सचैलस्य पितुः स्नानं जाते पुत्रे विधीयते जातकर्म तथा कुर्याच् श्राद्धम् अभ्युदये च यत् ॥
sacailasya pituḥ snānaṃ jāte putre vidhīyate jātakarma tathā kuryāc śrāddham abhyudaye ca yat //
युग्मान् देवांश् च पित्र्यांश् च सम्यक् सव्यक्रमाद् द्विजान् पूजयेद् भोजयेच् चैव तन्मना नान्यमानसः ॥
yugmān devāṃś ca pitryāṃś ca samyak savyakramād dvijān pūjayed bhojayec caiva tanmanā nānyamānasaḥ //
दध्यक्षतैः सबदरैः प्राङ्मुखोदङ्मुखो ऽपि वा देवतीर्थेन वै पिण्डान् दद्यात् कायेन वा नृप ॥
dadhyakṣataiḥ sabadaraiḥ prāṅmukhodaṅmukho 'pi vā devatīrthena vai piṇḍān dadyāt kāyena vā nṛpa //
नान्दीमुखः पितृगणस् तेन श्राद्धेन पार्थिव प्रीयते तत् तु कर्तव्यं पुरुषैः सर्ववृद्धिषु ॥
nāndīmukhaḥ pitṛgaṇas tena śrāddhena pārthiva prīyate tat tu kartavyaṃ puruṣaiḥ sarvavṛddhiṣu //
कन्यापुत्रविवाहेषु प्रवेशे नववेश्मनः नामकर्मणि बालानां चूडाकर्मादिके तथा ॥
kanyāputravivāheṣu praveśe navaveśmanaḥ nāmakarmaṇi bālānāṃ cūḍākarmādike tathā //
सीमन्तोन्नयने चैव पुत्रादिमुखदर्शने नान्दीमुखं पितृगणं पूजयेत् प्रयतो गृही ॥
sīmantonnayane caiva putrādimukhadarśane nāndīmukhaṃ pitṛgaṇaṃ pūjayet prayato gṛhī //
पितृपूजाक्रमः प्रोक्तो वृद्धाव् एष समासतः श्रूयताम् अवनीपाल प्रेतकर्मक्रियाविधिः ॥
pitṛpūjākramaḥ prokto vṛddhāv eṣa samāsataḥ śrūyatām avanīpāla pretakarmakriyāvidhiḥ //
प्रेतदेहं शुभैः स्नानैः स्नापितं स्रग्विभूषितम् दग्ध्वा ग्रामाद् बहिः स्नात्वा सचैलाः सलिलाशये ॥
pretadehaṃ śubhaiḥ snānaiḥ snāpitaṃ sragvibhūṣitam dagdhvā grāmād bahiḥ snātvā sacailāḥ salilāśaye //
यत्र तत्र स्थितायैतद् अमुकायेति वादिनः दक्षिणाभिमुखा दद्युर् बान्धवाः सलिलाञ्जलिम् ॥
yatra tatra sthitāyaitad amukāyeti vādinaḥ dakṣiṇābhimukhā dadyur bāndhavāḥ salilāñjalim //
प्रविष्टाश् च समं गोभिर् ग्रामं नक्षत्रदर्शने कटधर्मांस् ततः कुर्युर् भूमौ प्रस्तरशायिनः ॥
praviṣṭāś ca samaṃ gobhir grāmaṃ nakṣatradarśane kaṭadharmāṃs tataḥ kuryur bhūmau prastaraśāyinaḥ //
दातव्यो ऽनुदिनं पिण्डः प्रेताय भुवि पार्थिव दिवा च भक्तं भोक्तव्यम् अमांसं मनुजर्षभ ॥
dātavyo 'nudinaṃ piṇḍaḥ pretāya bhuvi pārthiva divā ca bhaktaṃ bhoktavyam amāṃsaṃ manujarṣabha //
दिनानि तानि चेच्छातः कर्तव्यं विप्रभोजनम् प्रेतस् तृप्तिं तथा याति बन्धुवर्गेण भुञ्जता ॥
dināni tāni cecchātaḥ kartavyaṃ viprabhojanam pretas tṛptiṃ tathā yāti bandhuvargeṇa bhuñjatā //
प्रथमे ऽह्नि तृतीये च सप्तमे नवमे तथा वस्त्रत्यागं बहिःस्नानं कृत्वा दद्यात् तिलोदकम् ॥
prathame 'hni tṛtīye ca saptame navame tathā vastratyāgaṃ bahiḥsnānaṃ kṛtvā dadyāt tilodakam //
चतुर्थे ऽह्नि च कर्तव्यं भस्मास्थिचयनं नृप तदूर्ध्वम् अङ्गस्पर्शश् च सपिण्डानाम् अपीष्यते ॥
