॥ इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां पञ्चम आवन्त्यखण्डे रेवाखण्डे चन्द्रहास्यतीर्थमहात्म्यवर्णनं नाम नवत्युत्तरशततमो ऽध्यायः ॥ RKV अध्याय 191 श्रीमार्कण्डेय उवाच: सिद्धेश्वरं ततो गच्छेत् तस्यैव तु समीपतः । अमृतस्रावि तल्लिङ्गमाद्यं स्वायम्भुवं तथा
|| iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe revākhaṇḍe candrahāsyatīrthamahātmyavarṇanaṃ nāma navatyuttaraśatatamo 'dhyāyaḥ || RKV adhyāya 191 śrīmārkaṇḍeya uvāca: siddheśvaraṃ tato gacchet tasyaiva tu samīpataḥ / amṛtasrāvi talliṅgamādyaṃ svāyambhuvaṃ tathā
दृष्टमात्रेण येनेह ह्यनृणो जायते नरः । पुरा वर्षशतं साग्रमाराध्य परमेश्वरम्
dṛṣṭamātreṇa yeneha hyanṛṇo jāyate naraḥ / purā varṣaśataṃ sāgramārādhya parameśvaram
प्राप्नुयुः परमां सिद्धिमादित्या द्वादशैव तु । अतः सिद्धेश्वरः प्रोक्तः सिद्धिदः सिद्धिकाङ्क्षिणाम्
prāpnuyuḥ paramāṃ siddhimādityā dvādaśaiva tu / ataḥ siddheśvaraḥ proktaḥ siddhidaḥ siddhikāṅkṣiṇām
युधिष्ठिर उवाच: कथं सिद्धेश्वरे प्राप्ताः सिद्धिं देवा द्विजोत्तम । आदित्या इति यच्चोक्तं तन्मे विस्मापनं कृतम्
yudhiṣṭhira uvāca: kathaṃ siddheśvare prāptāḥ siddhiṃ devā dvijottama / ādityā iti yaccoktaṃ tanme vismāpanaṃ kṛtam
तपस्युग्रे व्यवसिता आदित्याः केन हेतुना । सम्प्राप्तास्तु द्विजश्रेष्ठ सिद्धिं चैवाभिलाषिकीम्
tapasyugre vyavasitā ādityāḥ kena hetunā / samprāptāstu dvijaśreṣṭha siddhiṃ caivābhilāṣikīm
संक्षिप्य तु मया पृष्टं विस्तराद्द्विज शंस मे
saṃkṣipya tu mayā pṛṣṭaṃ vistarāddvija śaṃsa me
मार्कण्डेय उवाच: अदितेर् द्वादशादित्या जाताः शक्रपुरोगमाः । इन्द्रो धाता भगस्त्वष्टा मित्रो ऽथ वरुणो ऽर्यमा
mārkaṇḍeya uvāca: aditer dvādaśādityā jātāḥ śakrapurogamāḥ / indro dhātā bhagastvaṣṭā mitro 'tha varuṇo 'ryamā
विवस्वान्सविता पूषा ह्यंशुमान्विष्णुर् एव च । त इमे द्वादशादित्या इच्छन्तो भास्करं पदम्
vivasvānsavitā pūṣā hyaṃśumānviṣṇur eva ca / ta ime dvādaśādityā icchanto bhāskaraṃ padam
नर्मदातटमाश्रित्य तपस्युग्रे व्यवस्थिताः । सिद्धेश्वरे महाराज काश्यपेयैर्महात्मभिः
narmadātaṭamāśritya tapasyugre vyavasthitāḥ / siddheśvare mahārāja kāśyapeyairmahātmabhiḥ
परा सिद्धिरनुप्राप्ता द्वादशादित्यसंज्ञितैः । स्थापितश्च जगद्धाता तस्मिंस्तीर्थे दिवाकरः
parā siddhiranuprāptā dvādaśādityasaṃjñitaiḥ / sthāpitaśca jagaddhātā tasmiṃstīrthe divākaraḥ
स्वकीयांशविभागेन द्वादशादित्यसंज्ञितैः । तदाप्रभृति तत्तीर्थं राजन्ख्यातिं गतं भुवि
svakīyāṃśavibhāgena dvādaśādityasaṃjñitaiḥ / tadāprabhṛti tattīrthaṃ rājankhyātiṃ gataṃ bhuvi
