कथितस् तामसः सर्गो ब्रह्मणस् ते महामुने रुद्रसर्गं प्रवक्ष्यामि तन् मे निगदतः शृणु ॥
kathitas tāmasaḥ sargo brahmaṇas te mahāmune rudrasargaṃ pravakṣyāmi tan me nigadataḥ śṛṇu //
कल्पादाव् आत्मनस् तुल्यं सुतं प्रध्यायतस् ततः प्रादुर् आसीत् प्रभोर् अङ्के कुमारो नीललोहितः ॥
kalpādāv ātmanas tulyaṃ sutaṃ pradhyāyatas tataḥ prādur āsīt prabhor aṅke kumāro nīlalohitaḥ //
रुदन् वै सुस्वरं सो ऽथ द्रवंश् च द्विजसत्तम किं रोदिषीति तं ब्रह्मा रुदन्तं प्रत्युवाच ह ॥
rudan vai susvaraṃ so 'tha dravaṃś ca dvijasattama kiṃ rodiṣīti taṃ brahmā rudantaṃ pratyuvāca ha //
नाम देहीति तं सो ऽथ प्रत्युवाच प्रजापतिः रुद्रस् त्वं देव नाम्नासि मा रोदीर् धैर्यम् आवह एवम् उक्तः पुनः सो ऽथ सप्तकृत्वो रुरोद वै ॥
nāma dehīti taṃ so 'tha pratyuvāca prajāpatiḥ rudras tvaṃ deva nāmnāsi mā rodīr dhairyam āvaha evam uktaḥ punaḥ so 'tha saptakṛtvo ruroda vai //
ततो ऽन्यानि ददौ तस्मै सप्त नामानि स प्रभुः स्थानानि चैषाम् अष्टानां पत्नीः पुत्रांश् च वै विभुः ॥
tato 'nyāni dadau tasmai sapta nāmāni sa prabhuḥ sthānāni caiṣām aṣṭānāṃ patnīḥ putrāṃś ca vai vibhuḥ //
भवं शर्वम् अथेशानं तथा पशुपतिं द्विज भीमम् उग्रं महादेवम् उवाच स पितामहः ॥
bhavaṃ śarvam atheśānaṃ tathā paśupatiṃ dvija bhīmam ugraṃ mahādevam uvāca sa pitāmahaḥ //
चक्रे नामान्य् अथैतानि स्थानान्य् एषां चकार सः सूर्यो जलं मही वायुर् वह्निर् आकाशम् एव च दीक्षितो ब्राह्मणः सोम इत्य् एतास् तनवः क्रमात् ॥
cakre nāmāny athaitāni sthānāny eṣāṃ cakāra saḥ sūryo jalaṃ mahī vāyur vahnir ākāśam eva ca dīkṣito brāhmaṇaḥ soma ity etās tanavaḥ kramāt //
सुवर्चला तथैवोषा विकेशी चापरा शिवा स्वाहा दिशस् तथा दीक्षा रोहिणी च यथाक्रमम् ॥
suvarcalā tathaivoṣā vikeśī cāparā śivā svāhā diśas tathā dīkṣā rohiṇī ca yathākramam //
सूर्यादीनां नरश्रेष्ठ रुद्राद्यैर् नामभिः सह पत्न्यः स्मृता महाभाग तदपत्यानि मे शृणु ॥
sūryādīnāṃ naraśreṣṭha rudrādyair nāmabhiḥ saha patnyaḥ smṛtā mahābhāga tadapatyāni me śṛṇu //
येषां सूतिप्रसूतैश् च इदम् आपूरितं जगत् ॥
yeṣāṃ sūtiprasūtaiś ca idam āpūritaṃ jagat //
शनैश्चरस् तथा शुक्रो लोहिताङ्गो मनोजवः स्कन्दः स्वर्गो ऽथ सन्तानो बुधश् चानुक्रमात् सुताः ॥
śanaiścaras tathā śukro lohitāṅgo manojavaḥ skandaḥ svargo 'tha santāno budhaś cānukramāt sutāḥ //
