो विरूपाक्षः सोमो नक्षत्रसाधकः । चन्द्रः सूर्यः शनिः केतुर्ग्रहो ग्रहपतिर्वरः
sahasrākṣo virūpākṣaḥ somo nakṣatrasādhakaḥ / candraḥ sūryaḥ śaniḥ keturgraho grahapatirvaraḥ
तपोद्रष्टा बलः स्थातुर् मृगबाणार्पणो ऽनघः । महातपा दीर्घतपा आदिर्दीनानुकम्पनः
tapodraṣṭā balaḥ sthātur mṛgabāṇārpaṇo 'naghaḥ / mahātapā dīrghatapā ādirdīnānukampanaḥ
सवत्सरकरो मन्त्रः प्रमाणं परमं तपः । योगी योगमहावीर्यो महारेता हरो हरः
savatsarakaro mantraḥ pramāṇaṃ paramaṃ tapaḥ / yogī yogamahāvīryo mahāretā haro haraḥ
महाचेताश् च सर्वज्ञः सबीजो ऽपहरो हरः । कमण्डलुधरो धन्वी प्राणहस्तः प्रतापवान्
mahācetāś ca sarvajñaḥ sabījo 'paharo haraḥ / kamaṇḍaludharo dhanvī prāṇahastaḥ pratāpavān
अंशो ऽनीशस् तथा शूली खट्वाङ्गी पट्टिशी तथा । शुचिश् च शुचिरूपश्च तेजस्तेजस्करो निधिः
aṃśo 'nīśas tathā śūlī khaṭvāṅgī paṭṭiśī tathā / śuciś ca śucirūpaśca tejastejaskaro nidhiḥ
उष्णीषी च सुवक्त्राश्च उदक्यो वितनस् तथा । हरिश् च हरिनेत्रश् च सुतीर्थः कृष्ण एव च
uṣṇīṣī ca suvaktrāśca udakyo vitanas tathā / hariś ca harinetraś ca sutīrthaḥ kṛṣṇa eva ca
शृगालरूपी सर्वार्थः शुण्डीशुद्धः कमण्डलुः । अजश् च गन्धमाली च मृगरूपी कपालभृत्
śṛgālarūpī sarvārthaḥ śuṇḍīśuddhaḥ kamaṇḍaluḥ / ajaś ca gandhamālī ca mṛgarūpī kapālabhṛt
ऊर्ध्वरेता ऊर्ध्वसाक्षी ऊर्ध्वबाहुर्नभः स्थलः । त्रिजटी च निवासश् च रुद्रः सेनापतिर्विभुः
ūrdhvaretā ūrdhvasākṣī ūrdhvabāhurnabhaḥ sthalaḥ / trijaṭī ca nivāsaś ca rudraḥ senāpatirvibhuḥ
अहश् चरो रात्रिचरः सुवासश्च दिशाम्पतिः । राजहा दैत्यहा चैव धातारूपगुणात्मकः
ahaś caro rātricaraḥ suvāsaśca diśāmpatiḥ / rājahā daityahā caiva dhātārūpaguṇātmakaḥ
सिंहशार्दूलरूपश् च आर्द्रचर्मधरो हरः । कालयोगी महानादः सर्ववासश्चतुष्पथः
siṃhaśārdūlarūpaś ca ārdracarmadharo haraḥ / kālayogī mahānādaḥ sarvavāsaścatuṣpathaḥ
दुर्वारप्रेतचारी च भूतचारी महेश्वरः । बहुभूतो बहुधनः सर्वार्थो रुचिरा गतिः
durvārapretacārī ca bhūtacārī maheśvaraḥ / bahubhūto bahudhanaḥ sarvārtho rucirā gatiḥ
नृत्यप्रियो नृत्यकर्ता नर्तकश् च बलाहकः । घोरो महातपा वासो नित्यो गिरिधरो नभः
nṛtyapriyo nṛtyakartā nartakaś ca balāhakaḥ / ghoro mahātapā vāso nityo giridharo nabhaḥ
