इति श्रीस्कन्दपुराणे रेवाखण्डे ऽन्धकोपाख्याने चतुरशीतितमो ऽध्यायः ॥ RKS अध्याय 85 मार्कण्डेय उवाच: शङ्खं चक्रं गदां पाशं संगृह्य परमेश्वरः । उत्थितः शयनात् तूर्णं देवानां च जयप्रदः
iti śrīskandapurāṇe revākhaṇḍe 'ndhakopākhyāne caturaśītitamo 'dhyāyaḥ || RKS adhyāya 85 mārkaṇḍeya uvāca: śaṅkhaṃ cakraṃ gadāṃ pāśaṃ saṃgṛhya parameśvaraḥ / utthitaḥ śayanāt tūrṇaṃ devānāṃ ca jayapradaḥ
केशव उवाच: पाताले यदि वा स्वर्गे मर्त्ये वा यदि वा सुराः । अन्धकं तं वधिष्यामि येन सन्तापितास् सुराः
keśava uvāca: pātāle yadi vā svarge martye vā yadi vā surāḥ / andhakaṃ taṃ vadhiṣyāmi yena santāpitās surāḥ
गच्छन्तु स्वगृहं देवास् सन्तोषे भावितात्मनः । विष्णोस् तु वचनं श्रुत्वा ब्रह्माद्यास् तु सवासवाः
gacchantu svagṛhaṃ devās santoṣe bhāvitātmanaḥ / viṣṇos tu vacanaṃ śrutvā brahmādyās tu savāsavāḥ
स्वं स्वं यानं समारुह्य हृदि तुष्टा दिवं ययुः । ततो देवो माधवस् तु यत्र तिष्ठति चान्धकः
svaṃ svaṃ yānaṃ samāruhya hṛdi tuṣṭā divaṃ yayuḥ / tato devo mādhavas tu yatra tiṣṭhati cāndhakaḥ
तत्र गत्वा हृषीकेश आग्नेयास्त्रं मुमोच ह । दृष्ट्वा ज्वलन्तं चाग्नेयं केशवेन विसर्जितम्
tatra gatvā hṛṣīkeśa āgneyāstraṃ mumoca ha / dṛṣṭvā jvalantaṃ cāgneyaṃ keśavena visarjitam
विसर्जयामास तदा वारुणं चास्त्रम् उत्तमम् । वारुणास्त्रेण बाणेन आग्नेय शोषितं तदा
visarjayāmāsa tadā vāruṇaṃ cāstram uttamam / vāruṇāstreṇa bāṇena āgneya śoṣitaṃ tadā
अन्धकश् चिन्तयामास केन बाणो विसर्जितः । कस्येयं पौरुषी शक्तिः को यास्यति यमालयम्
andhakaś cintayāmāsa kena bāṇo visarjitaḥ / kasyeyaṃ pauruṣī śaktiḥ ko yāsyati yamālayam
ततो ऽन्धकः कोपयुक्तो बाणमार्गस्य संचरन् । दृष्ट्वा युद्धपथे प्राप्तं देवं तं चान्धको ऽब्रवीत्
tato 'ndhakaḥ kopayukto bāṇamārgasya saṃcaran / dṛṣṭvā yuddhapathe prāptaṃ devaṃ taṃ cāndhako 'bravīt
न शर्म प्राप्नुषे चात्र मम दृष्ट्या निरीक्षितः । तथा न शक्नुषे त्वं तु शार्दूलाद् गवयो हरे
na śarma prāpnuṣe cātra mama dṛṣṭyā nirīkṣitaḥ / tathā na śaknuṣe tvaṃ tu śārdūlād gavayo hare
आगतं च यथाभक्षं मार्जारस्य च मूषकम् । तथा न शक्नुषे त्वं तु संस्थितो ऽपि ममाग्रतः
āgataṃ ca yathābhakṣaṃ mārjārasya ca mūṣakam / tathā na śaknuṣe tvaṃ tu saṃsthito 'pi mamāgrataḥ
ततस् तु देव देवेशं शङ्खचक्रगदाधरम् । चतुर्भुजावदात् तं च द्वन्द्वयुद्धप्रदायिनम्
tatas tu deva deveśaṃ śaṅkhacakragadādharam / caturbhujāvadāt taṃ ca dvandvayuddhapradāyinam
