Living Bliss — Awakening Inner Bliss
Hindu Digital Library
ॐ श्री गुरुभ्यो नमःॐ श्री परमात्मने नमः
Viṣṇu Purāṇa

Aṃśa 5 · Chapter 30

विष्णुपुराणम्

ViP_5,30.1

गरुडो वारुणं छत्रं तथैव मणिपर्वतम् सभार्यं च हृषीकेशं लीलयैव वहन् ययौ ॥

garuḍo vāruṇaṃ chatraṃ tathaiva maṇiparvatam sabhāryaṃ ca hṛṣīkeśaṃ līlayaiva vahan yayau //

ViP_5,30.2

ततः शङ्खम् उपाध्मासीत् स्वर्गद्वारगतो हरिः उपतस्थुस् ततो देवाः सार्घ्यपात्रा जनार्दनम् ॥

tataḥ śaṅkham upādhmāsīt svargadvāragato hariḥ upatasthus tato devāḥ sārghyapātrā janārdanam //

ViP_5,30.3

स देवैर् अर्चितः कृष्णो देवमातुर् निवेशनम् सिताभ्रशिखराकारं प्रविश्य ददृशे ऽदितिम् ॥

sa devair arcitaḥ kṛṣṇo devamātur niveśanam sitābhraśikharākāraṃ praviśya dadṛśe 'ditim //

ViP_5,30.4

स तां प्रणम्य शक्रेण सह ते कुण्डलोत्तमे ददौ नरकनाशं च शशंसास्यै जनार्दनः ॥

sa tāṃ praṇamya śakreṇa saha te kuṇḍalottame dadau narakanāśaṃ ca śaśaṃsāsyai janārdanaḥ //

ViP_5,30.5

ततः प्रीता जगन्माता धातारं जगतां हरिम् तुष्टावादितिर् अव्यग्रा कृत्वा तत्प्रवणं मनः ॥

tataḥ prītā jaganmātā dhātāraṃ jagatāṃ harim tuṣṭāvāditir avyagrā kṛtvā tatpravaṇaṃ manaḥ //

ViP_5,30.6

नमस् ते पुण्डरीकाक्ष भक्तानाम् अभयंकर सनातनात्मन् सर्वात्मन् भूतात्मन् भूतभावन ॥

namas te puṇḍarīkākṣa bhaktānām abhayaṃkara sanātanātman sarvātman bhūtātman bhūtabhāvana //

ViP_5,30.7

प्रणेता मनसो बुद्धेर् इन्द्रियाणां गुणात्मक त्रिगुणातीत निर्द्वन्द्व शुद्ध सर्वहृदिस्थित ॥

praṇetā manaso buddher indriyāṇāṃ guṇātmaka triguṇātīta nirdvandva śuddha sarvahṛdisthita //

ViP_5,30.8

सितदीर्घादिनिःशेषकल्पनापरिवर्जित जन्मादिभिर् असंस्पृष्ट स्वप्नादिपरिवर्जित ॥

sitadīrghādiniḥśeṣakalpanāparivarjita janmādibhir asaṃspṛṣṭa svapnādiparivarjita //

ViP_5,30.9

संध्या रात्रिर् अहो भूमिर् गगनं वायुर् अम्बु च हुताशनो मनो बुद्धिर् भूतादिस् त्वं तथाच्युत ॥

saṃdhyā rātrir aho bhūmir gaganaṃ vāyur ambu ca hutāśano mano buddhir bhūtādis tvaṃ tathācyuta //

ViP_5,30.10

सृष्टिस्थितिविनाशानां कर्ता कर्तृपतिर् भवान् ब्रह्मविष्णुशिवाख्याभिर् आत्ममूर्तिभिर् ईश्वर ॥

sṛṣṭisthitivināśānāṃ kartā kartṛpatir bhavān brahmaviṣṇuśivākhyābhir ātmamūrtibhir īśvara //