सहस्रभूतो विज्ञेयो व्यवसायश् च निश्चयः । अमर्षो मर्षणो दक्षो दक्षक्रतुविनाशनः
sahasrabhūto vijñeyo vyavasāyaś ca niścayaḥ / amarṣo marṣaṇo dakṣo dakṣakratuvināśanaḥ
दक्षयज्ञापहारी च सुमहो मध्यमस् तथा । तेजो ऽपहारी बलिहा मुदितश् चार्चितो भवः
dakṣayajñāpahārī ca sumaho madhyamas tathā / tejo 'pahārī balihā muditaś cārcito bhavaḥ
गम्भीरघोषो गम्भीरो गभीरो हव्यवाहनः । न्यग्रोधरूपो न्यग्रोधऋक्षवर्णः प्रभुर् विभुः
gambhīraghoṣo gambhīro gabhīro havyavāhanaḥ / nyagrodharūpo nyagrodhaṛkṣavarṇaḥ prabhur vibhuḥ
तीक्ष्णबाणश् च हर्यक्षो महेशः कर्मकालवित् । दीक्षः प्रसादितो यज्ञः समुद्रो वडवानलः
tīkṣṇabāṇaś ca haryakṣo maheśaḥ karmakālavit / dīkṣaḥ prasādito yajñaḥ samudro vaḍavānalaḥ
हुताशश् च हृताशास्यः प्रसन्नात्मा हृताशनः । महातेजाः सुतेजाश् च विजयो जय एव च
hutāśaś ca hṛtāśāsyaḥ prasannātmā hṛtāśanaḥ / mahātejāḥ sutejāś ca vijayo jaya eva ca
ज्योतिषामयनं सिद्धिः सन्धिर्विग्रह एव च । शिखी दण्डी जटी ज्वाली मूर्तोदो दुर्बलो बहिः
jyotiṣāmayanaṃ siddhiḥ sandhirvigraha eva ca / śikhī daṇḍī jaṭī jvālī mūrtodo durbalo bahiḥ
वैणवी पापवेतालः कालाग्निः कालदण्डकः । नक्षत्रविग्रहो वृद्धिरजो गन्धवहो ऽग्रजः
vaiṇavī pāpavetālaḥ kālāgniḥ kāladaṇḍakaḥ / nakṣatravigraho vṛddhirajo gandhavaho 'grajaḥ
प्रजापतिर् हरिर् बाहुर्विभागः सर्वतोमुखः । विमोचनः सुरगणो हिरण्यकवचो भवः
prajāpatir harir bāhurvibhāgaḥ sarvatomukhaḥ / vimocanaḥ suragaṇo hiraṇyakavaco bhavaḥ
अरजो धूलिधारी च महाचारी श्रुतश्रवाः । अनादिः सर्वभूतादिः सर्वस्याद्यः पिता गुरुः
arajo dhūlidhārī ca mahācārī śrutaśravāḥ / anādiḥ sarvabhūtādiḥ sarvasyādyaḥ pitā guruḥ
व्यालरूपो महावासी हीनमाली तरङ्गवित् । त्रिपदस् त्र्यम्बको ऽव्यक्तः सर्वबन्धविमोचकः
vyālarūpo mahāvāsī hīnamālī taraṅgavit / tripadas tryambako 'vyaktaḥ sarvabandhavimocakaḥ
सांख्यप्रसादो दुर्वासाः सर्वसाधुनिषेवितः । प्रस्कन्दनो विभागश् च तुल्यो यज्ञविभागवित्
sāṃkhyaprasādo durvāsāḥ sarvasādhuniṣevitaḥ / praskandano vibhāgaś ca tulyo yajñavibhāgavit
सर्ववासी सर्वचारी दुर्वासा भैरवो यमः । हिमो हिमकरो यज्ञः सर्वधाता बुधोत्तमः
sarvavāsī sarvacārī durvāsā bhairavo yamaḥ / himo himakaro yajñaḥ sarvadhātā budhottamaḥ
