Aṃśa 5 · Chapter 29

द्वारवत्यां ततः शौरिं शक्रस् त्रिभुवनेश्वरः आजगामाथ मैत्रेय मत्तैरावतपृष्ठगः ॥

dvāravatyāṃ tataḥ śauriṃ śakras tribhuvaneśvaraḥ ājagāmātha maitreya mattairāvatapṛṣṭhagaḥ //

प्रविश्य द्वारकां सो ऽथ समेत्य हरिणा ततः कथयाम् आस दैत्यस्य नरकस्य विचेष्टितम् ॥

praviśya dvārakāṃ so 'tha sametya hariṇā tataḥ kathayām āsa daityasya narakasya viceṣṭitam //

त्वया नाथेन देवानां मनुष्यत्वे ऽपि तिष्ठता प्रशमं सर्वदुःखानि नीतानि मधुसूदन ॥

tvayā nāthena devānāṃ manuṣyatve 'pi tiṣṭhatā praśamaṃ sarvaduḥkhāni nītāni madhusūdana //

तपस्विजननाशाय सो ऽरिष्टो धेनुकस् तथा प्रवृत्तो यस् तथा केशी ते सर्वे निहतास् त्वया ॥

tapasvijananāśāya so 'riṣṭo dhenukas tathā pravṛtto yas tathā keśī te sarve nihatās tvayā //

कंसः कुवलयापीडः पूतना बालघातिनी नाशं नीतास् त्वया सर्वे ये ऽन्ये जगदुपद्रवाः ॥

kaṃsaḥ kuvalayāpīḍaḥ pūtanā bālaghātinī nāśaṃ nītās tvayā sarve ye 'nye jagadupadravāḥ //

युष्मद्दोर्दण्डसद्बुद्धिपरित्राते जगत्त्रये यज्वियज्ञांशसंप्राप्त्या तृप्तिं यान्ति दिवौकसः ॥

yuṣmaddordaṇḍasadbuddhiparitrāte jagattraye yajviyajñāṃśasaṃprāptyā tṛptiṃ yānti divaukasaḥ //

सो ऽहं साम्प्रतम् आयातो यन्निमित्तं जनार्दन तच् छ्रुत्वा तत्प्रतीकारप्रयत्नं कर्तुम् अर्हसि ॥

so 'haṃ sāmpratam āyāto yannimittaṃ janārdana tac chrutvā tatpratīkāraprayatnaṃ kartum arhasi //

भौमो ऽयं नरको नाम प्राग्ज्योतिषपुरेश्वरः करोति सर्वभूतानाम् उपघातम् अरिंदम ॥

bhaumo 'yaṃ narako nāma prāgjyotiṣapureśvaraḥ karoti sarvabhūtānām upaghātam ariṃdama //

देवसिद्धासुरादीनां नृपाणां च जनार्दन हृत्वा हि सो ऽसुरः कन्या रुरोध निजमन्दिरे ॥

devasiddhāsurādīnāṃ nṛpāṇāṃ ca janārdana hṛtvā hi so 'suraḥ kanyā rurodha nijamandire //

छत्रं यत् सलिलस्रावि तज् जहार प्रचेतसः मन्दरस्य तथा शृङ्गं हृतवान् मणिपर्वतम् ॥

chatraṃ yat salilasrāvi taj jahāra pracetasaḥ mandarasya tathā śṛṅgaṃ hṛtavān maṇiparvatam //

अमृतस्राविणी दिव्ये मन्मातुः कृष्ण कुण्डले जहार सो ऽसुरो ऽदित्या वाञ्छत्य् ऐरावतं गजम् ॥

amṛtasrāviṇī divye manmātuḥ kṛṣṇa kuṇḍale jahāra so 'suro 'dityā vāñchaty airāvataṃ gajam //

दुर्नीतम् एतद् गोविन्द मया तस्य तवोदितम् यद् अत्र प्रतिकर्तव्यं तत् स्वयं परिमृश्यताम् ॥

durnītam etad govinda mayā tasya tavoditam yad atra pratikartavyaṃ tat svayaṃ parimṛśyatām //