ViP_5,30.11

देवा यक्षास् तथा दैत्या राक्षसाः सिद्धपन्नगाः कूष्माण्डाश् च पिशाचाश् च गन्धर्वा मनुजास् तथा ॥

devā yakṣās tathā daityā rākṣasāḥ siddhapannagāḥ kūṣmāṇḍāś ca piśācāś ca gandharvā manujās tathā //

ViP_5,30.12ab

पशवो मृगाः पतंगाश् च तथैव च सरीसृपाः ॥

paśavo mṛgāḥ pataṃgāś ca tathaiva ca sarīsṛpāḥ //

ViP_5,30.12cd

वृक्षगुल्मलतावल्लीसमस्ततृणजातयः ॥

vṛkṣagulmalatāvallīsamastatṛṇajātayaḥ //

ViP_5,30.13

स्थूला मध्यास् तथा सूक्ष्माः सूक्ष्मात् सूक्ष्मतराश् च ये देहभेदा भवान् सर्वे ये केचित् पुद्गलाश्रयाः ॥

sthūlā madhyās tathā sūkṣmāḥ sūkṣmāt sūkṣmatarāś ca ye dehabhedā bhavān sarve ye kecit pudgalāśrayāḥ //

ViP_5,30.14

माया तवेयम् अज्ञातपरमार्थातिमोहिनी अनात्मन्य् आत्मविज्ञानं यया मूढो निरुध्यते ॥

māyā taveyam ajñātaparamārthātimohinī anātmany ātmavijñānaṃ yayā mūḍho nirudhyate //

ViP_5,30.15

अहं ममेति भावो ऽत्र यत् पुंसाम् अभिजायते संसारमातुर् मायायास् तवैतन् नाथ चेष्टितम् ॥

ahaṃ mameti bhāvo 'tra yat puṃsām abhijāyate saṃsāramātur māyāyās tavaitan nātha ceṣṭitam //

ViP_5,30.16

यैः स्वधर्मपरैर् नाथ नरैर् आराधितो भवान् ते तरन्त्य् अखिलाम् एतां मायाम् आत्मविमुक्तये ॥

yaiḥ svadharmaparair nātha narair ārādhito bhavān te taranty akhilām etāṃ māyām ātmavimuktaye //

ViP_5,30.17

ब्रह्माद्याः सकला देवा मनुष्याः पशवस् तथा विष्णुमायामहावर्तमोहान्धतमसा वृताः ॥

brahmādyāḥ sakalā devā manuṣyāḥ paśavas tathā viṣṇumāyāmahāvartamohāndhatamasā vṛtāḥ //

ViP_5,30.18

आराध्य त्वाम् अभीप्सन्ते कामान् आत्मभवक्षयम् यद् एते पुरुषा माया सैवेयं भगवंस् तव ॥

ārādhya tvām abhīpsante kāmān ātmabhavakṣayam yad ete puruṣā māyā saiveyaṃ bhagavaṃs tava //

ViP_5,30.19

मया त्वं पुत्रकामिन्या वैरिपक्षक्षयाय च आराधितो न मोक्षाय मायाविलसितं हि तत् ॥

mayā tvaṃ putrakāminyā vairipakṣakṣayāya ca ārādhito na mokṣāya māyāvilasitaṃ hi tat //

ViP_5,30.20

कौपीनाच्छादनप्राया वाञ्छा कल्पद्रुमाद् अपि जायते यद् अपुण्यानां सो ऽपराधः स्वदोषजः ॥

kaupīnācchādanaprāyā vāñchā kalpadrumād api jāyate yad apuṇyānāṃ so 'parādhaḥ svadoṣajaḥ //

ViP_5,30.21

तत् प्रसीदाखिलजगन्मायामोहकराव्यय अज्ञानं ज्ञानसद्भावभूतं भूतेश नाशय ॥

tat prasīdākhilajaganmāyāmohakarāvyaya ajñānaṃ jñānasadbhāvabhūtaṃ bhūteśa nāśaya //