लोहिताक्षो महाक्षश् च विजयाख्यो विशारदः । संग्रहो विग्रहः कर्म सर्प राजविभूषणः
lohitākṣo mahākṣaś ca vijayākhyo viśāradaḥ / saṃgraho vigrahaḥ karma sarpa rājavibhūṣaṇaḥ
मुख्यो विमुक्तदेहश् च देहचारी च कर्दमः । सर्वाचारः प्रसादश् च खेचरो बलरूपधृक्
mukhyo vimuktadehaś ca dehacārī ca kardamaḥ / sarvācāraḥ prasādaś ca khecaro balarūpadhṛk
आकाशवृत्तिरूपश् च निपात उरगः खलः । रौद्ररूपः सुरादित्यो वसुरश्मिः सुवर्चसः
ākāśavṛttirūpaś ca nipāta uragaḥ khalaḥ / raudrarūpaḥ surādityo vasuraśmiḥ suvarcasaḥ
वसुवेगो महावेगो मनोवेगो निशाचरः । सर्वावासः श्रियावास आपदीशकलो हरः
vasuvego mahāvego manovego niśācaraḥ / sarvāvāsaḥ śriyāvāsa āpadīśakalo haraḥ
मुनिर् आत्मगतिर् लोकः सहस्रवदनो विभुः । यक्षी च यक्षराजश् च श्येनो दीप्तिर् विशाम्पतिः
munir ātmagatir lokaḥ sahasravadano vibhuḥ / yakṣī ca yakṣarājaś ca śyeno dīptir viśāmpatiḥ
उन्मदो मदनाकारो ऽप्य् अर्थानर्थकरो महान् । सिद्धयोगो ऽपहारी च सिद्धः सर्वार्थसाधकः
unmado madanākāro 'py arthānarthakaro mahān / siddhayogo 'pahārī ca siddhaḥ sarvārthasādhakaḥ
भिक्षुश् च भिक्षुरूपश् च विभुः षण्णां मृदुत्वचः । महासेनो विशाखश् च यष्टिभागो गवाम्पतिः
bhikṣuś ca bhikṣurūpaś ca vibhuḥ ṣaṇṇāṃ mṛdutvacaḥ / mahāseno viśākhaś ca yaṣṭibhāgo gavāmpatiḥ
वज्रहस्तश् च विष्टम्भिर् विष्ठः स्तम्भन एव च । ऋक्षो रिपुकरः कालो मधुर्मधुकलोचनः
vajrahastaś ca viṣṭambhir viṣṭhaḥ stambhana eva ca / ṛkṣo ripukaraḥ kālo madhurmadhukalocanaḥ
वाचस्पत्यो वाजसेनो नैष्ठश्चाश्रमसूचकः । ब्रह्मचारी लोकचारी सर्वचारी सुरत्नवित्
vācaspatyo vājaseno naiṣṭhaścāśramasūcakaḥ / brahmacārī lokacārī sarvacārī suratnavit
ईशान ईश्वरः कालो निशाचारी त्वम् एकधृक् । अमितश्चाप्रमेयश् च नदीनदकरो ऽव्ययः
īśāna īśvaraḥ kālo niśācārī tvam ekadhṛk / amitaścāprameyaś ca nadīnadakaro 'vyayaḥ
नन्दीश्वरः सुनन्दी च नन्दनो नन्दवर्द्धनः । नागहारो विहारी च कालो ब्रह्मविदां वरः
nandīśvaraḥ sunandī ca nandano nandavarddhanaḥ / nāgahāro vihārī ca kālo brahmavidāṃ varaḥ
चतुर्मुखो महालिङ्गश्चतुर्लिङ्गस् तथैव च । लिङ्गाध्यक्षः सुरध्यक्षो कालाध्यक्षो युगावहः
caturmukho mahāliṅgaścaturliṅgas tathaiva ca / liṅgādhyakṣaḥ suradhyakṣo kālādhyakṣo yugāvahaḥ