इति श्रुत्वा स्मितं कृत्वा भगवान् देवकीसुतः गृहीत्वा वासवं हस्ते समुत्तस्थौ वरासनात् ॥

iti śrutvā smitaṃ kṛtvā bhagavān devakīsutaḥ gṛhītvā vāsavaṃ haste samuttasthau varāsanāt //

संचिन्तितम् उपारुह्य गरुडं गगनेचरम् सत्यभामां समारोप्य ययौ प्राग्ज्योतिषं पुरम् ॥

saṃcintitam upāruhya garuḍaṃ gaganecaram satyabhāmāṃ samāropya yayau prāgjyotiṣaṃ puram //

आरुह्यैरावतं नागं शक्रो ऽपि त्रिदिशालयम् ततो जगाम मैत्रेय पश्यतां द्वारकौकसाम् ॥

āruhyairāvataṃ nāgaṃ śakro 'pi tridiśālayam tato jagāma maitreya paśyatāṃ dvārakaukasām //

प्राग्ज्योतिषपुरस्यासीत् समन्ताच् छतयोजनम् आचिता मौरवैः पाशैः क्षुरान्तैर् भूर् द्विजोत्तम ॥

prāgjyotiṣapurasyāsīt samantāc chatayojanam ācitā mauravaiḥ pāśaiḥ kṣurāntair bhūr dvijottama //

तांश् चिच्छेद हरिः पाशान् क्षिप्त्वा चक्रं सुदर्शनम् ततो मुरुः समुत्तस्थौ तं जघान च केशवः ॥

tāṃś ciccheda hariḥ pāśān kṣiptvā cakraṃ sudarśanam tato muruḥ samuttasthau taṃ jaghāna ca keśavaḥ //

मुरोस् तु तनयान् सप्त सहस्रांस् तांस् ततो हरिः चक्रधाराग्निनिर्दग्धांश् चकार शलभान् इव ॥

muros tu tanayān sapta sahasrāṃs tāṃs tato hariḥ cakradhārāgninirdagdhāṃś cakāra śalabhān iva //

हत्वा मुरुं हयग्रीवं तथा पञ्चजनं द्विज प्राग्ज्योतिषपुरं धीमांस् त्वरावान् समुपाद्रवत् ॥

hatvā muruṃ hayagrīvaṃ tathā pañcajanaṃ dvija prāgjyotiṣapuraṃ dhīmāṃs tvarāvān samupādravat //

नरकेणास्य तत्राभून् महासैन्येन संयुगः कृष्णस्य यत्र गोविन्दो जघ्ने दैत्यान् सहस्रशः ॥

narakeṇāsya tatrābhūn mahāsainyena saṃyugaḥ kṛṣṇasya yatra govindo jaghne daityān sahasraśaḥ //

शस्त्रास्त्रवर्षं मुञ्चन्तं तं भौमं नरकं बली क्षिप्त्वा चक्रं द्विधा चक्रे चक्री दैतेयचक्रहा ॥

śastrāstravarṣaṃ muñcantaṃ taṃ bhaumaṃ narakaṃ balī kṣiptvā cakraṃ dvidhā cakre cakrī daiteyacakrahā //

हते तु नरके भूमिर् गृहीत्वादितिकुण्डले उपतस्थे जगन्नाथं वाक्यं चेदम् अथाब्रवीत् ॥

hate tu narake bhūmir gṛhītvāditikuṇḍale upatasthe jagannāthaṃ vākyaṃ cedam athābravīt //

यदाहम् उद्धृता नाथ त्वया सूकरमूर्तिना त्वत्स्पर्शसंभवः पुत्रस् तदायं मय्य् अजायत ॥

yadāham uddhṛtā nātha tvayā sūkaramūrtinā tvatsparśasaṃbhavaḥ putras tadāyaṃ mayy ajāyata //