ViP_5,30.22

नमस् ते चक्रहस्ताय शार्ङ्गहस्ताय ते नमः गदाहस्ताय ते विष्णो शङ्खहस्ताय ते नमः ॥

namas te cakrahastāya śārṅgahastāya te namaḥ gadāhastāya te viṣṇo śaṅkhahastāya te namaḥ //

ViP_5,30.23

एतत् पश्यामि ते रूपं स्थूलचिह्नोपलक्षितम् न जानामि परं यत् ते प्रसीद परमेश्वर ॥

etat paśyāmi te rūpaṃ sthūlacihnopalakṣitam na jānāmi paraṃ yat te prasīda parameśvara //

ViP_5,30.24

अदित्यैवं स्तुतो विष्णुः प्रहस्याह सुरारणिम् माता देवि त्वम् अस्माकं प्रसीद वरदा भव ॥

adityaivaṃ stuto viṣṇuḥ prahasyāha surāraṇim mātā devi tvam asmākaṃ prasīda varadā bhava //

ViP_5,30.25

एवम् अस्तु यथेच्छा ते त्वम् अशेषैः सुरासुरैः अजेयः पुरुषव्याघ्र मर्त्यलोके भविष्यसि ॥

evam astu yathecchā te tvam aśeṣaiḥ surāsuraiḥ ajeyaḥ puruṣavyāghra martyaloke bhaviṣyasi //

ViP_5,30.26

ततो ऽनन्तरम् एवास्य शक्राणीसहितादितिम् सत्यभामा प्रणम्याह प्रसीदेति पुनः पुनः ॥

tato 'nantaram evāsya śakrāṇīsahitāditim satyabhāmā praṇamyāha prasīdeti punaḥ punaḥ //

ViP_5,30.27

मत्प्रसादान् न ते सुभ्रु जरा वैरूप्यम् एव च भविष्यत्य् अनवद्याङ्गी सर्वकालं भविष्यसि ॥

matprasādān na te subhru jarā vairūpyam eva ca bhaviṣyaty anavadyāṅgī sarvakālaṃ bhaviṣyasi //

ViP_5,30.28

अदित्या तु कृतानुज्ञो देवराजो जनार्दनम् यथावत् पूजयाम् आस बहुमानपुरःसरम् ॥

adityā tu kṛtānujño devarājo janārdanam yathāvat pūjayām āsa bahumānapuraḥsaram //

ViP_5,30.29

ततो ददर्श कृष्णो ऽपि सत्यभामासहायवान् देवोद्यानानि हृद्यानि नन्दनादीनि सत्तम ॥

tato dadarśa kṛṣṇo 'pi satyabhāmāsahāyavān devodyānāni hṛdyāni nandanādīni sattama //

ViP_5,30.30

ददर्श च सुगन्धाढ्यं मञ्जरीपुष्पधारिणम् शैत्याह्लादकरं ताम्रबालपल्लवशोभितम् ॥

dadarśa ca sugandhāḍhyaṃ mañjarīpuṣpadhāriṇam śaityāhlādakaraṃ tāmrabālapallavaśobhitam //

ViP_5,30.31

मथ्यमाने ऽमृते जातं जातरूपोपमत्वचम् पारिजातं जगन्नाथः केशवः केशिसूदनः ॥

mathyamāne 'mṛte jātaṃ jātarūpopamatvacam pārijātaṃ jagannāthaḥ keśavaḥ keśisūdanaḥ //

ViP_5,30.32

तं दृष्ट्वा प्राह गोविन्दं सत्यभामा द्विजोत्तम कस्मान् न द्वारकाम् एष नीयते कृष्ण पादपः ॥

taṃ dṛṣṭvā prāha govindaṃ satyabhāmā dvijottama kasmān na dvārakām eṣa nīyate kṛṣṇa pādapaḥ //