उमापतिरुमाकान्तो जाह्नवी धृतिमान् वरः । सर्वार्थः सर्वभूतार्थो नित्यः सर्वव्रतः शुचिः
umāpatirumākānto jāhnavī dhṛtimān varaḥ / sarvārthaḥ sarvabhūtārtho nityaḥ sarvavrataḥ śuciḥ
यो न ब्रह्मादिभिर् देवो जायते न महर्षिभिः । स्तोतव्यः स कथं नाथ परमात्मा परात्परः
yo na brahmādibhir devo jāyate na maharṣibhiḥ / stotavyaḥ sa kathaṃ nātha paramātmā parātparaḥ
जिह्वाचापल्यम् अस्माकं क्षमस्व परमेश्वर । शिवं कुरुष्व देवानां स्वर्ग्याणां पुष्टिवर्धनम्
jihvācāpalyam asmākaṃ kṣamasva parameśvara / śivaṃ kuruṣva devānāṃ svargyāṇāṃ puṣṭivardhanam
मार्कण्डेय उवाच: श्रुत्वा स्तोत्रमिदं देवः श्रीमान् द्वीपेश्वरः शिवः । प्रसन्नब्रवीद् देवान् प्रार्थयध्वं वरं सुराः
mārkaṇḍeya uvāca: śrutvā stotramidaṃ devaḥ śrīmān dvīpeśvaraḥ śivaḥ / prasannabravīd devān prārthayadhvaṃ varaṃ surāḥ
देवा ऊचुः: यदि तुष्टो महेशानो देवानां वरदः प्रभुः । तद् विनाशाय दैत्यानां त्राता भव महेश्वर
devā ūcuḥ: yadi tuṣṭo maheśāno devānāṃ varadaḥ prabhuḥ / tad vināśāya daityānāṃ trātā bhava maheśvara
पापकर्माधमश् चैव पञ्चलिङ्गानि यो ऽर्चयेत् । सो ऽपि तां गतिम् आप्नोति दुर्लभा या महामखैः
pāpakarmādhamaś caiva pañcaliṅgāni yo 'rcayet / so 'pi tāṃ gatim āpnoti durlabhā yā mahāmakhaiḥ
शक्रेणाभिवृतस् तत्र देवदेव उमापतिः । पुरा नाम्नां सहस्रेण सुरासुरनमस्कृतः
śakreṇābhivṛtas tatra devadeva umāpatiḥ / purā nāmnāṃ sahasreṇa surāsuranamaskṛtaḥ
शिवप्रसादसम्पन्नो देवराजस् ततो ऽभवत् । धनदेन स्तुतस् तत्र देवो लक्षेश्वरः प्रभुः
śivaprasādasampanno devarājas tato 'bhavat / dhanadena stutas tatra devo lakṣeśvaraḥ prabhuḥ
मोक्षदा नाम गौरीं च तां देवीं विद्धि भारत । मोक्षेश्वरं सिद्धलिङ्गं सुरासुरनमस्कृतम्
mokṣadā nāma gaurīṃ ca tāṃ devīṃ viddhi bhārata / mokṣeśvaraṃ siddhaliṅgaṃ surāsuranamaskṛtam
सिद्धैर् विद्याधरैर् यक्षैर् गन्धर्वैः किन्नरैर् नरैः । देवत्वं समनुप्राप्तं पञ्चलिङ्गसमर्चनात्
siddhair vidyādharair yakṣair gandharvaiḥ kinnarair naraiḥ / devatvaṃ samanuprāptaṃ pañcaliṅgasamarcanāt
कुबेरो मारुतश् चैव वरुणो निरृतिस् तथा । वैवस्वतो यमश् चैव ततश् च नरकेश्वरः
kubero mārutaś caiva varuṇo nirṛtis tathā / vaivasvato yamaś caiva tataś ca narakeśvaraḥ