दृष्ट्वा गदाधरं देवं साष्टाङ्गं प्रणतो भुवि । अन्धक उवाच: जय कृष्ण परस्त्वं हि विष्णो जिष्णो नमो नमः
dṛṣṭvā gadādharaṃ devaṃ sāṣṭāṅgaṃ praṇato bhuvi / andhaka uvāca: jaya kṛṣṇa parastvaṃ hi viṣṇo jiṣṇo namo namaḥ
हृषीकेशाय केशाय जगद्धात्रे ऽच्युताय च । नमः पङ्कजनाभाय नमः पङ्कजमालिने
hṛṣīkeśāya keśāya jagaddhātre 'cyutāya ca / namaḥ paṅkajanābhāya namaḥ paṅkajamāline
जनार्दनाय देवाय पीताम्बरधराय च । गोविन्दाय नमो नित्यं नमश्चोदधिशायिने
janārdanāya devāya pītāmbaradharāya ca / govindāya namo nityaṃ namaścodadhiśāyine
नमः करालवक्त्राय नृसिंहाय निनादिने । शार्ङ्गिणे स्मितवक्त्राय शङ्खचक्रगदाभृते
namaḥ karālavaktrāya nṛsiṃhāya ninādine / śārṅgiṇe smitavaktrāya śaṅkhacakragadābhṛte
नमो वामनरूपाय क्रान्तलोकत्रयाय च । नमो वराहरूपाय यज्ञरूपाय ते नमः
namo vāmanarūpāya krāntalokatrayāya ca / namo varāharūpāya yajñarūpāya te namaḥ
वासुदेव नमस्तुभ्यं नमः कैटभनाशिने । वसुदेवसुतश्चेश नमस्ते सुरनायक
vāsudeva namastubhyaṃ namaḥ kaiṭabhanāśine / vasudevasutaśceśa namaste suranāyaka
विष्णो देवाधिदेवेश जगद्धातः प्रजापते । प्रणामं ये ऽपि कुर्वन्ति तेभ्यश् चापि नमो नमः
viṣṇo devādhideveśa jagaddhātaḥ prajāpate / praṇāmaṃ ye 'pi kurvanti tebhyaś cāpi namo namaḥ
समस्तभूतदेवाय वासुदेवाय धीमते । तस्मै यज्ञवराहाय विष्णवे ऽमिततेजसे
samastabhūtadevāya vāsudevāya dhīmate / tasmai yajñavarāhāya viṣṇave 'mitatejase
गुणानां हि विधानाय नमस्ते ऽस्तु पुनः पुनः । देव उवाच: तुष्टो ह्य् अहं दानवेन्द्र वरं वृणु यथेप्सितम्
guṇānāṃ hi vidhānāya namaste 'stu punaḥ punaḥ / deva uvāca: tuṣṭo hy ahaṃ dānavendra varaṃ vṛṇu yathepsitam
ददामि ते वरं चाद्य याचमानस्य साम्प्रतम् । अन्धक उवाच: यदि तुष्टो ऽसि मे देव वरं दातुम् इहेच्छसि
dadāmi te varaṃ cādya yācamānasya sāmpratam / andhaka uvāca: yadi tuṣṭo 'si me deva varaṃ dātum ihecchasi
तदा ददस्व मे देव युद्धं परमशोभनम् । श्रीभगवान् उवाच: कथं ददामि ते युद्धं तोषितो ऽहं त्वया पुनः
tadā dadasva me deva yuddhaṃ paramaśobhanam / śrībhagavān uvāca: kathaṃ dadāmi te yuddhaṃ toṣito 'haṃ tvayā punaḥ
न त्वां प्रति भवेत् कोपः कथं युध्ये ऽहम् अन्धक । यदि ते वर्तते बुद्धिर् युद्धं प्रति न संशयः
na tvāṃ prati bhavet kopaḥ kathaṃ yudhye 'ham andhaka / yadi te vartate buddhir yuddhaṃ prati na saṃśayaḥ
तर्हि त्वं गच्छ शीघ्रं वै देवं प्रति महेश्वरम् । अन्धक उवाच: प्रसादात् तस्य देवस्य विजयी भुवनत्रये