ViP_5,30.33

यदि ते तद् वचः सत्यं सत्यात्यर्थं प्रियेति मे मद्गेहनिष्कुटार्थाय तद् अयं नीयतां तरुः ॥

yadi te tad vacaḥ satyaṃ satyātyarthaṃ priyeti me madgehaniṣkuṭārthāya tad ayaṃ nīyatāṃ taruḥ //

ViP_5,30.34

न मे जाम्बवती तादृग् अभीष्टा न च रुक्मिणी सत्ये यथा त्वम् इत्य् उक्तं त्वया कृष्णासकृत् प्रियम् ॥

na me jāmbavatī tādṛg abhīṣṭā na ca rukmiṇī satye yathā tvam ity uktaṃ tvayā kṛṣṇāsakṛt priyam //

ViP_5,30.35

सत्यं तद् यदि गोविन्द नोपचारकृतं तव तद् अस्तु पारिजातो ऽयं मम गेहविभूषणम् ॥

satyaṃ tad yadi govinda nopacārakṛtaṃ tava tad astu pārijāto 'yaṃ mama gehavibhūṣaṇam //

ViP_5,30.36

बिभ्रती पारिजातस्य केशपक्षेण मञ्जरीम् सपत्नीनाम् अहं मध्ये शोभेयम् इति कामये ॥

bibhratī pārijātasya keśapakṣeṇa mañjarīm sapatnīnām ahaṃ madhye śobheyam iti kāmaye //

ViP_5,30.37

इत्य् उक्तः स प्रहस्यैनां पारिजातं गरुत्मति आरोपयाम् आस हरिस् तम् ऊचुर् वनरक्षिणः ॥

ity uktaḥ sa prahasyaināṃ pārijātaṃ garutmati āropayām āsa haris tam ūcur vanarakṣiṇaḥ //

ViP_5,30.38

भो शची देवराजस्य महिषी तत्परिग्रहम् पारिजातं न गोविन्द हर्तुम् अर्हसि पादपम् ॥

bho śacī devarājasya mahiṣī tatparigraham pārijātaṃ na govinda hartum arhasi pādapam //

ViP_5,30.39

शचीविभूषणार्थाय देवैर् अमृतमन्थने उत्पादितो ऽयं न क्षेमी गृहीत्वैनं गमिष्यसि ॥

śacīvibhūṣaṇārthāya devair amṛtamanthane utpādito 'yaṃ na kṣemī gṛhītvainaṃ gamiṣyasi //

ViP_5,30.40

देवराजो मुखप्रेक्षो यस्यास् तस्याः परिग्रहम् मौढ्यात् प्रार्थयसे क्षेमी गृहीत्वैनं हि को व्रजेत् ॥

devarājo mukhaprekṣo yasyās tasyāḥ parigraham mauḍhyāt prārthayase kṣemī gṛhītvainaṃ hi ko vrajet //

ViP_5,30.41

अवश्यम् अस्य देवेन्द्रो निष्कृतिं कृष्ण यास्यति वज्रोद्यतकरं शक्रम् अनुयास्यन्ति चामराः ॥

avaśyam asya devendro niṣkṛtiṃ kṛṣṇa yāsyati vajrodyatakaraṃ śakram anuyāsyanti cāmarāḥ //

ViP_5,30.42

तद् अलं सकलैर् देवैर् विग्रहेण तवाच्युत विपाककटु यत् कर्म तन् न शंसन्ति पण्डिताः ॥

tad alaṃ sakalair devair vigraheṇa tavācyuta vipākakaṭu yat karma tan na śaṃsanti paṇḍitāḥ //

ViP_5,30.43

इत्य् उक्ते तैर् उवाचैतान् सत्यभामातिकोपिनी का शची पारिजातस्य को वा शक्रः सुराधिपः ॥

ity ukte tair uvācaitān satyabhāmātikopinī kā śacī pārijātasya ko vā śakraḥ surādhipaḥ //