तस्य लिङ्गस्य माहात्म्यात् सूर्यपुत्रो महायशाः । अन्यैर् अभिष्टुतस् तत्र पूर्वं द्वीपेश्वरः प्रभुः
tasya liṅgasya māhātmyāt sūryaputro mahāyaśāḥ / anyair abhiṣṭutas tatra pūrvaṃ dvīpeśvaraḥ prabhuḥ
भक्त्या नामसहस्रेण स्तुतः पूज्यतमः शिवः । सोमेनातो ऽभवत् तत्र शम्भोः शिरसि भूषणम्
bhaktyā nāmasahasreṇa stutaḥ pūjyatamaḥ śivaḥ / somenāto 'bhavat tatra śambhoḥ śirasi bhūṣaṇam
रोहिण्या ऽभ्यर्चिता गौरी सुभगा तेन साभवत् । ऋक्षैर् योगतरैस् तद्वत् स्तुतो देवः पिनाकधृक्
rohiṇyā 'bhyarcitā gaurī subhagā tena sābhavat / ṛkṣair yogatarais tadvat stuto devaḥ pinākadhṛk
ततस् तैर् भास्करेणैव तभः स्थलमलं कृतम् । व्याधयः कालमृत्युश् च चित्रगुप्तश् च लेखकः
tatas tair bhāskareṇaiva tabhaḥ sthalamalaṃ kṛtam / vyādhayaḥ kālamṛtyuś ca citraguptaś ca lekhakaḥ
तथा शक्रः सुरगणैर् एतैः परिवृतः प्रभुः । पापिष्ठानां महारौद्रो धर्मिष्ठानां प्रसादवान्
tathā śakraḥ suragaṇair etaiḥ parivṛtaḥ prabhuḥ / pāpiṣṭhānāṃ mahāraudro dharmiṣṭhānāṃ prasādavān
कोट्यो ऽष्टौ चोर्ध्वकेशा रौद्राश् च विकृताननाः । पतिव्रतासहस्रैश् च तथा मासोपवासिभिः
koṭyo 'ṣṭau cordhvakeśā raudrāś ca vikṛtānanāḥ / pativratāsahasraiś ca tathā māsopavāsibhiḥ
किल्किलारवशब्दैश् च धर्मराजपुरोत्तमम् । व्याप्तं तु परितः श्रीमदसंख्यातैर् मनोरमैः
kilkilāravaśabdaiś ca dharmarājapurottamam / vyāptaṃ tu paritaḥ śrīmadasaṃkhyātair manoramaiḥ
श्रुत्वा तेषां रवं सार्द्धं धर्मराजः सभासदैः । श्वेतवस्त्रपरीधानः श्वेतमाल्यानुलेपनः
śrutvā teṣāṃ ravaṃ sārddhaṃ dharmarājaḥ sabhāsadaiḥ / śvetavastraparīdhānaḥ śvetamālyānulepanaḥ
पादचारी गतः क्षिप्रं यत्र ते यानसंस्थिताः । कृताञ्जलिपुटो भूत्वा पप्रच्छ शुभकर्मणः
pādacārī gataḥ kṣipraṃ yatra te yānasaṃsthitāḥ / kṛtāñjalipuṭo bhūtvā papraccha śubhakarmaṇaḥ
यथा शक्तेन योगेन धर्मं धर्मोत्तरं महत् । कस्माद् देशात् समायाताः कथं पुण्यमुपार्जितम्
yathā śaktena yogena dharmaṃ dharmottaraṃ mahat / kasmād deśāt samāyātāḥ kathaṃ puṇyamupārjitam
विमानारूढा ऊचुः: कुरुक्षेत्रे तपस् तप्तं गङ्गायां च विशेषतः । सर्वेषाम् एव लोकानां द्वारं तद्धि प्रतिष्ठितम्