सो ऽयं त्वयैव दत्तो मे त्वयैव विनिपातितः गृहाण कुण्डले चेमे पालयास्य च संततिम् ॥

so 'yaṃ tvayaiva datto me tvayaiva vinipātitaḥ gṛhāṇa kuṇḍale ceme pālayāsya ca saṃtatim //

भारावतरणार्थाय ममैव भगवान् इमम् अंशेन लोकम् आयातः प्रसादसुमुखः प्रभो ॥

bhārāvataraṇārthāya mamaiva bhagavān imam aṃśena lokam āyātaḥ prasādasumukhaḥ prabho //

त्वं कर्ता च विकर्ता च संहर्ता प्रभवो ऽप्ययः जगतां त्वं जगद्रूपः स्तूयते ऽच्युत किं तव ॥

tvaṃ kartā ca vikartā ca saṃhartā prabhavo 'pyayaḥ jagatāṃ tvaṃ jagadrūpaḥ stūyate 'cyuta kiṃ tava //

व्यापी व्याप्यः क्रिया कर्ता कार्यं च भगवान् यदा सर्वभूतात्मभूतस्य स्तूयते तव किं तदा ॥

vyāpī vyāpyaḥ kriyā kartā kāryaṃ ca bhagavān yadā sarvabhūtātmabhūtasya stūyate tava kiṃ tadā //

परमात्मा त्वम् आत्मा च भूतात्मा चाव्ययो भवान् यदा तदा स्तुतिर् नास्ति किमर्था ते प्रवर्तते ॥

paramātmā tvam ātmā ca bhūtātmā cāvyayo bhavān yadā tadā stutir nāsti kimarthā te pravartate //

प्रसीद सर्वभूतात्मन् नरकेण कृतं हि यत् तत् क्षम्यताम् अदोषाय त्वत्सुतः स निपातितः ॥

prasīda sarvabhūtātman narakeṇa kṛtaṃ hi yat tat kṣamyatām adoṣāya tvatsutaḥ sa nipātitaḥ //

तथेति चोक्त्वा धरणीं भगवान् भूतभावनः रत्नानि नरकावासाज् जग्राह मुनिसत्तम ॥

tatheti coktvā dharaṇīṃ bhagavān bhūtabhāvanaḥ ratnāni narakāvāsāj jagrāha munisattama //

कन्यापुरे स कन्यानां षोडशातुलविक्रमः शताधिकानि ददृशे सहस्राणि महामुने ॥

kanyāpure sa kanyānāṃ ṣoḍaśātulavikramaḥ śatādhikāni dadṛśe sahasrāṇi mahāmune //

चतुर्दंष्ट्रान् गजांश् चोग्रान् षट्सहस्रान् स दृष्टवान् काम्बोजानां तथाश्वानां नियुतान्य् एकविंशतिम् ॥

caturdaṃṣṭrān gajāṃś cogrān ṣaṭsahasrān sa dṛṣṭavān kāmbojānāṃ tathāśvānāṃ niyutāny ekaviṃśatim //

कन्यास् ताश् च तथा नागांस् तांश् चाश्वान् द्वारकां पुरीम् प्रेषयाम् आस गोविन्दः सद्यो नरककिंकरैः ॥

kanyās tāś ca tathā nāgāṃs tāṃś cāśvān dvārakāṃ purīm preṣayām āsa govindaḥ sadyo narakakiṃkaraiḥ //

ददृशे वारुणं छत्रं तथैव मणिपर्वतम् आरोपयाम् आस हरिर् गरुडे पतगेश्वरे ॥

dadṛśe vāruṇaṃ chatraṃ tathaiva maṇiparvatam āropayām āsa harir garuḍe patageśvare //

आरुह्य च स्वयं कृष्णः सत्यभामासहायवान् अदित्याः कुण्डले दातुं जगाम त्रिदिवालयम् ॥

āruhya ca svayaṃ kṛṣṇaḥ satyabhāmāsahāyavān adityāḥ kuṇḍale dātuṃ jagāma tridivālayam //