ViP_5,30.44

सामान्यः सर्वलोकानां यद्य् एषो ऽमृतमन्थने समुत्पन्नः सुराः कस्माद् एको गृह्णाति वासवः ॥

sāmānyaḥ sarvalokānāṃ yady eṣo 'mṛtamanthane samutpannaḥ surāḥ kasmād eko gṛhṇāti vāsavaḥ //

ViP_5,30.45

यथा सुधा यथैवेन्दुर् यथा श्रीर् वनरक्षिणः सामान्यः सर्वलोकस्य पारिजातस् तथा द्रुमः ॥

yathā sudhā yathaivendur yathā śrīr vanarakṣiṇaḥ sāmānyaḥ sarvalokasya pārijātas tathā drumaḥ //

ViP_5,30.46

भर्तृबाहुमहागर्वाद् रुणद्ध्य् एनम् अथो शची तत् कथ्यताम् अलं क्षान्त्या सत्या हारयति द्रुमम् ॥

bhartṛbāhumahāgarvād ruṇaddhy enam atho śacī tat kathyatām alaṃ kṣāntyā satyā hārayati drumam //

ViP_5,30.47

कथ्यतां च द्रुतं गत्वा पौलोम्या वचनं मम सत्यभामा वदत्य् एतद् इति गर्वोद्धताक्षरम् ॥

kathyatāṃ ca drutaṃ gatvā paulomyā vacanaṃ mama satyabhāmā vadaty etad iti garvoddhatākṣaram //

ViP_5,30.48

यदि त्वं दयिता भर्तुर् यदि वश्यः पतिस् तव मद्भर्तुर् हरतो वृक्षं तत् कारय निवारणम् ॥

yadi tvaṃ dayitā bhartur yadi vaśyaḥ patis tava madbhartur harato vṛkṣaṃ tat kāraya nivāraṇam //

ViP_5,30.49

जानामि ते पतिं शक्रं जानामि त्रिदशेश्वरम् पारिजातं तथाप्य् एनं मानुषी हारयामि ते ॥

jānāmi te patiṃ śakraṃ jānāmi tridaśeśvaram pārijātaṃ tathāpy enaṃ mānuṣī hārayāmi te //

ViP_5,30.50

इत्य् उक्ता रक्षिणो गत्वा शच्या ऊचुर् यथोदितम् शची चोत्साहयाम् आस त्रिदशाधिपतिं पतिम् ॥

ity uktā rakṣiṇo gatvā śacyā ūcur yathoditam śacī cotsāhayām āsa tridaśādhipatiṃ patim //

ViP_5,30.51

ततः समस्तदेवानां सैन्यैः परिवृतो हरिम् प्रययौ पारिजातार्थम् इन्द्रो योधयितुं द्विज ॥

tataḥ samastadevānāṃ sainyaiḥ parivṛto harim prayayau pārijātārtham indro yodhayituṃ dvija //

ViP_5,30.52

ततः परिघनिस्त्रिंशगदाशूलवरायुधाः बभूवुस् त्रिदशाः सज्जाः शक्रे वज्रकरे स्थिते ॥

tataḥ parighanistriṃśagadāśūlavarāyudhāḥ babhūvus tridaśāḥ sajjāḥ śakre vajrakare sthite //

ViP_5,30.53

ततो निरीक्ष्य गोविन्दो नागराजोपरि स्थितम् शक्रं देवपरीवारं युद्धाय समुपस्थितम् ॥

tato nirīkṣya govindo nāgarājopari sthitam śakraṃ devaparīvāraṃ yuddhāya samupasthitam //

ViP_5,30.54

चकार शङ्खनिर्घोषं दिशः शब्देन पूरयन् मुमोच च शरव्रातं सहस्रायुतसंमितम् ॥

cakāra śaṅkhanirghoṣaṃ diśaḥ śabdena pūrayan mumoca ca śaravrātaṃ sahasrāyutasaṃmitam //