tarhi tvaṃ gaccha śīghraṃ vai devaṃ prati maheśvaram / andhaka uvāca: prasādāt tasya devasya vijayī bhuvanatraye
कथं युद्धं चरे तेन शङ्करेण वदस्व नः । एतच् छ्रुत्वा दानवस्य भगवान् अब्रवीद् इदम्
kathaṃ yuddhaṃ care tena śaṅkareṇa vadasva naḥ / etac chrutvā dānavasya bhagavān abravīd idam
अहं ते कथयिष्यामि येन युद्धं त्वया सह । कैलासशिखरं गत्वा धुनु तं च पुनः पुनः
ahaṃ te kathayiṣyāmi yena yuddhaṃ tvayā saha / kailāsaśikharaṃ gatvā dhunu taṃ ca punaḥ punaḥ
धुनिते पर्वते तस्मिन् कम्पितं भुवनत्रयम् । पतन्ति शिखराग्राणि शीर्यमाणान्यनेकशः
dhunite parvate tasmin kampitaṃ bhuvanatrayam / patanti śikharāgrāṇi śīryamāṇānyanekaśaḥ
चत्वारः सागरा राजन्नेकीभूताः समन्ततः । उमया सहितो रुद्रो विषयासक्तचेतनः
catvāraḥ sāgarā rājannekībhūtāḥ samantataḥ / umayā sahito rudro viṣayāsaktacetanaḥ
कम्पमानश् च पतितः पार्वत्या सह शङ्करः । गाढमालिङ्ग्य देवेशम् उमा वचनम् अब्रवीत्
kampamānaś ca patitaḥ pārvatyā saha śaṅkaraḥ / gāḍhamāliṅgya deveśam umā vacanam abravīt
किमर्थं कम्पते शैलः कथं वै कम्पते धरा । पातालानि तु सप्तैव कम्पते स्वर्गसप्तकम्
kimarthaṃ kampate śailaḥ kathaṃ vai kampate dharā / pātālāni tu saptaiva kampate svargasaptakam
किं वा युगक्षयो देव तन् ममाख्यातुम् अर्हसि । महेश्वर उवाच: कस्यैषा दुर्मतिर् जाता ऽपि पार्श्वचरस्य नु
kiṃ vā yugakṣayo deva tan mamākhyātum arhasi / maheśvara uvāca: kasyaiṣā durmatir jātā 'pi pārśvacarasya nu
ललाटे चेद् अयं भग्नः प्रयास्यति यमालयम् । कैलासे संस्थितो ध्याने सुप्तो ऽहं प्रतिबोधितः
lalāṭe ced ayaṃ bhagnaḥ prayāsyati yamālayam / kailāse saṃsthito dhyāne supto 'haṃ pratibodhitaḥ
वधिष्ये तं न सन्देहः षण्मुखो वा भवेद् यदि । ततः स चिन्तयामास जानातीत्यन्धको ऽप्य् अयम्
vadhiṣye taṃ na sandehaḥ ṣaṇmukho vā bhaved yadi / tataḥ sa cintayāmāsa jānātītyandhako 'py ayam
उपायं चिन्तयामास येनासौ वध्यते क्षणात् । ततस् समागता देवा इन्द्रब्रह्मपुरोगमाः
upāyaṃ cintayāmāsa yenāsau vadhyate kṣaṇāt / tatas samāgatā devā indrabrahmapurogamāḥ
रथं देवमयं कृत्वा सर्वलक्षणसंयुतम् । केचिद् देवाः स्थिताश् चक्रे केचित् तुण्डाग्रसंस्थिताः
rathaṃ devamayaṃ kṛtvā sarvalakṣaṇasaṃyutam / kecid devāḥ sthitāś cakre kecit tuṇḍāgrasaṃsthitāḥ
केचिदक्षे स्थिता राजन् युगरश्मिषु संस्थिताः । रथस्तम्भे ध्वजाग्रे तु केचिद् अन्यत्र संस्थिताः
kecidakṣe sthitā rājan yugaraśmiṣu saṃsthitāḥ / rathastambhe dhvajāgre tu kecid anyatra saṃsthitāḥ
एवं देवमयं कृत्वा समारूढो जगत्प्रभुः । निर्ययौ दानवो यत्र क्रोधेना ऽपि महेश्वरः