vimānārūḍhā ūcuḥ: kurukṣetre tapas taptaṃ gaṅgāyāṃ ca viśeṣataḥ / sarveṣām eva lokānāṃ dvāraṃ taddhi pratiṣṭhitam
धर्माधर्मं तव बलं कारणं चेति तत्त्वतः । वाराणसी प्रयागश् च गङ्गासागरसङ्गमः
dharmādharmaṃ tava balaṃ kāraṇaṃ ceti tattvataḥ / vārāṇasī prayāgaś ca gaṅgāsāgarasaṅgamaḥ
पितृतीर्थं महापुण्यं पुष्करं नैमिषं तथा । केदारं भैरवं चैव तथा रुद्रमहालयम्
pitṛtīrthaṃ mahāpuṇyaṃ puṣkaraṃ naimiṣaṃ tathā / kedāraṃ bhairavaṃ caiva tathā rudramahālayam
सरस्वतीरुद्रकोटिः प्रभासं शशिभूषणम् । नानातीर्थसहस्रेषु दानयज्ञतपः कृतम्
sarasvatīrudrakoṭiḥ prabhāsaṃ śaśibhūṣaṇam / nānātīrthasahasreṣu dānayajñatapaḥ kṛtam
एतत् ते कथितं सर्वं सूर्यपुत्रमहायशः । अन्ये दृष्ट्वा यथा न्यायं धर्मराजं ततस् तथा
etat te kathitaṃ sarvaṃ sūryaputramahāyaśaḥ / anye dṛṣṭvā yathā nyāyaṃ dharmarājaṃ tatas tathā
ऊचुः सर्वे वचः श्लक्ष्णं धर्मराजं यथोदितम् । न त्वं प्रभुः सुकृतिनां ब्रह्मा विष्णुः शिवः प्रभुः
ūcuḥ sarve vacaḥ ślakṣṇaṃ dharmarājaṃ yathoditam / na tvaṃ prabhuḥ sukṛtināṃ brahmā viṣṇuḥ śivaḥ prabhuḥ
पापकर्मरता ये तु तेषां शास्ता यमः स्वयम् । यम उवाच: गत्वा कैलासमायामि यावत् तावत् प्रतीक्षताम्
pāpakarmaratā ye tu teṣāṃ śāstā yamaḥ svayam / yama uvāca: gatvā kailāsamāyāmi yāvat tāvat pratīkṣatām
एवम् उक्त्वा ययौ राजन् कैलासं स नगोत्तमम् । यस्मिन् शिवाद्यास् ते सर्वे पार्वती षण्मुखस् तथा
evam uktvā yayau rājan kailāsaṃ sa nagottamam / yasmin śivādyās te sarve pārvatī ṣaṇmukhas tathā
स्तुवन्ति देवताः सर्वादेवदेवम् उमापतिम् । नृत्यन्ति चाग्रतः केचिद् उत्पत्य निपतन्ति च
stuvanti devatāḥ sarvādevadevam umāpatim / nṛtyanti cāgrataḥ kecid utpatya nipatanti ca
तं दृष्ट्वा तादृशं शम्भुं स्तुवन्तं दीप्ततेजसम् । स्तुवन्नामसहस्रेण देवदेवं पिनाकिनम्
taṃ dṛṣṭvā tādṛśaṃ śambhuṃ stuvantaṃ dīptatejasam / stuvannāmasahasreṇa devadevaṃ pinākinam
साष्टाङ्गं च नमस्कृत्य धर्मराजो ऽब्रवीद् इदम् । ये ऽस्मत्पुरीं समायातास् तेषां का गतिर् उच्यते
sāṣṭāṅgaṃ ca namaskṛtya dharmarājo 'bravīd idam / ye 'smatpurīṃ samāyātās teṣāṃ kā gatir ucyate
प्रहसन्न् अब्रवीद् देवो धर्मराजं युधिष्ठिर । अत्र प्रयान्तु ते सर्वे ये रेवातीरवासिनः
prahasann abravīd devo dharmarājaṃ yudhiṣṭhira / atra prayāntu te sarve ye revātīravāsinaḥ