ViP_5,30.55

ततो दिशो नभश् चैव दृष्ट्वा शरशताचितम् मुमुचुस् त्रिदशाः सर्वे अस्त्रशस्त्राण्य् अनेकशः ॥

tato diśo nabhaś caiva dṛṣṭvā śaraśatācitam mumucus tridaśāḥ sarve astraśastrāṇy anekaśaḥ //

ViP_5,30.56

एकैकं शस्त्रम् अस्त्रं च देवैर् मुक्तं सहस्रधा चिच्छेद लीलयैवेशो जगतां मधुसूदनः ॥

ekaikaṃ śastram astraṃ ca devair muktaṃ sahasradhā ciccheda līlayaiveśo jagatāṃ madhusūdanaḥ //

ViP_5,30.57

पाशं सलिलराजस्य समाकृष्योरगाशनः चकार खण्डशश् चञ्च्वा बालपन्नगदेहवत् ॥

pāśaṃ salilarājasya samākṛṣyoragāśanaḥ cakāra khaṇḍaśaś cañcvā bālapannagadehavat //

ViP_5,30.58

यमेन प्रहितं दण्डं गदाविक्षेपखण्डितम् पृथिव्यां पातयाम् आस भगवान् देवकीसुतः ॥

yamena prahitaṃ daṇḍaṃ gadāvikṣepakhaṇḍitam pṛthivyāṃ pātayām āsa bhagavān devakīsutaḥ //

ViP_5,30.59

शिबिकां च धनेशस्य चक्रेण तिलशो विभुः चकार शौरिर् अर्कं च दृष्टिदृष्टं हतौजसम् ॥

śibikāṃ ca dhaneśasya cakreṇa tilaśo vibhuḥ cakāra śaurir arkaṃ ca dṛṣṭidṛṣṭaṃ hataujasam //

ViP_5,30.60

नीतो ऽग्निः शतशो बाणैर् द्राविता वसवो दिशः चक्रविच्छिन्नशूलाग्रा रुद्रा भुवि निपातिताः ॥

nīto 'gniḥ śataśo bāṇair drāvitā vasavo diśaḥ cakravicchinnaśūlāgrā rudrā bhuvi nipātitāḥ //

ViP_5,30.61

साध्या विश्वे च मरुतो गन्धर्वाश् चैव सायकैः शार्ङ्गेण प्रेरितैर् अस्ता व्योम्नि शाल्मलितूलवत् ॥

sādhyā viśve ca maruto gandharvāś caiva sāyakaiḥ śārṅgeṇa preritair astā vyomni śālmalitūlavat //

ViP_5,30.62

गरुत्मान् अपि वक्त्रेण पक्षाभ्यां नखराङ्कुरैः भक्षयंस् ताडयन् देवान् दारयंश् च चचार वै ॥

garutmān api vaktreṇa pakṣābhyāṃ nakharāṅkuraiḥ bhakṣayaṃs tāḍayan devān dārayaṃś ca cacāra vai //

ViP_5,30.63

ततः शरसहस्रेण देवेन्द्रमधुसूदनौ परस्परं ववर्षाते धाराभिर् इव तोयदौ ॥

tataḥ śarasahasreṇa devendramadhusūdanau parasparaṃ vavarṣāte dhārābhir iva toyadau //

ViP_5,30.64

ऐरावतेन गरुडो युयुधे तत्र संकुले देवैः समस्तैर् युयुधे शक्रेण च जनार्दनः ॥

airāvatena garuḍo yuyudhe tatra saṃkule devaiḥ samastair yuyudhe śakreṇa ca janārdanaḥ //

ViP_5,30.65

छिन्नेष्व् अशेषबाणेषु शस्त्रेष्व् अस्त्रेषु च त्वरन् जग्राह वासवो वज्रं कृष्णश् चक्रं सुदर्शनम् ॥

chinneṣv aśeṣabāṇeṣu śastreṣv astreṣu ca tvaran jagrāha vāsavo vajraṃ kṛṣṇaś cakraṃ sudarśanam //