evaṃ devamayaṃ kṛtvā samārūḍho jagatprabhuḥ / niryayau dānavo yatra krodhenā 'pi maheśvaraḥ
दानवानर्दयामास आकाशं चाशुमान् इव । न तत्र दृश्यते सूर्यो न काष्ठा न च चन्द्रमाः
dānavānardayāmāsa ākāśaṃ cāśumān iva / na tatra dṛśyate sūryo na kāṣṭhā na ca candramāḥ
ततो दानवराजेन आग्नेयास्त्रं सुयोजितम् । दह्यमानं शरैस् तत्र सर्वं गीर्वाणमण्डलम्
tato dānavarājena āgneyāstraṃ suyojitam / dahyamānaṃ śarais tatra sarvaṃ gīrvāṇamaṇḍalam
दह्यमानाः शरैश् चैवं देवं शरणमाययुः । ततो देवाधिदेवेन वारुणास्त्रं विसर्जितम्
dahyamānāḥ śaraiś caivaṃ devaṃ śaraṇamāyayuḥ / tato devādhidevena vāruṇāstraṃ visarjitam
वारुणास्त्रेण तेनैव आग्नेयास्त्रं प्रशामितम् । दानवेन ततो मुक्तं वायव्यास्त्रं नृपोत्तम
vāruṇāstreṇa tenaiva āgneyāstraṃ praśāmitam / dānavena tato muktaṃ vāyavyāstraṃ nṛpottama
पन्नगास्त्रं च देवो ऽपि कोपाविष्टः प्रमुक्तवान् । मारुतो भक्षितः सर्पैः क्रोधाविष्टैर् न संशयः
pannagāstraṃ ca devo 'pi kopāviṣṭaḥ pramuktavān / māruto bhakṣitaḥ sarpaiḥ krodhāviṣṭair na saṃśayaḥ
दानवेन तदा मुक्तं गरुडास्त्रं बलीयसा । तेन तच् छतधा नीतं पन्नगास्त्रं न दृश्यते
dānavena tadā muktaṃ garuḍāstraṃ balīyasā / tena tac chatadhā nītaṃ pannagāstraṃ na dṛśyate
ततो देवाधिदेवेन नारसिंहं विसर्जितम् । अस्त्रैरस्त्राणि संवार्य युध्येते च परस्परम्
tato devādhidevena nārasiṃhaṃ visarjitam / astrairastrāṇi saṃvārya yudhyete ca parasparam
समं युद्धम् अभूत् तात सुरासुरभयङ्करम् । चक्रेणालीकनाराचैस्तोमरैः खड्गमुद्गरैः
samaṃ yuddham abhūt tāta surāsurabhayaṅkaram / cakreṇālīkanārācaistomaraiḥ khaḍgamudgaraiḥ
वत्सदन्तैस् तथा भल्लैः कर्णिकारैश् च शोभनैः । एवं न शक्यते हन्तुं दानवैर् विविधायुधैः
vatsadantais tathā bhallaiḥ karṇikāraiś ca śobhanaiḥ / evaṃ na śakyate hantuṃ dānavair vividhāyudhaiḥ
ततो दंष्ट्राकरालेन खड्गनाराचतोमरैः । श्वश्रून् दृष्ट्वा यथा याति लज्जमाना ह्य् अधोमुखी
tato daṃṣṭrākarālena khaḍganārācatomaraiḥ / śvaśrūn dṛṣṭvā yathā yāti lajjamānā hy adhomukhī
न संस्पृशन्ति गात्राणि शस्ता गौडवधूर्यथा । आयुधानि ततस् त्यक्त्वा बाहुयुद्धम् उपस्थितौ
na saṃspṛśanti gātrāṇi śastā gauḍavadhūryathā / āyudhāni tatas tyaktvā bāhuyuddham upasthitau
करैः करांस् तु संगृह्य प्रहरन्तौ हि मुष्टिभिः । बन्धैः करप्रहाराद्यैर् युध्येते स्म परस्परम्
karaiḥ karāṃs tu saṃgṛhya praharantau hi muṣṭibhiḥ / bandhaiḥ karaprahārādyair yudhyete sma parasparam
