Aṃśa 5 · Chapter 34

चक्रे कर्म महच् छौरिर् बिभ्राणो मानुषीं तनुम् जिगाय शक्रं शर्वं च सर्वान् देवांश् च लीलया ॥

cakre karma mahac chaurir bibhrāṇo mānuṣīṃ tanum jigāya śakraṃ śarvaṃ ca sarvān devāṃś ca līlayā //

यच् चान्यद् अकरोत् कर्म दिव्यचेष्टाविधानकृत् तत् कथ्यतां महाभाग परं कौतूहलं हि मे ॥

yac cānyad akarot karma divyaceṣṭāvidhānakṛt tat kathyatāṃ mahābhāga paraṃ kautūhalaṃ hi me //

गदतो मम विप्रर्षे श्रूयताम् इदम् आदरात् नरावतारे कृष्णेन दग्धा वाराणसी यथा ॥

gadato mama viprarṣe śrūyatām idam ādarāt narāvatāre kṛṣṇena dagdhā vārāṇasī yathā //

पौण्ड्रको वासुदेवस् तु वासुदेवो ऽभवद् भुवि अवतीर्णस् त्वम् इत्य् उक्तो जनैर् अज्ञानमोहितैः ॥

pauṇḍrako vāsudevas tu vāsudevo 'bhavad bhuvi avatīrṇas tvam ity ukto janair ajñānamohitaiḥ //

स मेने वासुदेवो ऽहम् अवतीर्णो महीतले नष्टस्मृतिस् ततः सर्वं विष्णुचिह्नम् अचीकरत् ॥

sa mene vāsudevo 'ham avatīrṇo mahītale naṣṭasmṛtis tataḥ sarvaṃ viṣṇucihnam acīkarat //

दूतं च प्रेषयाम् आस कृष्णाय सुमहात्मने त्यक्त्वा चक्रादिकं चिह्नं मदीयं नाम चात्मनः ॥

dūtaṃ ca preṣayām āsa kṛṣṇāya sumahātmane tyaktvā cakrādikaṃ cihnaṃ madīyaṃ nāma cātmanaḥ //

वासुदेवात्मकं मूढ मुक्त्वा गर्वं विशेषतः आत्मनो जीवितार्थाय ततो मे प्रणतिं व्रज ॥

vāsudevātmakaṃ mūḍha muktvā garvaṃ viśeṣataḥ ātmano jīvitārthāya tato me praṇatiṃ vraja //

इत्य् उक्तः संप्रहस्यैनं दूतं प्राह जनार्दनः निजचिह्नम् अहं चक्रं समुत्स्रक्ष्ये त्वयीति वै ॥

ity uktaḥ saṃprahasyainaṃ dūtaṃ prāha janārdanaḥ nijacihnam ahaṃ cakraṃ samutsrakṣye tvayīti vai //

वाच्यश् च पौण्ड्रको गत्वा त्वया दूत वचो मम ज्ञातस् त्वद्वाक्यसद्भावो यत् कार्यं तद् विधीयताम् ॥

vācyaś ca pauṇḍrako gatvā tvayā dūta vaco mama jñātas tvadvākyasadbhāvo yat kāryaṃ tad vidhīyatām //

गृहीतचिह्न एवाहम् आगमिष्यामि ते पुरम् समुत्स्रक्ष्यामि ते चक्रं निजचिह्नम् असंशयम् ॥

gṛhītacihna evāham āgamiṣyāmi te puram samutsrakṣyāmi te cakraṃ nijacihnam asaṃśayam //

आज्ञापूर्वं च यद् इदम् आगच्छेति त्वयोदितम् संपादयिष्ये श्वस् तुभ्यं तद् अप्य् एषो ऽविलम्बितम् ॥

ājñāpūrvaṃ ca yad idam āgaccheti tvayoditam saṃpādayiṣye śvas tubhyaṃ tad apy eṣo 'vilambitam //

शरणं ते समभ्येत्य कर्तास्मि नृपते तथा यथा त्वत्तो भयं भूयो न मे किंचिद् भविष्यति ॥

śaraṇaṃ te samabhyetya kartāsmi nṛpate tathā yathā tvatto bhayaṃ bhūyo na me kiṃcid bhaviṣyati //

इत्य् उक्ते ऽपगते दूते संस्मृत्याभ्यागतं हरिः गरुत्मन्तम् अथारुह्य त्वरितं तत्पुरं ययौ ॥

ity ukte 'pagate dūte saṃsmṛtyābhyāgataṃ hariḥ garutmantam athāruhya tvaritaṃ tatpuraṃ yayau //

तस्यापि केशवोद्योगं श्रुत्वा काशिपतिस् तदा सर्वसैन्यपरीवारः पार्ष्णिग्राह उपाययौ ॥

tasyāpi keśavodyogaṃ śrutvā kāśipatis tadā sarvasainyaparīvāraḥ pārṣṇigrāha upāyayau //

