Aṃśa 3 · Chapter 5

यजुर्वेदतरोः शाखाः सप्तविंशन् महामतिः वैशम्पायननामासौ व्यासशिष्यश् चकार वै ॥

yajurvedataroḥ śākhāḥ saptaviṃśan mahāmatiḥ vaiśampāyananāmāsau vyāsaśiṣyaś cakāra vai //

शिष्येभ्यः प्रददौ ताश् च जगृहुस् ते ऽप्य् अनुक्रमात् ॥

śiṣyebhyaḥ pradadau tāś ca jagṛhus te 'py anukramāt //

याज्ञवल्क्यस् तु तस्याभूद् ब्रह्मरातसुतो द्विज शिष्यः परमधर्मज्ञो गुरुवृत्तिपरः सदा ॥

yājñavalkyas tu tasyābhūd brahmarātasuto dvija śiṣyaḥ paramadharmajño guruvṛttiparaḥ sadā //

ऋषिर् यो ऽद्य महामेरौ समाजेनागमिष्यति तस्य वै सप्तरात्रात् तु ब्रह्महत्या भविष्यति ॥

ṛṣir yo 'dya mahāmerau samājenāgamiṣyati tasya vai saptarātrāt tu brahmahatyā bhaviṣyati //

पूर्वम् एवं मुनिगणैः समयो ऽभूत् कृतो द्विज वैशम्पायन एकस् तु तं व्यतिक्रान्तवांस् तदा ॥

pūrvam evaṃ munigaṇaiḥ samayo 'bhūt kṛto dvija vaiśampāyana ekas tu taṃ vyatikrāntavāṃs tadā //

स्वस्रीयं बालकं सो ऽथ पदा स्पृष्टम् अघातयत् ॥

svasrīyaṃ bālakaṃ so 'tha padā spṛṣṭam aghātayat //

शिष्यान् आह च भोः शिष्या ब्रह्महत्यापहं व्रतम् चरध्वं मत्कृते सर्वे न विचार्यम् इदं तथा ॥

śiṣyān āha ca bhoḥ śiṣyā brahmahatyāpahaṃ vratam caradhvaṃ matkṛte sarve na vicāryam idaṃ tathā //

अथाह याज्ञवल्क्यस् तं किम् एभिर् भगवन् द्विजैः क्लेशितैर् अल्पतेजोभिश् चरिष्ये ऽहम् इदं व्रतम् ॥

athāha yājñavalkyas taṃ kim ebhir bhagavan dvijaiḥ kleśitair alpatejobhiś cariṣye 'ham idaṃ vratam //

ततः क्रुद्धो गुरुः प्राह याज्ञवल्क्यं महामतिः मुच्यतां यत् त्वयाधीतं मत्तो विप्रावमानक ॥

tataḥ kruddho guruḥ prāha yājñavalkyaṃ mahāmatiḥ mucyatāṃ yat tvayādhītaṃ matto viprāvamānaka //

निस्तेजसो वदस्य् एतान् यस् त्वं ब्राह्मणपुंगवान् तेन शिष्येण नार्थो ऽस्ति ममाज्ञाभङ्गकारिणा ॥

nistejaso vadasy etān yas tvaṃ brāhmaṇapuṃgavān tena śiṣyeṇa nārtho 'sti mamājñābhaṅgakāriṇā //

याज्ञवल्क्यस् ततः प्राह भक्त्यैतत् ते मयोदितम् ममाप्य् अलं त्वयाधीतं यन् मया तद् इदं द्विज ॥

yājñavalkyas tataḥ prāha bhaktyaitat te mayoditam mamāpy alaṃ tvayādhītaṃ yan mayā tad idaṃ dvija //

इत्य् उक्त्वा रुधिराक्तानि सरूपाणि यजूंषि सः छर्दयित्वा ददौ तस्मै ययौ च स्वेच्छया मुनिः ॥

ity uktvā rudhirāktāni sarūpāṇi yajūṃṣi saḥ chardayitvā dadau tasmai yayau ca svecchayā muniḥ //

यजूंष्य् अथ विसृष्टानि याज्ञवल्क्येन वै द्विज जगृहुस् तित्तिरीभूत्वा तैत्तिरीयास् तु ते ततः ॥

yajūṃṣy atha visṛṣṭāni yājñavalkyena vai dvija jagṛhus tittirībhūtvā taittirīyās tu te tataḥ //

ब्रह्महत्या व्रतं चीर्णं गुरुणा चोदितैस् तु यैः चरकाध्वर्यवस् ते तु चरणान् मुनिसत्तम ॥

brahmahatyā vrataṃ cīrṇaṃ guruṇā coditais tu yaiḥ carakādhvaryavas te tu caraṇān munisattama //

याज्ञवल्क्यो ऽपि मैत्रेय प्राणायामपरायणः तुष्टाव प्रणतः सूर्यं यजूंष्य् अभिलषंस् ततः ॥

yājñavalkyo 'pi maitreya prāṇāyāmaparāyaṇaḥ tuṣṭāva praṇataḥ sūryaṃ yajūṃṣy abhilaṣaṃs tataḥ //