दानवो ऽपि च तं देवं कक्षान्तरम् अपीडयत् । निश्चेष्टश् च तदा देवो मूर्छितस् तु महेश्वरः
dānavo 'pi ca taṃ devaṃ kakṣāntaram apīḍayat / niśceṣṭaś ca tadā devo mūrchitas tu maheśvaraḥ
मूर्च्छागतं तु तं ज्ञात्वा चिन्तयामास दानवः । हा हा कष्टं कृतं वाद्य पापेन च दुरात्मना
mūrcchāgataṃ tu taṃ jñātvā cintayāmāsa dānavaḥ / hā hā kaṣṭaṃ kṛtaṃ vādya pāpena ca durātmanā
किं नु कार्यं मया चात्र कथं वापि व्रजाम्य् अहम् । तं गृहीत्वाथ देवेशं गतः कैलासपर्वतम्
kiṃ nu kāryaṃ mayā cātra kathaṃ vāpi vrajāmy aham / taṃ gṛhītvātha deveśaṃ gataḥ kailāsaparvatam
मुक्त्वा शयानम्मुच्चेतम् अन्धको ऽपि ययौ क्षणात् । ततस् स चेतनो भूत्वा देवदेवो महेश्वरः
muktvā śayānammuccetam andhako 'pi yayau kṣaṇāt / tatas sa cetano bhūtvā devadevo maheśvaraḥ
यावत् पश्यति चात्मानं स्वकीये भवने स्थितम् । तावत् स चिन्तयामास पराभूतो दुरात्मना
yāvat paśyati cātmānaṃ svakīye bhavane sthitam / tāvat sa cintayāmāsa parābhūto durātmanā
क्रोधवेगसमाविष्टो निर्ययौ दानवं प्रति । आयसं लगुडं धृत्वा प्रभुर् भारसहस्रकम्
krodhavegasamāviṣṭo niryayau dānavaṃ prati / āyasaṃ laguḍaṃ dhṛtvā prabhur bhārasahasrakam
दानवं दृष्टवान् देवः प्राक्षिपत् तस्य मूर्धनि । खड्गेन ताडयामास दानवः प्रहसन् रणे
dānavaṃ dṛṣṭavān devaḥ prākṣipat tasya mūrdhani / khaḍgena tāḍayāmāsa dānavaḥ prahasan raṇe
गृहीत्वा देव देवेशः कौवेरं बाणमुत्तमम् । हृदये ताडयामास ज्वलितेन च तत्क्षणात्
gṛhītvā deva deveśaḥ kauveraṃ bāṇamuttamam / hṛdaye tāḍayāmāsa jvalitena ca tatkṣaṇāt
ततस् स दानवस् तत्र रुधिरोद्गारमुद्गिरन् । अधोमुखस् ततो भूत्वा शूलेन विदलीकृतः
tatas sa dānavas tatra rudhirodgāramudgiran / adhomukhas tato bhūtvā śūlena vidalīkṛtaḥ
शूलाग्रविक्षतः पापश् चक्रवद् भ्रमते तदा । ये तु भूमौ पतन्ति स्म देहतो रक्तबिन्दवः
śūlāgravikṣataḥ pāpaś cakravad bhramate tadā / ye tu bhūmau patanti sma dehato raktabindavaḥ
तेभ्य उदभवन् पापा दानवाः शस्त्रपाणयः । व्याकुलश् च ततो देवो दानवैश् च पुनः पुनः
tebhya udabhavan pāpā dānavāḥ śastrapāṇayaḥ / vyākulaś ca tato devo dānavaiś ca punaḥ punaḥ
देवेन संस्मृता दुर्गा चामुण्डा भीषणा तदा । आगता भीषणा देवी आयुधायुतसंयुता
devena saṃsmṛtā durgā cāmuṇḍā bhīṣaṇā tadā / āgatā bhīṣaṇā devī āyudhāyutasaṃyutā
महादंष्ट्रा महाकाया पिङ्गाक्षी लम्बकर्णिका । उवाच देवी देवेशं समादिश महेश्वर
mahādaṃṣṭrā mahākāyā piṅgākṣī lambakarṇikā / uvāca devī deveśaṃ samādiśa maheśvara