ततो बलेन महता काशिराजबलेन च पौण्ड्रको वासुदेवो ऽसौ केशवाभिमुखं ययौ ॥

tato balena mahatā kāśirājabalena ca pauṇḍrako vāsudevo 'sau keśavābhimukhaṃ yayau //

तं ददर्श हरिर् दूराद् उदारस्यन्दने स्थितम् चक्रहस्तं गदाखड्गबाहुं पाणिगताम्बुजम् ॥

taṃ dadarśa harir dūrād udārasyandane sthitam cakrahastaṃ gadākhaḍgabāhuṃ pāṇigatāmbujam //

स्रग्धरं धृतशार्ङ्गं च सुपर्णरचितध्वजम् वक्षःस्थले कृतं चास्य श्रीवत्सं ददृशे हरिः ॥

sragdharaṃ dhṛtaśārṅgaṃ ca suparṇaracitadhvajam vakṣaḥsthale kṛtaṃ cāsya śrīvatsaṃ dadṛśe hariḥ //

किरीटकुण्डलधरं पीतवासःसमन्वितम् दृष्ट्वा तं भावगम्भीरं जहास गरुडध्वजः ॥

kirīṭakuṇḍaladharaṃ pītavāsaḥsamanvitam dṛṣṭvā taṃ bhāvagambhīraṃ jahāsa garuḍadhvajaḥ //

युयुधे च बलेनास्य हस्त्यश्वबलिना द्विज निस्त्रिंशर्ष्टिगदाशूलशक्तिकार्मुकशालिना ॥

yuyudhe ca balenāsya hastyaśvabalinā dvija nistriṃśarṣṭigadāśūlaśaktikārmukaśālinā //

क्षणेन शार्ङ्गनिर्मुक्तैः शरैर् अरिविदारणैः गदाचक्रनिपातैश् च सूदयाम् आस तद्बलम् ॥

kṣaṇena śārṅganirmuktaiḥ śarair arividāraṇaiḥ gadācakranipātaiś ca sūdayām āsa tadbalam //

काशिराजबलं चैव क्षयं नीत्वा जनार्दनः उवाच पौण्ड्रकं मूढम् आत्मचिह्नोपलक्षणम् ॥

kāśirājabalaṃ caiva kṣayaṃ nītvā janārdanaḥ uvāca pauṇḍrakaṃ mūḍham ātmacihnopalakṣaṇam //

पौण्ड्रकोक्तं त्वया यत् तु दूतवक्त्रेण मां प्रति समुत्सृजेति चिह्नानि तत् ते संपादयाम्य् अहम् ॥

pauṇḍrakoktaṃ tvayā yat tu dūtavaktreṇa māṃ prati samutsṛjeti cihnāni tat te saṃpādayāmy aham //

चक्रम् एतत् समुत्सृष्टं गदेयं ते विसर्जिता गरुत्मान् एष निर्दिष्टः समारोहतु ते ध्वजम् ॥

cakram etat samutsṛṣṭaṃ gadeyaṃ te visarjitā garutmān eṣa nirdiṣṭaḥ samārohatu te dhvajam //

इत्य् उच्चार्य विमुक्तेन चक्रेणासौ विदारितः पोथितो गदया भग्नो गरुत्मांश् च गरुत्मता ॥

ity uccārya vimuktena cakreṇāsau vidāritaḥ pothito gadayā bhagno garutmāṃś ca garutmatā //

ततो हाहाकृते लोके काशीनाम् अधिपो बली युयुधे वासुदेवेन मित्रस्यापचितौ स्थितः ॥

tato hāhākṛte loke kāśīnām adhipo balī yuyudhe vāsudevena mitrasyāpacitau sthitaḥ //

ततः शार्ङ्गधनुर्मुक्तैश् छित्त्वा तस्य शरैः शिरः काशिपुर्यां स चिक्षेप कुर्वंल् लोकस्य विस्मयम् ॥

tataḥ śārṅgadhanurmuktaiś chittvā tasya śaraiḥ śiraḥ kāśipuryāṃ sa cikṣepa kurvaṃl lokasya vismayam //

हत्वा च पौण्ड्रकं शौरिः काशिराजं च सानुगम् पुनर् द्वारवतीं प्राप्तो रेमे स्वर्गगतो यथा ॥

hatvā ca pauṇḍrakaṃ śauriḥ kāśirājaṃ ca sānugam punar dvāravatīṃ prāpto reme svargagato yathā //

तच्छिरः पतितं दृष्ट्वा तत्र काशिपतेः पुरे जनः किम् एतद् इत्य् आह केनेत्य् अत्यन्तविस्मितः ॥

tacchiraḥ patitaṃ dṛṣṭvā tatra kāśipateḥ pure janaḥ kim etad ity āha kenety atyantavismitaḥ //

ज्ञात्वा तं वासुदेवेन हतं तस्य सुतस् ततः पुरोहितेन सहितस् तोषयाम् आस शंकरम् ॥

jñātvā taṃ vāsudevena hataṃ tasya sutas tataḥ purohitena sahitas toṣayām āsa śaṃkaram //