ViP_5,30.66

ततो हाहाकृतं सर्वं त्रैलोक्यं द्विजसत्तम वज्रचक्रधरौ दृष्ट्वा देवराजजनार्दनौ ॥

tato hāhākṛtaṃ sarvaṃ trailokyaṃ dvijasattama vajracakradharau dṛṣṭvā devarājajanārdanau //

ViP_5,30.67

क्षिप्तं वज्रम् अथेन्द्रेण जग्राह भगवान् हरिः न मुमोच तथा चक्रं शक्रं तिष्ठेति चाब्रवीत् ॥

kṣiptaṃ vajram athendreṇa jagrāha bhagavān hariḥ na mumoca tathā cakraṃ śakraṃ tiṣṭheti cābravīt //

ViP_5,30.68

प्रणष्टवज्रं देवेन्द्रं गरुडक्षतवाहनम् सत्यभामाब्रवीद् वीरं पलायनपरायणम् ॥

praṇaṣṭavajraṃ devendraṃ garuḍakṣatavāhanam satyabhāmābravīd vīraṃ palāyanaparāyaṇam //

ViP_5,30.69

त्रैलोक्येश्वर नो युक्तं शचीभर्तुः पलायनम् पारिजातस्रगाभोगा त्वाम् उपस्थास्यते शची ॥

trailokyeśvara no yuktaṃ śacībhartuḥ palāyanam pārijātasragābhogā tvām upasthāsyate śacī //

ViP_5,30.70

कीदृशं देवराज्यं ते पारिजातस्रगुज्ज्वलाम् अपश्यतो यथा पूर्वं प्रणयाभ्यागतां शचीम् ॥

kīdṛśaṃ devarājyaṃ te pārijātasragujjvalām apaśyato yathā pūrvaṃ praṇayābhyāgatāṃ śacīm //

ViP_5,30.71

अलं शक्र प्रयातेन न व्रीडां गन्तुम् अर्हसि नीयतां पारिजातो ऽयं देवाः सन्तु गतव्यथाः ॥

alaṃ śakra prayātena na vrīḍāṃ gantum arhasi nīyatāṃ pārijāto 'yaṃ devāḥ santu gatavyathāḥ //

ViP_5,30.72

पतिगर्वावलेपेन बहुमानपुरःसरम् न ददर्श गृहायाताम् उपचारेण मां शची ॥

patigarvāvalepena bahumānapuraḥsaram na dadarśa gṛhāyātām upacāreṇa māṃ śacī //

ViP_5,30.73

स्त्रीत्वाद् अगुरुचित्ताहं स्वभर्तृश्लाघनापरा ततः कृतवती शक्र भवता सह विग्रहम् ॥

strītvād agurucittāhaṃ svabhartṛślāghanāparā tataḥ kṛtavatī śakra bhavatā saha vigraham //

ViP_5,30.74

तद् अलं पारिजातेन परस्वेन हृतेन नः रूपेण गर्विता सा तु भर्त्रा स्त्री का न गर्विता ॥

tad alaṃ pārijātena parasvena hṛtena naḥ rūpeṇa garvitā sā tu bhartrā strī kā na garvitā //

ViP_5,30.75

इत्य् उक्तो वै निववृते देवराजस् तया द्विज प्राह चैनाम् अलं चण्डि सखि खेदातिविस्तरैः ॥

ity ukto vai nivavṛte devarājas tayā dvija prāha cainām alaṃ caṇḍi sakhi khedātivistaraiḥ //

ViP_5,30.76

न चापि सर्गसंहारस्थितिकर्ताखिलस्य यः जितस्य तेन मे व्रीडा जायते विश्वरूपिणा ॥

na cāpi sargasaṃhārasthitikartākhilasya yaḥ jitasya tena me vrīḍā jāyate viśvarūpiṇā //