अन्यतीर्थनिवासा ये भोगान् भुञ्जन्तु ते दिवि । शिववाक्यं ततः श्रुत्वा ब्रह्माविष्णुर् यथातथम्
anyatīrthanivāsā ye bhogān bhuñjantu te divi / śivavākyaṃ tataḥ śrutvā brahmāviṣṇur yathātatham
तुष्टा देवस्य वाक्येन सर्वदेवगणेश्वरुः । आगतः क्षणमात्रेण धर्मराजः पुरोत्तमम्
tuṣṭā devasya vākyena sarvadevagaṇeśvaruḥ / āgataḥ kṣaṇamātreṇa dharmarājaḥ purottamam
शिवोक्ताः प्रेषिताः सर्वे शिवलोकं युधिष्ठिर । यथा यथा समादिष्टास् ततो ऽन्ये ऽपि शूभान्विताः
śivoktāḥ preṣitāḥ sarve śivalokaṃ yudhiṣṭhira / yathā yathā samādiṣṭās tato 'nye 'pi śūbhānvitāḥ
पुराकल्पे मया दृष्टं कार्त्तिक्यां देवतागमे । ततो गच्छेन् महाराज वैष्णवं तीर्थमुत्तमम्
purākalpe mayā dṛṣṭaṃ kārttikyāṃ devatāgame / tato gacchen mahārāja vaiṣṇavaṃ tīrthamuttamam
कोकिला नाम विख्यातं सर्वपापविमोक्षणम् । वैष्णवं क्षेत्रमित्य् आह देवदेवो जनार्दनः
kokilā nāma vikhyātaṃ sarvapāpavimokṣaṇam / vaiṣṇavaṃ kṣetramity āha devadevo janārdanaḥ
सपादकोटिस्तीर्थानां तत्रास्ते चैव भारत । उपोष्यैकादशीं पुण्यां दीपमालां प्रबोधयेत्
sapādakoṭistīrthānāṃ tatrāste caiva bhārata / upoṣyaikādaśīṃ puṇyāṃ dīpamālāṃ prabodhayet
न तस्य पुनरावृत्तिर् मर्त्यलोके दुरासदे । सर्वकामसमृद्धेन विमानाग्रेण भारत
na tasya punarāvṛttir martyaloke durāsade / sarvakāmasamṛddhena vimānāgreṇa bhārata
असंख्यकालिका तृप्तिः पितॄणां नात्र संशयः । विप्रे च तोषिते तत्र दानसङ्ख्या न विद्यते
asaṃkhyakālikā tṛptiḥ pitṝṇāṃ nātra saṃśayaḥ / vipre ca toṣite tatra dānasaṅkhyā na vidyate
अत्रान्तरे त्यजेत् प्राणानवशः स्ववशो ऽपि वा । दशवर्षसहस्राणि राजा वैद्याधरे पुरे
atrāntare tyajet prāṇānavaśaḥ svavaśo 'pi vā / daśavarṣasahasrāṇi rājā vaidyādhare pure
ध्रुवो ध्रुवत्वं स्वर्गे तु तारातेजः समुज्ज्वलन् । मर्त्ययोनिषु सम्भूता भूतग्रामा तथापरे
dhruvo dhruvatvaṃ svarge tu tārātejaḥ samujjvalan / martyayoniṣu sambhūtā bhūtagrāmā tathāpare
अर्चन्राड् देवदेवस्य दिवि देवत्वम् आप्नुवन् । देवपुण्यक्षये मर्त्या भक्त्या पुण्यैश् च देवताः
arcanrāḍ devadevasya divi devatvam āpnuvan / devapuṇyakṣaye martyā bhaktyā puṇyaiś ca devatāḥ