देव उवाच: पिब त्वं रुधिरं भद्रे यथेष्टं दानवस्य च । पतितं च पृथिव्यां तु दुर्गे यत्नाद् गृहाण तत्
deva uvāca: piba tvaṃ rudhiraṃ bhadre yatheṣṭaṃ dānavasya ca / patitaṃ ca pṛthivyāṃ tu durge yatnād gṛhāṇa tat
दानवस्य वधे चाद्य सहायं कर्तुम् अर्हसि । ततो हताश् च ते सर्वे खड्गेनापि सहस्रशः
dānavasya vadhe cādya sahāyaṃ kartum arhasi / tato hatāś ca te sarve khaḍgenāpi sahasraśaḥ
अन्धको ऽपि च तान् दृष्ट्वा दानवान् निधनं गतान् । ततो वाग्भिः सुपुष्टाभिः स्तुवन् देवं महेश्वरम्
andhako 'pi ca tān dṛṣṭvā dānavān nidhanaṃ gatān / tato vāgbhiḥ supuṣṭābhiḥ stuvan devaṃ maheśvaram
तिष्ठ तिष्ठेति देवेशं चण्डीं प्रति महाबलः । शूलविक्षतरन्ध्रेण रक्तं वै स्रावयन् बहु
tiṣṭha tiṣṭheti deveśaṃ caṇḍīṃ prati mahābalaḥ / śūlavikṣatarandhreṇa raktaṃ vai srāvayan bahu
पृथिवीं पूरयामास चतुः सागरमेखलाम् । अन्तरिक्षे स्थितेनापि शूलाग्रे संस्थितेन च
pṛthivīṃ pūrayāmāsa catuḥ sāgaramekhalām / antarikṣe sthitenāpi śūlāgre saṃsthitena ca
स्कन्धे धृतेन देवेन रुधिरौघप्रवर्षिणा । पृथिवी पूरिता तेन सशैलवनकानना
skandhe dhṛtena devena rudhiraughapravarṣiṇā / pṛthivī pūritā tena saśailavanakānanā
रुधिरेण कटिं यावद् वारितो ऽपि महेश्वरः । ततो हृदयपर्यन्तं देवस्य च समागमत्
rudhireṇa kaṭiṃ yāvad vārito 'pi maheśvaraḥ / tato hṛdayaparyantaṃ devasya ca samāgamat
व्याकुलाश् च ततो देवाः प्रणष्टाश् च दिशं गताः । स तु स्वस्य शरीरस्य अङ्गान्य् अष्टौ व्यमर्दयत्
vyākulāś ca tato devāḥ praṇaṣṭāś ca diśaṃ gatāḥ / sa tu svasya śarīrasya aṅgāny aṣṭau vyamardayat
अष्टौ भैरवरूपाश् च समुत्पन्ना महेश्वरात् । दंष्ट्राकरालिनः सर्वे हाहाकारं प्रकुर्वतः
aṣṭau bhairavarūpāś ca samutpannā maheśvarāt / daṃṣṭrākarālinaḥ sarve hāhākāraṃ prakurvataḥ
खर्पराग्रकरास् सर्वे खड्गिनः कर्तिनस् तथा । पिबन्तु रुधिरं सर्वम् इत्याह परमेश्वर
kharparāgrakarās sarve khaḍginaḥ kartinas tathā / pibantu rudhiraṃ sarvam ityāha parameśvara
पीतं तु तैश् च रुधिरं क्षीणं रक्तं स्थितं स्थलम् । शरीरं शोषितं तस्य अस्थिचर्मावशेषितम्
pītaṃ tu taiś ca rudhiraṃ kṣīṇaṃ raktaṃ sthitaṃ sthalam / śarīraṃ śoṣitaṃ tasya asthicarmāvaśeṣitam
दानवश् चान्धकः प्राह अन्तरिक्षचरस् तथा । अन्धक उवाच: जयदेव जगन्नाथ उमाङ्गार्धशरीरभृत्
dānavaś cāndhakaḥ prāha antarikṣacaras tathā / andhaka uvāca: jayadeva jagannātha umāṅgārdhaśarīrabhṛt
वृषभासनमारूढ शशाङ्ककृतशेखर । जयखट्वाङ्गहस्ताय गङ्गां शिरसि धारिणे