ViP_5,30.77

यस्मिञ् जगत् सकलम् एतद् अनादिमध्ये यस्माद् यतश् च न भविष्यति सर्वभूतात् तेनोद्भवप्रलयपालनकारणेन व्रीडा कथं भवति देवि निराकृतस्य ॥

yasmiñ jagat sakalam etad anādimadhye yasmād yataś ca na bhaviṣyati sarvabhūtāt tenodbhavapralayapālanakāraṇena vrīḍā kathaṃ bhavati devi nirākṛtasya //

ViP_5,30.78

सकलभुवनसूतिर् मूर्तिर् अस्याणुसूक्ष्मा विदितसकलवेद्यैर् ज्ञायते यस्य नान्यैः तम् अजम् अकृतम् ईशं शाश्वतं स्वेच्छयैनं जगदुपकृतिमर्त्यं को विजेतुं समर्थः ॥

sakalabhuvanasūtir mūrtir asyāṇusūkṣmā viditasakalavedyair jñāyate yasya nānyaiḥ tam ajam akṛtam īśaṃ śāśvataṃ svecchayainaṃ jagadupakṛtimartyaṃ ko vijetuṃ samarthaḥ //

§

[[इति श्रीविष्णुपुराणे पञ्चमे ऽंशे त्रिंशो ऽध्यायः ]]

[[iti śrīviṣṇupurāṇe pañcame 'ṃśe triṃśo 'dhyāyaḥ ]]

Source variants and edition notes (18)

These belong to the source apparatus and are separate from the main reading.

Edition note

for 12ab Ś2,D7 subst.:

ViP_5,30.12ab*56:1

paśava uragā mīnā mṛgāś ca vanajātayaḥ //

ViP_5,30.12ab*56:2

kīṭāś caiva pataṅgāś ca tathaiva ca sarīsṛpāḥ //

Edition note

V ins.:

ViP_5,30.14*57

asve svam iti bhāvo 'tra yat puṃsām upajāyate //

Edition note

D3.4,T1,G2, ed. Veṅk. ins.:

ViP_5,30.28*58:1

śacī ca satyabhāmāyai pārijātasya puṣpakam //

ViP_5,30.28*58:2

na dadau mānuṣīṃ matvā svayaṃ puṣpair alaṃkṛtā //

Edition note

T3, ed. Veṅk. ins.:

ViP_5,30.31*59

tutoṣa paramaprītyā tarurājam anuttamam //

Edition note

G1 ins.:

ViP_5,30.36*60:1

tathā xxx kā bhūtvā ratim utpādayāmi te //

ViP_5,30.36*60:2

rugmiṇīprabhṛtibhyas te devībhyaś cātisundarī //

ViP_5,30.36*60:3

etena pārijātena bhavāmi tava karmaṇā //

ViP_5,30.36*60:4

yathāhaṃ mādhava vibho tathā mām adhikāṃ kuru //

Edition note

ed. Veṅk. ins.:

ViP_5,30.38*61:1

utpanno devarājāya dattaḥ so 'pi dadau punaḥ //

ViP_5,30.38*61:2

mahiṣyai sumahābhāga devyai śacyai kutūhalāt //

Edition, source and reuse
Edition
M. M. Pathak, The Critical Edition of the Viṣṇupurāṇam, Oriental Institute, Vadodara, 1997–1999.
Electronic text
Peter Schreiner · GRETIL, SUB Göttingen · 2020-07-31
Review status
Source imported; scholarly proofreading pending

The IAST Sanskrit is preserved from the source. Devanāgarī is generated from IAST and awaits proofreading. Source variants and edition notes are shown separately. Unusual numbering and repeated source lines are retained.

TEI chapter extraction, regularized readings, whitespace normalization, reference labels and mechanical IAST-to-Devanāgarī conversion. Original XML preserved. No translation or commentary added.

This text and our script conversion are available under CC BY-NC-SA 4.0, including attribution, noncommercial use and share-alike requirements. This licence applies to the text, independently of the site design.

Hindu Digital Library
ॐ श्री गुरुभ्यो नमःॐ श्री परमात्मने नमः