एवंप्रकारो रुद्रो ऽसौ सतीं भार्याम् अविन्दत दक्षकोपाच् च तत्याज सा सती स्वं कलेवरम् ॥
evaṃprakāro rudro 'sau satīṃ bhāryām avindata dakṣakopāc ca tatyāja sā satī svaṃ kalevaram //
हिमवद्दुहिता साभून् मेनायां द्विजसत्तम उपयेमे पुनश् चोमाम् अनन्यां भगवान् भवः ॥
himavadduhitā sābhūn menāyāṃ dvijasattama upayeme punaś comām ananyāṃ bhagavān bhavaḥ //
देवौ धातृविधातारौ भृगोः ख्यातिर् असूयत श्रियं च देवदेवस्य पत्नी नारायणस्य या ॥
devau dhātṛvidhātārau bhṛgoḥ khyātir asūyata śriyaṃ ca devadevasya patnī nārāyaṇasya yā //
क्षीराब्धौ श्रीः समुत्पन्ना श्रूयते ऽमृतमन्थने भृगोः ख्यात्यां समुत्पन्नेत्य् एतद् आह कथं भवान् ॥
kṣīrābdhau śrīḥ samutpannā śrūyate 'mṛtamanthane bhṛgoḥ khyātyāṃ samutpannety etad āha kathaṃ bhavān //
नित्यैवैषा जगन्माता विष्णोः श्रीर् अनपायिनी यथा सर्वगतो विष्णुस् तथैवेयं द्विजोत्तम ॥
nityaivaiṣā jaganmātā viṣṇoḥ śrīr anapāyinī yathā sarvagato viṣṇus tathaiveyaṃ dvijottama //
अर्थो विष्णुर् इयं वाणी नीतिर् एषा नयो हरिः बोधो विष्णुर् इयं बुद्धिर् धर्मो ऽसौ सत्क्रिया त्व् इयम् ॥
artho viṣṇur iyaṃ vāṇī nītir eṣā nayo hariḥ bodho viṣṇur iyaṃ buddhir dharmo 'sau satkriyā tv iyam //
स्रष्टा विष्णुर् इयं सृष्टिः श्रीर् भूमिर् भूधरो हरिः संतोषो भगवांल् लक्ष्मीस् तुष्टिर् मैत्रेय शाश्वती ॥
sraṣṭā viṣṇur iyaṃ sṛṣṭiḥ śrīr bhūmir bhūdharo hariḥ saṃtoṣo bhagavāṃl lakṣmīs tuṣṭir maitreya śāśvatī //
इच्छा श्रीर् भगवान् कामो यज्ञो ऽसौ दक्षिणा तु सा आज्याहुतिर् असौ देवी पुरोडाशो जनार्दनः ॥
icchā śrīr bhagavān kāmo yajño 'sau dakṣiṇā tu sā ājyāhutir asau devī puroḍāśo janārdanaḥ //
पत्नीशाला मुने लक्ष्मीः प्राग्वंशो मधुसूदनः चितिर् लक्ष्मीर् हरिर् यूप इध्मा श्रीर् भगवान् कुशः ॥
patnīśālā mune lakṣmīḥ prāgvaṃśo madhusūdanaḥ citir lakṣmīr harir yūpa idhmā śrīr bhagavān kuśaḥ //
सामस्वरूपी भगवान् उद्गीतिः कमलालया स्वाहा लक्ष्मीर् जगन्नाथो वासुदेवो हुताशनः ॥
sāmasvarūpī bhagavān udgītiḥ kamalālayā svāhā lakṣmīr jagannātho vāsudevo hutāśanaḥ //
शंकरो भगवाञ् छौरिर् गौरी लक्ष्मीर् द्विजोत्तम मैत्रेय केशवः सूर्यस् तत्प्रभा कमलालया ॥
śaṃkaro bhagavāñ chaurir gaurī lakṣmīr dvijottama maitreya keśavaḥ sūryas tatprabhā kamalālayā //
विष्णुः पितृगणः पद्मा स्वधा शाश्वतपुष्टिदा द्यौः श्रीः सर्वात्मको विष्णुर् अवकाशो ऽतिविस्तरः ॥