नमः सवित्रे द्वाराय मुक्तेर् अमिततेजसे ऋग्यजुःसामभूताय त्रयीधामवते नमः ॥

namaḥ savitre dvārāya mukter amitatejase ṛgyajuḥsāmabhūtāya trayīdhāmavate namaḥ //

नमो ऽग्नीषोमभूताय जगतः कारणात्मने भास्कराय परं तेजः सौषुम्णम् उरु बिभ्रते ॥

namo 'gnīṣomabhūtāya jagataḥ kāraṇātmane bhāskarāya paraṃ tejaḥ sauṣumṇam uru bibhrate //

कलाकाष्ठानिमेषादिकालज्ञानात्मने नमः ध्येयाय विष्णुरूपाय परमाक्षररूपिणे ॥

kalākāṣṭhānimeṣādikālajñānātmane namaḥ dhyeyāya viṣṇurūpāya paramākṣararūpiṇe //

बिभर्ति यः सुरगणान् आप्यायेन्दुं स्वरश्मिभिः स्वधामृतेन च पितॄंस् तस्मै तृप्त्यात्मने नमः ॥

bibharti yaḥ suragaṇān āpyāyenduṃ svaraśmibhiḥ svadhāmṛtena ca pitṝṃs tasmai tṛptyātmane namaḥ //

हिमाम्बुघर्मवृष्टीनां कर्ता भर्ता च यः प्रभुः तस्मै त्रिकालभूताय नमः सूर्याय वेधसे ॥

himāmbugharmavṛṣṭīnāṃ kartā bhartā ca yaḥ prabhuḥ tasmai trikālabhūtāya namaḥ sūryāya vedhase //

अपहन्ति तमो यश् च जगतो ऽस्य जगत्पतिः सत्त्वधामधरो देवो नमस् तस्मै विवस्वते ॥

apahanti tamo yaś ca jagato 'sya jagatpatiḥ sattvadhāmadharo devo namas tasmai vivasvate //

सत्कर्मयोग्यो न जनो नैवापः शौचकारणम् यस्मिन्न् अनुदिते तस्मै नमो देवाय भास्वते ॥

satkarmayogyo na jano naivāpaḥ śaucakāraṇam yasminn anudite tasmai namo devāya bhāsvate //

स्पृष्टो यदंशुभिर् लोकः क्रियायोग्यो ऽभिजायते पवित्रताकारणाय तस्मै शुद्धात्मने नमः ॥

spṛṣṭo yadaṃśubhir lokaḥ kriyāyogyo 'bhijāyate pavitratākāraṇāya tasmai śuddhātmane namaḥ //

नमः सवित्रे सूर्याय भास्कराय विवस्वते आदित्यायादिभूताय देवादीनां नमो नमः ॥

namaḥ savitre sūryāya bhāskarāya vivasvate ādityāyādibhūtāya devādīnāṃ namo namaḥ //

हिरण्मयं रथं यस्य केतवो ऽमृतधारिणः वहन्ति भुवनालोकचक्षुषस् तं नमाम्य् अहम् ॥

hiraṇmayaṃ rathaṃ yasya ketavo 'mṛtadhāriṇaḥ vahanti bhuvanālokacakṣuṣas taṃ namāmy aham //

इत्य् एवमादिभिस् तेन स्तूयमानः स्तवै रविः वाजिरूपधरः प्राह व्रीयताम् इति वाञ्छितम् ॥

ity evamādibhis tena stūyamānaḥ stavai raviḥ vājirūpadharaḥ prāha vrīyatām iti vāñchitam //

याज्ञवल्क्यस् तदा प्राह प्रणिपत्य दिवाकरम् यजूंषि तानि मे देहि यानि सन्ति न मे गुरौ ॥

yājñavalkyas tadā prāha praṇipatya divākaram yajūṃṣi tāni me dehi yāni santi na me gurau //

एवम् उक्तो ददौ तस्मै यजूंषि भगवान् रविः अयातयामसंज्ञानि यानि वेत्ति न तद्गुरुः ॥

evam ukto dadau tasmai yajūṃṣi bhagavān raviḥ ayātayāmasaṃjñāni yāni vetti na tadguruḥ //

यजूंषि यैर् अधीतानि तानि विप्रैर् द्विजोत्तम वाजिनस् ते समाख्याताः सूर्यो ऽश्वः सो ऽभवद् यतः ॥

yajūṃṣi yair adhītāni tāni viprair dvijottama vājinas te samākhyātāḥ sūryo 'śvaḥ so 'bhavad yataḥ //

शाखाभेदास् तु तेषां वै दश पञ्च च वाजिनाम् कण्वाद्याः सुमहाभागा याज्ञवल्क्यप्रवर्तिताः ॥

śākhābhedās tu teṣāṃ vai daśa pañca ca vājinām kaṇvādyāḥ sumahābhāgā yājñavalkyapravartitāḥ //