॥ इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां पञ्चम आवन्त्यखण्डे रेवाखण्डे गोपेश्वरतीर्थमाहात्म्यवर्णनं नाम चतुःसप्तत्युत्तरशततमो ऽध्यायः ॥ RKV अध्याय 175 श्रीमार्कण्डेय उवाच: उत्तरे नर्मदाकूले भृगुक्षेत्रस्य मध्यतः । कपिलेश्वरं तु विख्यातं विशेषात्पापनाशनम्
|| iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe revākhaṇḍe gopeśvaratīrthamāhātmyavarṇanaṃ nāma catuḥsaptatyuttaraśatatamo 'dhyāyaḥ || RKV adhyāya 175 śrīmārkaṇḍeya uvāca: uttare narmadākūle bhṛgukṣetrasya madhyataḥ / kapileśvaraṃ tu vikhyātaṃ viśeṣātpāpanāśanam
यो ऽसौ सनातनो देवः पुराणे परिपठ्यते । वासुदेवो जगन्नाथः कपिलत्वमुपागतः
yo 'sau sanātano devaḥ purāṇe paripaṭhyate / vāsudevo jagannāthaḥ kapilatvamupāgataḥ
पातालं सुतलं नाम तस्यैव नितलं ह्यधः । गभस्तिगं च तस्याधो ह्यन्धतामिस्रमेव च
pātālaṃ sutalaṃ nāma tasyaiva nitalaṃ hyadhaḥ / gabhastigaṃ ca tasyādho hyandhatāmisrameva ca
पातालं सप्तमं यच्च ह्यधस्तात्संस्थितं महत् । वसते तत्र वै देवः पुराणः परमेश्वरः
pātālaṃ saptamaṃ yacca hyadhastātsaṃsthitaṃ mahat / vasate tatra vai devaḥ purāṇaḥ parameśvaraḥ
स ब्रह्मा स महादेवः स देवो गरुडध्वजः । पूज्यमानः सुरैः सिद्धैस् तिष्ठते ब्रह्मवादिभिः
sa brahmā sa mahādevaḥ sa devo garuḍadhvajaḥ / pūjyamānaḥ suraiḥ siddhais tiṣṭhate brahmavādibhiḥ
वसतस् तस्य राजेन्द्र कपिलस्य जगद्गुरोः । विनाशं चाग्रतः प्राप्ताः क्षणेन सगरात्मजाः
vasatas tasya rājendra kapilasya jagadguroḥ / vināśaṃ cāgrataḥ prāptāḥ kṣaṇena sagarātmajāḥ
भस्मीभूतांस्तु तान्दृष्ट्वा कपिलो मुनिसत्तमः । जगाम परमं शोकं चिन्त्यमानो ऽथ किल्बिषम्
bhasmībhūtāṃstu tāndṛṣṭvā kapilo munisattamaḥ / jagāma paramaṃ śokaṃ cintyamāno 'tha kilbiṣam
सर्वसङ्गपरित्यागे चित्ते निर्विषयीकृते । अयुक्तं षष्टिसहस्राणां कर्तं मम विनाशनम्
sarvasaṅgaparityāge citte nirviṣayīkṛte / ayuktaṃ ṣaṣṭisahasrāṇāṃ kartaṃ mama vināśanam
कृतस्य करणं नास्ति तस्मात्पापविनाशनम् । गत्वा तु कापिलं तीर्थं मोचयाम्यघमात्मनः
kṛtasya karaṇaṃ nāsti tasmātpāpavināśanam / gatvā tu kāpilaṃ tīrthaṃ mocayāmyaghamātmanaḥ
पातालं तु ततो मुक्त्वा कपिलो मुनिसत्तमः । तपश्चचार सुमहन्नर्मदातटमास्थितः
pātālaṃ tu tato muktvā kapilo munisattamaḥ / tapaścacāra sumahannarmadātaṭamāsthitaḥ
व्रतोपवासैर्विविधैः स्नानदानजपादिकैः । परं निर्वाणमापन्नः पूजयन्रुद्रमव्ययम्
vratopavāsairvividhaiḥ snānadānajapādikaiḥ / paraṃ nirvāṇamāpannaḥ pūjayanrudramavyayam
तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा पूजयेत् परमेश्वरम् । गोसहस्रफलं तस्य लभते नात्र संशयः
tatra tīrthe tu yaḥ snātvā pūjayet parameśvaram / gosahasraphalaṃ tasya labhate nātra saṃśayaḥ
ज्येष्ठमासे तु सम्प्राप्ते शुक्लपक्षे चतुर्दशी । तत्र स्नात्वा विधानेन भक्त्या दानं प्रयच्छति
jyeṣṭhamāse tu samprāpte śuklapakṣe caturdaśī / tatra snātvā vidhānena bhaktyā dānaṃ prayacchati
पात्रभूताय विप्राय स्वल्पं वा यदि वा बहु । अक्षयं तत्फलं प्रोक्तं शिवेन परमेष्ठिना
pātrabhūtāya viprāya svalpaṃ vā yadi vā bahu / akṣayaṃ tatphalaṃ proktaṃ śivena parameṣṭhinā
अङ्गारकदिने प्राप्ते चतुर्थ्यां नवमीषु च । स्नानं करोति पुरुषो भक्त्योपोष्य वराङ्गना
aṅgārakadine prāpte caturthyāṃ navamīṣu ca / snānaṃ karoti puruṣo bhaktyopoṣya varāṅganā
रूपमैश्वर्यमतुलं सौभाग्यं संततिं पराम् । लभते सप्तजन्मानि नित्यं नित्यं पुनः पुनः
rūpamaiśvaryamatulaṃ saubhāgyaṃ saṃtatiṃ parām / labhate saptajanmāni nityaṃ nityaṃ punaḥ punaḥ
पौर्णमास्याममावास्यां स्नात्वा पिण्डं प्रयच्छति । तस्य ते द्वादशाब्दानि तृप्ता यान्ति सुरालयम्
paurṇamāsyāmamāvāsyāṃ snātvā piṇḍaṃ prayacchati / tasya te dvādaśābdāni tṛptā yānti surālayam
तत्र तीर्थे तु यो भक्त्या दद्याद्दीपं सुशोभनम् । जायते तस्य राजेन्द्र महादीप्तिः शारीरजा
tatra tīrthe tu yo bhaktyā dadyāddīpaṃ suśobhanam / jāyate tasya rājendra mahādīptiḥ śārīrajā
तत्र तीर्थे मृतानां तु जन्तूनां सर्वदा किल । अनिवर्तिका भवेत्तेषां गतिस्तु शिवमन्दिरात्
tatra tīrthe mṛtānāṃ tu jantūnāṃ sarvadā kila / anivartikā bhavetteṣāṃ gatistu śivamandirāt