viṣṇuḥ pitṛgaṇaḥ padmā svadhā śāśvatapuṣṭidā dyauḥ śrīḥ sarvātmako viṣṇur avakāśo 'tivistaraḥ //
शशाङ्कः श्रीधरः कान्तिः श्रीस् तस्यैवानपायिनी धृतिर् लक्ष्मीर् जगच्चेष्टा वायुः सर्वत्रगो हरिः ॥
śaśāṅkaḥ śrīdharaḥ kāntiḥ śrīs tasyaivānapāyinī dhṛtir lakṣmīr jagacceṣṭā vāyuḥ sarvatrago hariḥ //
जलधिर् द्विज गोविन्दस् तद्वेला श्रीर् महामते लक्ष्मीस्वरूपम् इन्द्राणी देवेन्द्रो मधुसूदनः ॥
jaladhir dvija govindas tadvelā śrīr mahāmate lakṣmīsvarūpam indrāṇī devendro madhusūdanaḥ //
यमश् चक्रधरः साक्षाद् धूमोर्णा कमलालया ऋद्धिः श्रीः श्रीधरो देवः स्वयम् एव धनेश्वरः ॥
yamaś cakradharaḥ sākṣād dhūmorṇā kamalālayā ṛddhiḥ śrīḥ śrīdharo devaḥ svayam eva dhaneśvaraḥ //
गौरी लक्ष्मीर् महाभागा केशवो वरुणः स्वयम् श्रीर् देवसेना विप्रेन्द्र देवसेनापतिर् हरिः ॥
gaurī lakṣmīr mahābhāgā keśavo varuṇaḥ svayam śrīr devasenā viprendra devasenāpatir hariḥ //
अवष्टम्भो गदापाणिः शक्तिर् लक्ष्मीर् द्विजोत्तम काष्ठा लक्ष्मीर् निमेषो ऽसौ मुहूर्तो ऽसौ कला तु सा ॥
avaṣṭambho gadāpāṇiḥ śaktir lakṣmīr dvijottama kāṣṭhā lakṣmīr nimeṣo 'sau muhūrto 'sau kalā tu sā //
ज्योत्स्ना लक्ष्मीः प्रदीपो ऽसौ सर्वः सर्वेश्वरो हरिः लताभूता जगन्माता श्रीर् विष्णुर् द्रुमसंस्थितिः ॥
jyotsnā lakṣmīḥ pradīpo 'sau sarvaḥ sarveśvaro hariḥ latābhūtā jaganmātā śrīr viṣṇur drumasaṃsthitiḥ //
विभावरी श्रीर् दिवसो देवश् चक्रगदाधरः वरप्रदो वरो विष्णुर् वधूः पद्मवनालया ॥
vibhāvarī śrīr divaso devaś cakragadādharaḥ varaprado varo viṣṇur vadhūḥ padmavanālayā //
नदस्वरूपी भगवाञ् श्रीर् नदीरूपसंस्थिता ध्वजश् च पुण्डरीकाक्षः पताका कमलालया ॥
nadasvarūpī bhagavāñ śrīr nadīrūpasaṃsthitā dhvajaś ca puṇḍarīkākṣaḥ patākā kamalālayā //
तृष्णा लक्ष्मीर् जगत्स्वामी लोभो नारायणः परः रतिरागौ च धर्मज्ञ लक्ष्मीर् गोविन्द एव च ॥
tṛṣṇā lakṣmīr jagatsvāmī lobho nārāyaṇaḥ paraḥ ratirāgau ca dharmajña lakṣmīr govinda eva ca //
किं वात्र बहुनोक्तेन संक्षेपेणेदम् उच्यते ॥
kiṃ vātra bahunoktena saṃkṣepeṇedam ucyate //
देवतिर्यङ्मनुष्येषु पुंनाम्नि भगवान् हरिः स्त्रीनाम्नि लक्ष्मीर् मैत्रेय नानयोर् विद्यते परम् ॥
devatiryaṅmanuṣyeṣu puṃnāmni bhagavān hariḥ strīnāmni lakṣmīr maitreya nānayor vidyate param //
[[इति श्रीविष्णुपुराणे प्रथमे ऽंशे ऽष्टमो ऽध्यायः ]]
[[iti śrīviṣṇupurāṇe prathame 'ṃśe 'ṣṭamo 'dhyāyaḥ ]]