स्वर्गमर्त्यप्रभेदो ऽयं धर्माधर्मप्रभेदतः । केनापि तत्प्रकारेण पूजनीयो महेश्वरः
svargamartyaprabhedo 'yaṃ dharmādharmaprabhedataḥ / kenāpi tatprakāreṇa pūjanīyo maheśvaraḥ
यद् वा तद् वा शिवे देयं भक्तियुक्तेन चेतसा । अरुन्धत्या सा भरण्या सावित्र्या च तथा तथा
yad vā tad vā śive deyaṃ bhaktiyuktena cetasā / arundhatyā sā bharaṇyā sāvitryā ca tathā tathā
अहल्यया मेनकया मरुत्वत्या च रम्भया । अप्सरोगणसङ्घैश् च सुरसिद्धगणैस् तथा
ahalyayā menakayā marutvatyā ca rambhayā / apsarogaṇasaṅghaiś ca surasiddhagaṇais tathā
नर्मदातटम् आश्रित्य पूजितो येन शङ्करः । तेन वै विपुला भोगाः प्राप्ता मोक्षश् च भारत
narmadātaṭam āśritya pūjito yena śaṅkaraḥ / tena vai vipulā bhogāḥ prāptā mokṣaś ca bhārata
न पूजयेद् धरं यस् तु शिवमायाविमोहितः । न तस्य स्वर्गमोक्षौ च कैलासं प्रति का कथा
na pūjayed dharaṃ yas tu śivamāyāvimohitaḥ / na tasya svargamokṣau ca kailāsaṃ prati kā kathā
न च स्वर्गस्य राज्यस्य भाजनं च नराधिप । सर्वतीर्थमयी रेवा सर्वदेवमयो हरः
na ca svargasya rājyasya bhājanaṃ ca narādhipa / sarvatīrthamayī revā sarvadevamayo haraḥ
सर्वधर्ममयी बुद्धिः क्षमासत्यम् अयं तपः । ब्रह्मचर्यं तपोमूलं पञ्चेन्द्रियविनिग्रहः
sarvadharmamayī buddhiḥ kṣamāsatyam ayaṃ tapaḥ / brahmacaryaṃ tapomūlaṃ pañcendriyavinigrahaḥ
क्षमा सत्यं जपो ऽधीतं तपः संयमलक्षणम् । एतत् ते कथितं राजं शिवेन कथितं पुरा
kṣamā satyaṃ japo 'dhītaṃ tapaḥ saṃyamalakṣaṇam / etat te kathitaṃ rājaṃ śivena kathitaṃ purā
मया च तव राजेन्द्र भ्रातॄणां च विशेषतः । न सामान्यतरा देवी कथिता या मया तव
mayā ca tava rājendra bhrātṝṇāṃ ca viśeṣataḥ / na sāmānyatarā devī kathitā yā mayā tava
द्वीपेश्वरः कपिलेश्वरस् तथा वै नरकेश्वरः । एतान् देवान् समुत्थाय यथावत् परिकीर्तयेत्
dvīpeśvaraḥ kapileśvaras tathā vai narakeśvaraḥ / etān devān samutthāya yathāvat parikīrtayet
सर्वतीर्थफलं प्राप्य शिवलोके महीयते । अघौघे च परिक्षीणे प्राप्यते सप्तकल्पगा
sarvatīrthaphalaṃ prāpya śivaloke mahīyate / aghaughe ca parikṣīṇe prāpyate saptakalpagā
शिवः संनिहितो यस्यां शिवक्षेत्रं ततः परम् । श्रवणात् कीर्तनाद् अस्य शिवलोके महीयते
śivaḥ saṃnihito yasyāṃ śivakṣetraṃ tataḥ param / śravaṇāt kīrtanād asya śivaloke mahīyate