vṛṣabhāsanamārūḍha śaśāṅkakṛtaśekhara / jayakhaṭvāṅgahastāya gaṅgāṃ śirasi dhāriṇe
स्मरप्रमथनायेह ईश्वराय नमो ऽस्तु ते । पूष्णोदन्तविनाशाय गणनाथ नमो नमः
smarapramathanāyeha īśvarāya namo 'stu te / pūṣṇodantavināśāya gaṇanātha namo namaḥ
जय सुरूपदेहाय अरूपाय नमो नमः । ब्रह्मोत्तमाङ्गनाशाय विश्वेश्वर सनातन
jaya surūpadehāya arūpāya namo namaḥ / brahmottamāṅganāśāya viśveśvara sanātana
श्मशानवासिने नित्यं नित्यं भैरवरूपिणे । त्वं सर्वगश् च कर्ता त्वं त्वं हर्ता नान्य एव च
śmaśānavāsine nityaṃ nityaṃ bhairavarūpiṇe / tvaṃ sarvagaś ca kartā tvaṃ tvaṃ hartā nānya eva ca
त्वं भूमिस् त्वं दिशश् चैव ज्योतिस् त्वं तेजसस् तथा । त्वं वायुः सर्वभूतानां जन्तुरूपो महेश्वरः
tvaṃ bhūmis tvaṃ diśaś caiva jyotis tvaṃ tejasas tathā / tvaṃ vāyuḥ sarvabhūtānāṃ janturūpo maheśvaraḥ
त्वं सोमस्त्वं बुधश् चैव त्वं गुरुर्भार्गवस् तथा । सौरिस्त्वं देवदेवेश भूमिपुत्रस् तथैव च
tvaṃ somastvaṃ budhaś caiva tvaṃ gururbhārgavas tathā / sauristvaṃ devadeveśa bhūmiputras tathaiva ca
ऋक्षाणि यानि दृश्यन्ते गगने शशिभास्करौ । एतान्य् एव च सर्वाणि त्वत्प्रसादान् महेश्वर
ṛkṣāṇi yāni dṛśyante gagane śaśibhāskarau / etāny eva ca sarvāṇi tvatprasādān maheśvara
एवं बहुविधं स्तुत्वा देवदेवं स दानवः । संहताभ्यां च हस्ताभ्यां तं प्रणम्य महेश्वरम्
evaṃ bahuvidhaṃ stutvā devadevaṃ sa dānavaḥ / saṃhatābhyāṃ ca hastābhyāṃ taṃ praṇamya maheśvaram
शङ्कर उवाच: साधु साधु महासत्त्व वरं याचस्व दानव । दाताहं याचकस् त्वं तु ददामीति यथेप्सितम्
śaṅkara uvāca: sādhu sādhu mahāsattva varaṃ yācasva dānava / dātāhaṃ yācakas tvaṃ tu dadāmīti yathepsitam
अन्धक उवाच: यदि तुष्टो ऽसि देवेश यदि देयो वरो मम । तदात्मनः समीपे ऽहं स्थापितव्यो हि नान्यथा
andhaka uvāca: yadi tuṣṭo 'si deveśa yadi deyo varo mama / tadātmanaḥ samīpe 'haṃ sthāpitavyo hi nānyathā
भस्मी जटी त्रिशूली च त्रिनेत्री च चतुर्भुजः । व्याघ्रचर्मोत्तरीयश् च नागयज्ञोपवीतकः
bhasmī jaṭī triśūlī ca trinetrī ca caturbhujaḥ / vyāghracarmottarīyaś ca nāgayajñopavītakaḥ
एतदिच्छाम्य् अहं सर्वं यदि दास्यसि शङ्कर । शूलाग्रस्थो वदद् यावत् तावत् तुष्टो महेश्वरः
etadicchāmy ahaṃ sarvaṃ yadi dāsyasi śaṅkara / śūlāgrastho vadad yāvat tāvat tuṣṭo maheśvaraḥ
ईश्वर उवाच: ददामि ते वरं चाद्य यस् त्वया परिभाषितः । मया त्वम् उदितः पूर्वं भृङ्गिरीटिर् भविष्यसि
īśvara uvāca: dadāmi te varaṃ cādya yas tvayā paribhāṣitaḥ / mayā tvam uditaḥ pūrvaṃ bhṛṅgirīṭir bhaviṣyasi