caturthe 'hni ca kartavyaṃ bhasmāsthicayanaṃ nṛpa tadūrdhvam aṅgasparśaś ca sapiṇḍānām apīṣyate //
योग्याः सर्वक्रियाणां तु समानसलिलास् तथा अनुलेपनपुष्पादिभोगाद् अन्यत्र पार्थिव ॥
yogyāḥ sarvakriyāṇāṃ tu samānasalilās tathā anulepanapuṣpādibhogād anyatra pārthiva //
शय्यासनोपभोगश् च सपिण्डानाम् अपीष्यते भस्मास्थिचयनाद् ऊर्ध्वं संयोगो न तु योषिताम् ॥
śayyāsanopabhogaś ca sapiṇḍānām apīṣyate bhasmāsthicayanād ūrdhvaṃ saṃyogo na tu yoṣitām //
बाले देशान्तरस्थे च पतिते च मुनौ मृते सद्यः शौचं तथेच्छातो जलाग्न्युद्बन्धनादिषु ॥
bāle deśāntarasthe ca patite ca munau mṛte sadyaḥ śaucaṃ tathecchāto jalāgnyudbandhanādiṣu //
मृतबन्धोर् दशाहानि कुलस्यान्नं न भुज्यते दानं प्रतिग्रहो यज्ञः स्वाध्यायश् च निवर्तते ॥
mṛtabandhor daśāhāni kulasyānnaṃ na bhujyate dānaṃ pratigraho yajñaḥ svādhyāyaś ca nivartate //
विप्रस्यैतद् द्वादशाहं राजन्यस्याप्य् अशौचकम् अर्धमासं तु वैश्यस्य मासं शूद्रस्य शुद्धये ॥
viprasyaitad dvādaśāhaṃ rājanyasyāpy aśaucakam ardhamāsaṃ tu vaiśyasya māsaṃ śūdrasya śuddhaye //
अयुजो भोजयेत् कामं द्विजान् आद्ये ततो दिने दद्याद् दर्भेषु पिण्डं च प्रेतायोच्छिष्टसंनिधौ ॥
ayujo bhojayet kāmaṃ dvijān ādye tato dine dadyād darbheṣu piṇḍaṃ ca pretāyocchiṣṭasaṃnidhau //
वार्यायुधप्रतोदास् तु दण्डश् च द्विजभोजनात् स्प्रष्टव्यो ऽनन्तरं वर्णैः शुध्येरंस् ते ततः क्रमात् ॥
vāryāyudhapratodās tu daṇḍaś ca dvijabhojanāt spraṣṭavyo 'nantaraṃ varṇaiḥ śudhyeraṃs te tataḥ kramāt //
ततः स्ववर्णधर्मा ये विप्रादीनाम् उदाहृताः तान् कुर्वीत पुमाञ् जीवेन् निजधर्मार्जनैस् तथा ॥
tataḥ svavarṇadharmā ye viprādīnām udāhṛtāḥ tān kurvīta pumāñ jīven nijadharmārjanais tathā //
मृते ऽहनि च कर्तव्यम् एकोद्दिष्टम् अतः परम् आह्वानादिक्रियादैवनियोगरहितं हि तत् ॥
mṛte 'hani ca kartavyam ekoddiṣṭam ataḥ param āhvānādikriyādaivaniyogarahitaṃ hi tat //
एको ऽर्घ्यस् तत्र दातव्यस् तथैवैकं पवित्रकम् प्रेताय पिण्डो दातव्यो भुक्तवत्सु द्विजातिषु ॥
eko 'rghyas tatra dātavyas tathaivaikaṃ pavitrakam pretāya piṇḍo dātavyo bhuktavatsu dvijātiṣu //
प्रश्नश् च तत्राभिरतिर् यजमानद्विजन्मनाम् अक्षय्यम् अमुकस्येति वक्तव्यं विरतौ तथा ॥
praśnaś ca tatrābhiratir yajamānadvijanmanām akṣayyam amukasyeti vaktavyaṃ viratau tathā //
एकोद्दिष्टमयो धर्म इत्थम् आवत्सरात् स्मृतः सपिण्डीकरणं तस्मिन् काले राजेन्द्र तच् छृणु ॥
ekoddiṣṭamayo dharma ittham āvatsarāt smṛtaḥ sapiṇḍīkaraṇaṃ tasmin kāle rājendra tac chṛṇu //
एकोद्दिष्टविधानेन कार्यं तद् अपि पार्थिव ॥
ekoddiṣṭavidhānena kāryaṃ tad api pārthiva //
तिलगन्धोदकैर् युक्तं तत्र पात्रचतुष्टयम् ॥
tilagandhodakair yuktaṃ tatra pātracatuṣṭayam //