अविमुक्ते महाक्षेत्रे तोषितस् तेन शंकरः वरं वृणीष्वेति तदा तं प्रोवाच नृपात्मजम् ॥

avimukte mahākṣetre toṣitas tena śaṃkaraḥ varaṃ vṛṇīṣveti tadā taṃ provāca nṛpātmajam //

स वव्रे भगवन् कृत्या पितृहन्तुर् वधाय मे समुत्तिष्ठतु कृष्णस्य त्वत्प्रसादान् महेश्वर ॥

sa vavre bhagavan kṛtyā pitṛhantur vadhāya me samuttiṣṭhatu kṛṣṇasya tvatprasādān maheśvara //

एवं भविष्यतीत्य् उक्ते दक्षिणाग्नेर् अनन्तरम् महाकृत्या समुत्तस्थौ तस्यैवाग्निनिवेशनात् ॥

evaṃ bhaviṣyatīty ukte dakṣiṇāgner anantaram mahākṛtyā samuttasthau tasyaivāgniniveśanāt //

ततो ज्वालाकरालास्या ज्वलत्केशकलापिका कृष्ण कृष्णेति कुपिता कृत्या द्वारवतीं ययौ ॥

tato jvālākarālāsyā jvalatkeśakalāpikā kṛṣṇa kṛṣṇeti kupitā kṛtyā dvāravatīṃ yayau //

ताम् अवेक्ष्य जनस् त्रासविचलल्लोचनो मुने ययौ शरण्यं जगतां शरणं मधुसूदनम् ॥

tām avekṣya janas trāsavicalallocano mune yayau śaraṇyaṃ jagatāṃ śaraṇaṃ madhusūdanam //

काशिराजसुतेनेयम् आराध्य वृषभध्वजम् उत्पादिता महाकृत्येत्य् अवगम्याथ चक्रिणा ॥

kāśirājasuteneyam ārādhya vṛṣabhadhvajam utpāditā mahākṛtyety avagamyātha cakriṇā //

जहि कृत्याम् इमाम् उग्रां वह्निज्वालाजटाकुलाम् चक्रम् उत्सृष्टम् अक्षेषु क्रीडासक्तेन लीलया ॥

jahi kṛtyām imām ugrāṃ vahnijvālājaṭākulām cakram utsṛṣṭam akṣeṣu krīḍāsaktena līlayā //

तदग्निमालाजटिलज्वालोद्गारातिभीषणाम् कृत्याम् अनुजगामाशु विष्णुचक्रं सुदर्शनम् ॥

tadagnimālājaṭilajvālodgārātibhīṣaṇām kṛtyām anujagāmāśu viṣṇucakraṃ sudarśanam //

चक्रप्रतापविध्वस्ता कृत्या माहेश्वरी तदा ननाश वेगिनी वेगात् तद् अप्य् अनुजगाम ताम् ॥

cakrapratāpavidhvastā kṛtyā māheśvarī tadā nanāśa veginī vegāt tad apy anujagāma tām //

कृत्या वाराणसीम् एव प्रविवेश त्वरान्विता विष्णुचक्रप्रतिहतप्रभावा मुनिसत्तम ॥

kṛtyā vārāṇasīm eva praviveśa tvarānvitā viṣṇucakrapratihataprabhāvā munisattama //

ततः काशिबलं भूरि प्रमथानां तथा बलम् समस्तशस्त्रास्त्रयुतं चक्रस्याभिमुखं ययौ ॥

tataḥ kāśibalaṃ bhūri pramathānāṃ tathā balam samastaśastrāstrayutaṃ cakrasyābhimukhaṃ yayau //

शस्त्रास्त्रमोक्षचतुरं दग्ध्वा तद् बलम् ओजसा कृत्यागर्भाम् अशेषां तां तदा वाराणसीं पुरीम् ॥

śastrāstramokṣacaturaṃ dagdhvā tad balam ojasā kṛtyāgarbhām aśeṣāṃ tāṃ tadā vārāṇasīṃ purīm //

सभूभृद्भृत्यपौरां तु साश्वमातङ्गमानवाम् अशेषकोशकोष्ठां तां दुर्निरीक्ष्यां सुरैर् अपि ॥

sabhūbhṛdbhṛtyapaurāṃ tu sāśvamātaṅgamānavām aśeṣakośakoṣṭhāṃ tāṃ durnirīkṣyāṃ surair api //

ज्वालापरिष्कृताशेषगृहप्राकारचत्वराम् ददाह तद् धरेश् चक्रं सकलाम् एव तां पुरीम् ॥

jvālāpariṣkṛtāśeṣagṛhaprākāracatvarām dadāha tad dhareś cakraṃ sakalām eva tāṃ purīm //

अक्षीणामर्षम् अत्यल्पसाध्यसाधनसस्पृहम् तच् चक्रं प्रस्फुरद्दीप्ति विष्णोर् अभ्याययौ करम् ॥

akṣīṇāmarṣam atyalpasādhyasādhanasaspṛham tac cakraṃ prasphuraddīpti viṣṇor abhyāyayau karam //