प्रलये समनुप्राप्ते ह्यादित्या द्वादशैव ते । द्वादशादित्यतो राजन् सम्भवन्ति युगक्षये
pralaye samanuprāpte hyādityā dvādaśaiva te / dvādaśādityato rājan sambhavanti yugakṣaye
इन्द्रस्तपति पूर्वेण धाता चैवाग्निगोचरे । गभस्तिपतिर्वै याम्ये त्वष्टा नैरृतदिङ्मुखः
indrastapati pūrveṇa dhātā caivāgnigocare / gabhastipatirvai yāmye tvaṣṭā nairṛtadiṅmukhaḥ
वरुणः पश्चिमे भागे मित्रस्तु वायवे तथा । विष्णुश्च सौम्यदिग्भागे विवस्वानीशगोचरे
varuṇaḥ paścime bhāge mitrastu vāyave tathā / viṣṇuśca saumyadigbhāge vivasvānīśagocare
ऊर्ध्वतश्चैव सविता ह्यधः पूषा विशोषयन् । अंशुमांस् तु तथा विष्णुर् मुखतो निर्गतं जगत्
ūrdhvataścaiva savitā hyadhaḥ pūṣā viśoṣayan / aṃśumāṃs tu tathā viṣṇur mukhato nirgataṃ jagat
प्रदहन्वै नरश्रेष्ठ बभ्रमुश्च इतस्ततः । यथैव ते महाराज दहन्ति सकलं जगत्
pradahanvai naraśreṣṭha babhramuśca itastataḥ / yathaiva te mahārāja dahanti sakalaṃ jagat
तथैव द्वादशादित्या भक्तानां भावसाधनाः । प्रातरुत्थाय यः स्नात्वा द्वादशादित्यसंज्ञितम्
tathaiva dvādaśādityā bhaktānāṃ bhāvasādhanāḥ / prātarutthāya yaḥ snātvā dvādaśādityasaṃjñitam
पश्यते देवदेवेशं शृणु तस्यैव यत्फलम् । वाचिकं मानसं पापं कर्मजं यत्पुराकृतम्
paśyate devadeveśaṃ śṛṇu tasyaiva yatphalam / vācikaṃ mānasaṃ pāpaṃ karmajaṃ yatpurākṛtam
नश्यते तत्क्षणादेव द्वादशादित्यदर्शनात् । प्रदक्षिणं तु यः कुर्यात् तस्य देवस्य भारत
naśyate tatkṣaṇādeva dvādaśādityadarśanāt / pradakṣiṇaṃ tu yaḥ kuryāt tasya devasya bhārata
प्रदक्षिणीकृता तेन पृथिवी नात्र संशयः । तत्र तीर्थे तु सप्तम्यामुपवासेन यत्फलम्
pradakṣiṇīkṛtā tena pṛthivī nātra saṃśayaḥ / tatra tīrthe tu saptamyāmupavāsena yatphalam
अन्यत्र सप्तसप्तम्यां लभन्ति न लभन्ति च । षष्ठ्यां वारे दैनकरे द्वादशादित्यदर्शनात्
anyatra saptasaptamyāṃ labhanti na labhanti ca / ṣaṣṭhyāṃ vāre dainakare dvādaśādityadarśanāt
प्रदक्षिणं तु यः कुर्यात् तस्य पापं तु नश्यति । अरोगी सप्तजन्मानि भवेद्वै नात्र संशयः
pradakṣiṇaṃ tu yaḥ kuryāt tasya pāpaṃ tu naśyati / arogī saptajanmāni bhavedvai nātra saṃśayaḥ
यस्तु प्रदक्षिणशतं दद्याद्भक्त्या दिने दिने । दद्रूपिटककुष्ठानि मण्डलानि विचर्चिकाः
yastu pradakṣiṇaśataṃ dadyādbhaktyā dine dine / dadrūpiṭakakuṣṭhāni maṇḍalāni vicarcikāḥ
नश्यन्ति व्याधयः सर्वे गरुडेनेव पन्नगाः । पुत्रप्राप्तिर् भवेत् तस्य षष्ट्या वासरसेवनात्
naśyanti vyādhayaḥ sarve garuḍeneva pannagāḥ / putraprāptir bhavet tasya ṣaṣṭyā vāsarasevanāt