पात्रं प्रेतस्य तत्रैकं पैत्रं पात्रत्रयं तथा सेचयेत् पितृपात्रेषु प्रेतपात्रं नृप त्रिषु ॥
pātraṃ pretasya tatraikaṃ paitraṃ pātratrayaṃ tathā secayet pitṛpātreṣu pretapātraṃ nṛpa triṣu //
ततः पितृत्वम् आपन्ने तस्मिन् प्रेते महीपते श्राद्धधर्मैर् अशेषैस् तु तत्पूर्वान् अर्चयेत् पितॄन् ॥
tataḥ pitṛtvam āpanne tasmin prete mahīpate śrāddhadharmair aśeṣais tu tatpūrvān arcayet pitṝn //
पुत्रः पौत्रः प्रपौत्रो वा बन्धुर् वा भ्रातृसंततिः सपिण्डसंततिर् वापि क्रियार्हो नृप जायते ॥
putraḥ pautraḥ prapautro vā bandhur vā bhrātṛsaṃtatiḥ sapiṇḍasaṃtatir vāpi kriyārho nṛpa jāyate //
तेषाम् अभावे सर्वेषां समानोदकसंततिः मातृपक्षस्य पिण्डेन संबद्धा ये जलेन वा ॥
teṣām abhāve sarveṣāṃ samānodakasaṃtatiḥ mātṛpakṣasya piṇḍena saṃbaddhā ye jalena vā //
कुलद्वये ऽपि चोच्छिन्ने स्त्रीभिः कार्याः क्रिया नृप संघातान्तर्गतैर् वापि कार्याः प्रेतस्य याः क्रियाः उत्सन्नबन्धुरिक्थानां कारयेद् अवनीपतिः ॥
kuladvaye 'pi cocchinne strībhiḥ kāryāḥ kriyā nṛpa saṃghātāntargatair vāpi kāryāḥ pretasya yāḥ kriyāḥ utsannabandhurikthānāṃ kārayed avanīpatiḥ //
पूर्वाः क्रिया मध्यमाश् च तथा चैवोत्तराः क्रियाः त्रिःप्रकाराः क्रिया ह्य् एतास् तासां भेदं शृणुष्व मे ॥
pūrvāḥ kriyā madhyamāś ca tathā caivottarāḥ kriyāḥ triḥprakārāḥ kriyā hy etās tāsāṃ bhedaṃ śṛṇuṣva me //
आदाहवार्यायुधादिस्पर्शाद्यन्तास् तु याः क्रियाः ताः पूर्वा मध्यमा मासि मास्य् एकोद्दिष्टसंज्ञिताः ॥
ādāhavāryāyudhādisparśādyantās tu yāḥ kriyāḥ tāḥ pūrvā madhyamā māsi māsy ekoddiṣṭasaṃjñitāḥ //
प्रेते पितृत्वम् आपन्ने सपिण्डीकरणाद् अनु क्रियन्ते याः क्रियाः पित्र्याः प्रोच्यन्ते ता नृपोत्तराः ॥
prete pitṛtvam āpanne sapiṇḍīkaraṇād anu kriyante yāḥ kriyāḥ pitryāḥ procyante tā nṛpottarāḥ //
पितृमातृसपिण्डैस् तु समानसलिलैस् तथा तत्संघातगतैश् चैव राज्ञा वा धनहारिणा ॥
pitṛmātṛsapiṇḍais tu samānasalilais tathā tatsaṃghātagataiś caiva rājñā vā dhanahāriṇā //
पूर्वाः क्रियास् तु कर्तव्याः पुत्राद्यैर् एव चोत्तराः दौहित्रैर् वा नरश्रेष्ठ कार्यास् तत्तनयैस् तथा ॥
pūrvāḥ kriyās tu kartavyāḥ putrādyair eva cottarāḥ dauhitrair vā naraśreṣṭha kāryās tattanayais tathā //
मृताहनि च कर्तव्याः स्त्रीणाम् अप्य् उत्तराः क्रियाः प्रतिसंवत्सरं राजन्न् एकोद्दिष्टविधानतः ॥
mṛtāhani ca kartavyāḥ strīṇām apy uttarāḥ kriyāḥ pratisaṃvatsaraṃ rājann ekoddiṣṭavidhānataḥ //
तस्माद् उत्तरसंज्ञा याः क्रियास् ताः शृणु पार्थिव यदा यदा च कर्तव्या विधिना येन चानघ ॥
tasmād uttarasaṃjñā yāḥ kriyās tāḥ śṛṇu pārthiva yadā yadā ca kartavyā vidhinā yena cānagha //
[[इति श्रीविष्णुपुराणे तृतीयांशे त्रयोदशो ऽध्यायः ]]
[[iti śrīviṣṇupurāṇe tṛtīyāṃśe trayodaśo 'dhyāyaḥ ]]